II UKN 382/99

Wyrok z dnia 8 lutego 2000 r. II UKN 382/99 Wykazanie związku przyczynowego między niezdolnością do pracy a pobytem na deportacji w ZSRR (art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) wymaga udowodnienia doznania obrażeń lub chorób odniesionych w związku z pobytem na deportacji, które spowodowały niezdol- ność do pracy. Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2000 r. sprawy z wniosku Anny W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w A. o rentę inwalidzką w związku z deportacją, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 12 maja 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 2 września 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w A. odmówił przyznania wnioskodawczyni Annie W. prawa do renty inwalidzkiej w związku z deportacją do ZSRR z uwagi na to, że nie stwierdzono niezdolności do pracy w związku z deportacją. Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 20 listo- pada 1998 r. [...]. Sąd ten ustalił na podstawie opinii biegłych lekarzy, że stwierdzone u wnioskodawczyni schorzenia nie czynią jej niezdolną do pracy i nie pozostają w związku z deportacją do ZSRR. 2 Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni od tego wyroku Sąd Apelacyjny- Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 12 maja 1999 r. [...] oddalił apelację. Sąd Apelacyjny ustalił, że wnioskodawczyni urodzona 12 grudnia 1931 r. była deportowana do ZSRR w kwietniu 1940 r. i przebywała w Ka- zachstanie do czerwca 1946 r. Warunkiem przyznania jej renty na podstawie art. 12 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będą- cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) jest stwierdzenie przynajmniej częściowej niezdolności do pracy w związku z deportacją. W celu ustalenia tego związku Sąd Apelacyjny prze- prowadził dodatkowo dowód z opinii biegłych lekarzy onkologa i psychiatry. Biegli rozpoznali zespół [...]. Zmiany te zdaniem biegłych nie mają związku z deportacją do ZSRR. W ocenie biegłego psychiatry pobyt w Kazachstanie pozostawił uraz psy- chiczny, jednakże nie w takim stopniu, aby można było stwierdzić niezdolność do pracy z tego powodu. W świetle tych opinii twierdzenie wnioskodawczyni, że scho- rzenia jej pozostają w związku z deportacją nie znalazły poparcia. Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i wskazując jako podstawę kasacji naruszenie przepisów postępowania - art. 379 pkt 5 KPC, 233 § 1 KPC, 472 KPC i 473 KPC – wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Naruszenie wskazanych przepi- sów polega na zaniechaniu przesłuchania w charakterze świadka ewentualnie bieg- łego Zdzisława F., który jako lekarz leczący wnioskodawczynię od 1991 r. stwierdził dolegliwości depresyjne i nerwicowe związane częściowo z przeżyciami w związku z deportacją. Ponadto w ustaleniach swoich Sąd Apelacyjny pominął niedokładności w badaniach dokonanych przez biegłych lekarzy wydających opinie w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, którzy to biegli nie dopatrzyli się [...]. Pominięto także fakt, że wnioskodawczyni w 1952 r była hospitalizowana z powodu [...]. Wnios- kodawczyni występowała bez pomocy prawnika i dlatego należało bardziej wnikliwie oceniać materiał dowodowy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut nieważności postępowania z mocy art. 379 pkt 5 KPC z powodu poz- bawienia strony możności obrony swych praw nie jest niczym uzasadniony. Nie jest takim uzasadnieniem fakt, że wnioskodawczyni działała bez pomocy prawnika. 3 Zgodnie z art. 86 KPC strona może działać przez ustanowionego przez siebie peł- nomocnika, lecz ustanowienie takiego pełnomocnika uzależnione jest od woli strony. W postępowaniu przed sądem pierwszej i drugiej instancji nie ma instytucji przymusu adwokackiego, analogicznej do regulacji zawartej w przepisie art. 3922 § 1 KPC, od- noszącego się do postępowania kasacyjnego. W kasacji brak jest uzasadnienia za- rzutu nieważności postępowania, jednak zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. Kontrola w tym zakresie nie dała podstaw do uznania, że wnioskodawczyni w jakimkolwiek stadium postępowa- nia została pozbawiona możności obrony swych praw. O wszystkich terminach czyn- ności procesowych wnioskodawczyni była prawidłowo zawiadamiana. Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia przepisów art. 472 i 473 KPC, które to przepisy regulują postępowanie odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Pierwszy z tych przepisów określa uproszczone zasady prowadzenia postępowania w zakresie wezwań stron, świadków i biegłych, dorę- czeń, żądania dokumentów i innych dowodów. Drugi przepis stanowi, że w postępo- waniu z tego zakresu spraw nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczal- ność dowodu ze świadków i przesłuchania stron. W kasacji nie wskazuje się, aby w kwestii uregulowanej tymi przepisami nastąpiły jakiekolwiek uchybienia, a tym bar- dziej takie uchybienia, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Główne zarzuty sprecyzowane w uzasadnieniu kasacji odnoszą się do naru- szenia art. 233 § 1 KPC. Te zarzuty również nie znajdują uzasadnienia. Sąd Apela- cyjny dokonał bowiem prawidłowej oceny wyników postępowania dowodowego prze- prowadzonego w postępowaniu przed Sądami obu instancji. Nie jest przy tym prawdą, że Sąd ten pominął niedokładności w opinii biegłych złożonej w postępowa- niu przed Sądem Okręgowym, którzy to biegli nie dopatrzyli się zmian chorobowych [...]. Sąd Okręgowy przeprowadził dowód z opinii biegłych lekarzy pięciu specjalności z zakresu chorób widniejących w rozpoznaniu dokonanym w postępowaniu przed organem rentowym i wskazanych przez wnioskodawczynię w odwołaniu. Te zmiany chorobowe nie powodują zdaniem biegłych, niezdolności do pracy, ani częściowej, ani całkowitej. Dopiero w apelacji wnioskodawczyni powołała się na zmiany o cha- rakterze nowotworowym i dołączyła wyniki badań radiologicznych, a także wskazała dolegliwości o charakterze nerwicowym i depresyjnym. Z tej przyczyny, że w postę- powaniu przed Sądem pierwszej instancji te zmiany chorobowe nie były brane pod 4 uwagę, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe przez zasięgnięcie opinii biegłych lekarzy onkologa i psychiatry. Nie można za uchybienie uznać zaniechania przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze świadka lub biegłego lekarza, który wystawił zaświad- czenie o leczeniu wnioskodawczyni od 1991 r. z powodu nasilonych objawów typu nerwicowego i depresyjnego, „mogących częściowo wiązać się z trudnymi przeży- ciami” w związku z deportacją. Zasadą jest, że nie powierza się funkcji biegłego oso- bie, która z racji posiadanych wiadomości specjalnych ma spostrzeżenia niedostępne dla innych osób, na przykład lekarz leczący chorego. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 grudnia 1997 r. II UKN 367/97 (OSNAPiUS 1998 r. nr 19, poz. 575). Lekarz leczący wnioskodawczynię mógłby być przesłuchany w cha- rakterze świadka, gdyby zachodziła taka potrzeba, a mianowicie gdyby zaświadcze- nie lekarskie budziło wątpliwości lub wymagało uzupełnienia. Taka sytuacja nie za- istniała, gdyż Sąd w swoich ustaleniach przyjął zawarte w zaświadczeniu dane co do rozpoznania zmian chorobowych i co do daty rozpoczęcia leczenia. Wyrażony w tym zaświadczeniu pogląd co do częściowego związku stwierdzonych dolegliwości z przeżyciami w czasie deportacji nie może być uznany za fakt, który ustala się na podstawie zaświadczeń lekarskich lub zeznań świadków. Jednakże nawet z tym pog- lądem Sąd Apelacyjny nie polemizował, przyjmując, podobnie jak uczynił to biegły psychiatra, że pobyt wnioskodawczyni w Kazachstanie pozostawił uraz psychiczny. Nie wpływa to jednak na zmianę ustaleń odnośnie do prawa wnioskodawczyni do żądanych świadczeń. Podstawą prawną żądania jest przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). Przepis ten stanowi, że świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin przysługują osobom niezdolnym do pracy częściowo lub całkowicie wskutek inwalidztwa pozostającego w związku z pobytem między innymi na deportacji w ZSRR. Zgodnie z art. 12 ust. 3 za inwalidztwo pozostające w związku z pobytem na deportacji uważa się inwalidztwo będące następstwem zranień, kontuzji bądź innych obrażeń lub chorób powstałych w związku z tym pobytem. Dla wykazania między aktualną niezdolnością do pracy a pobytem na deportacji w ZSRR związku przyczynowego, o którym mowa w powoła- nych przepisach, wymagane jest wskazanie obrażeń lub chorób odniesionych w 5 związku z pobytem na deportacji, które w następstwie rozwoju zmian chorobowych doprowadziły do niezdolności do pracy. Nie jest natomiast wystarczające wykazanie samego faktu deportacji, związanych z tym przeżyć i trudnych warunków pobytu. Analiza zmian chorobowych wnioskodawczyni dokonana przez biegłych nie wykazała istnienia omawianego związku przyczynowego. Biegły psychiatra stwier- dził, że uraz psychiczny spowodowany deportacją nie doprowadził do powstania nie- zdolności do pracy. Niezdolność tę powodują stany nerwicowe i depresyjne, nie mające związku z dolegliwościami z okresu dzieciństwa. Dolegliwości te nie były znaczne, o czym świadczy brak systematycznego leczenia. Początek zaburzeń wiąże się z okresem klimakterium. Nasilenie dolegliwości nastąpiło w wieku 60 lat, kiedy to wnioskodawczyni rozpoczęła systematyczne leczenie, a stwierdzone obec- nie zmiany nowotworowe wpłynęły na pogorszenie stanu psychicznego. Biegły on- kolog opierając się na wiedzy medycznej, wykluczył związek choroby [...] ze zdarze- niami, które miały miejsce 50 lat wcześniej. Zawarte w kasacji twierdzenie, że istnieje związek między tą chorobą a latami spędzonymi w Kazachstanie, jest niczym nie popartym przypuszczeniem. Wobec tego, że żaden z zarzutów nie okazał się uzasadniony, kasacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na zasadzie art. 39312 KPC. ========================================