II UKN 213/99

Wyrok z dnia 23 listopada 1999 r. II UKN 213/99 Okresy wykonywania zatrudnienia w ramach stosunku pracy nie są uwzględniane do stażu służby warunkującego przyznanie prawa do emerytury policyjnej. Przewodniczący: SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (spra- wozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 1999 r. sprawy z wniosku Stanisława Ł. przeciwko Zakładowi Emerytalno - Rentowemu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. o emeryturę policyjną, na skutek kasacji wnios- kodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 stycznia 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację i nie obciążył wnioskodawcy kosztami postępowania ka- sacyjnego. U z a s ad n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro- kiem z dnia 6 stycznia 1999 r. oddalił apelację wnioskodawcy Stanisława Ł. od wyro- ku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 24 lipca 1998 r., oddalającego odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 stycznia 1998 r., odmawiającej przyznania mu prawa do emerytury służbowej z po- wodu braku wymaganego 15 letniego okresu służby w Państwowej Straży Pożarnej. W sprawie tej ustalono, że wnioskodawca od 24 kwietnia 1967 r. do 16 kwiet- nia 1969 r. odbył zasadniczą służbę wojskową. Od 22 stycznia 1982 r. do 31 stycznia 1992 r. pełnił służbę w charakterze funkcjonariusza pożarnictwa. Ostatnio pełnił tę służbę na stanowisku pomocnika roty w Zakładowej Straży Pożarnej Zakładów Me- chanicznych „T.”. Z dniem 30 czerwca 1992 r. rozwiązano jednostki organizacyjne ochrony przeciwpożarowej oraz zniesiono stanowiska zajmowane przez funkcjona- 2 riuszy pożarnictwa. Od 1 lipca 1992 r. wnioskodawca wykonywał dotychczasowe za- dania na podstawie umowy o pracę. W dniu 14 stycznia 1992 r. wnioskodawca wyra- ził pisemną zgodę na podjęcie służby w Państwowej Straży Pożarnej, jednak do dnia rozwiązania z nim stosunku pracy nie pełnił służby jako strażak w jednostkach orga- nizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej. Na tle takich ustaleń Sądy meriti uznały, że wnioskodawca legitymuje się je- dynie 12 letnim okresem służby, ponieważ okres od 1 lipca 1992 r. do 28 lutego 1997 r. był okresem zatrudnienia wnioskodawcy w Zakładach Mechanicznych „T.”, a nie okresem służby w jednostce organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej, dlatego okres ten nie podlegał wliczeniu do okresu służby, od którego uzależnione jest prawo do emerytury według przepisów ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu eme- rytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Pańs- twowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. Nr 53, poz. 214 ze zm.). Sąd Apelacyjny oceniał zasadność żądań wnioskodawcy na podstawie stanu prawnego obowiązującego po wejściu w życie tej ustawy, a nie na podstawie jej przepisów przejściowych i uznał, że art. 1 tej ustawy przyznaje uprawnienia emery- talne funkcjonariuszom pożarnictwa, którzy pełnili służbę na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. Nr 88, poz. 400 ze zm. powoływanej dalej jako ustawa o PSP). Wprawdzie wnioskodawca w try- bie art. 129 ust. 1 ustawy o PSP wyraził zgodę na zostanie strażakiem Państwowej Straży Pożarnej, ale zgoda ta nie wystarczała do uzyskania statusu strażaka w ro- zumieniu tej ustawy, ponieważ zgodnie z jej art. 31 - stosunek służbowy strażaka powstaje z dniem mianowania na stanowisko służbowe, a w przypadku stanowisk, dla których przepisy ustawy przewidują powołanie – z dniem powołania na stanowis- ko. W ocenie Sądu Apelacyjnego - do czasu mianowania lub powołania dotychcza- sowi funkcjonariusze pożarnictwa - poczynając od dnia 1 lipca 1992 r. pozostawali w stosunku pracy, a uprawnienia wynikające ze statusu strażaka były bezterminowo zawieszone. Osoby takie stawały się strażakami w rozumieniu ustawy o PSP dopiero z chwilą uzyskania aktu mianowania lub powołania i tylko wówczas zachowywali cią- głość stażu służbowego wymaganego do nabycia uprawnień emerytalnych na pods- tawie przepisów ustawy emerytalnej z 18 lutego 1994 r. Przepis art. 129 ust. 6 ustawy o PSP wprowadzony ustawą z dnia 8 listopada 1996 r. o zmianie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. Nr 152, poz. 723) przewidujący, że strażacy, którzy nie zostali do dnia 30 czerwca 1996 r. mianowani lub powołani na stanowisko 3 służbowe w Państwowej Straży Pożarnej z upływem tego terminu tracili status stra- żaka w Państwowej Straży Pożarnej, nie stanowi podstawy do objęcia uprawnieniami emerytalnymi funkcjonariuszy pożarnictwa osób, które nie zostały mianowane lub powołane na stanowisko strażaka Państwowej Straży Pożarnej. Skoro wnioskodaw- ca do czasu rozwiązania stosunku pracy nie został powołany ani mianowany na sta- nowisko służbowe w Państwowej Straży Pożarnej, to nie należał do kręgu funkcjona- riuszy, do których mają zastosowanie przepisy ustawy emerytalnej z 18 lutego 1994 r. W kasacji wnioskodawcy zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 129 ust. 1, 2, 3 i 6 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o PSP, a także sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału – przez przyjęcie, że wnioskodawca, któremu Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej w Warszawie decyzją z dnia 14 marca 1997 r. zaliczył 15 letni okres służby, nie nabył z tego tytułu uprawnień emerytalnych. W ocenie skarżącego Sąd Apela- cyjny błędnie przyjął, że przepis art. 129 ust. 1 i 2 ustawy o PSP uzależnia nabycie statusu prawnego strażaka i jego uprawnienia emerytalne od uzyskania mianowania lub powołania na stanowisko w Państwowej Straży Pożarnej. W odpowiedzi na kasację organ emerytalny wniósł o jej oddalenie i zasądze- nie kosztów postępowania kasacyjnego, argumentując, że uprawnienia emerytalne przysługują wyłącznie zwolnionym ze służby funkcjonariuszom Państwowej Straży Pożarnej, a takim nie był wnioskodawca, który nigdy nie został mianowany ani po- wołany na stanowisko służbowe w Państwowej Straży Pożarnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka- sacji, które wytyczają wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty, a te skarżący ograni- czył wyłącznie do zarzutu błędnej wykładni art. 129 ust. 1-3 i ust. 6 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. Nr 88, poz. 400 ze zm.). Wprawdzie w uzasadnieniu skarżący podniósł procesowy zarzut „sprzeczności usta- leń sądu z przeprowadzonymi dowodami w zakresie stwierdzenia, że decyzja Ko- mendanta Głównego z dnia 14 marca 1997 r. dotyczy wyłącznie zwolnienia ze służby i nie ma żadnych skutków prawnych w zakresie uprawnień emerytalnych”, ale nie wskazał jakiemu konkretnemu przepisowi Kodeksu postępowania cywilnego miał 4 uchybić Sąd drugiej instancji w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3931 pkt 2 KPC). Tymczasem zgodnie z utrwaloną judykaturą Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami zaskarżonego wyroku, jeżeli brak jest zarzutu uchybienia konkretnemu przepisowi proceduralnemu (wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58/97, OSNAPiUS 1997 nr 22, poz. 436). W konsekwencji Sąd Najwyższy był zwią- zany miarodajnym ustaleniem, że wnioskodawca nie ma 15 letniego stażu służby w Państwowej Straży Pożarnej wymaganego do przyznania mu emerytury „policyjnej”, ale legitymuje się jedynie 12 letnimi okresami równorzędnymi z tą służbą w rozumie- niu art. 13 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o PSP. Ponadto ustalenie takie jest prawidłowe, ponieważ wnioskodawca tylko od dnia 22 stycznia 1982 r. do dnia 31 stycznia 1992 r. był funkcjonariuszem pożarnic- twa. Wprawdzie w dniu 14 stycznia 1992 r. wyraził on zgodę na podjęcie służby w Państwowej Straży Pożarnej, ale nigdy nie nawiązał stosunku służbowego i nie pełnił służby w jednostce organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej. Na uzasadnienie odmiennych twierdzeń skarżący przywołał treść art. 129 ust. 1 ustawy o PSP, według której dotychczasowi funkcjonariusze pożarnictwa stają się strażakami Państwowej Straży Pożarnej, jeżeli w ciągu 1 miesiąca od dnia wejścia w życie ustawy o PSP wyrażą na to pisemną zgodę. Z gramatycznego brzmienia tego przepisu można by wnosić, że powołana regulacja normatywna spowodowała z mocy samego prawa (ex lege) przekształcenie dotychczasowego stosunku pracy funkcjonariusza pożarnictwa w stosunek służby strażaka Państwowej Straży Pożarnej. Jednakże rozważając tę problematykę uznano, że wywołanie takiego skutku prawnego wymagało uzyskania aktu mianowania lub powołania na stanowisko służbowe strażaka w jednostkach or- ganizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, zważywszy że dzień wejścia w życie ustawy o PSP nie przesądził o zniesieniu dotychczasowych jednostek organizacyj- nych ochrony przeciwpożarowej, natomiast struktury organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej znajdowały się dopiero w fazie tworzenia i brak było przepisów wy- konawczych do tej ustawy, które czyniłyby legalnym dokonywanie przekształceń do- tychczasowych jednostek ochrony przeciwpożarowej w jednostki Państwowej Straży Pożarnej. Prowadziło to do przyjęcia stanowiska, że pisemne oświadczenie o wyra- żeniu zgody na wykonywanie obowiązków służbowych w Państwowej Straży Pożar- nej złożone w trybie art. 129 ust. 1 ustawy o PSP nie wywoływało bezpośrednich skutków prawnych w postaci przekształcenia dotychczasowego stosunku pracy w stosunek służby strażaka Państwowej Straży Pożarnej (por. postanowienie Kolegium 5 Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym z dnia 16 lutego 1994 r., III PO 1/94, OSNAPiUS 1994 nr 3, poz. 53). Przyjmowano jedynie, że funkcjonariusz pożarnictwa objęty dekretem z dnia 27 grudnia 1974 r. o służbie funkcjonariuszy pożarnictwa (Dz.U. Nr 50, poz. 321 ze zm.), który w terminie do 31 stycznia 1992 r. wyraził pi- semną zgodę, stawał się strażakiem w rozumieniu ustawy o PSP pod warunkiem zawieszającym podjęcia służby w Państwowej Straży Pożarnej, tj. mianowania na stanowisko służbowe w którejś z jej jednostek organizacyjnych. W razie niespełnienia tego warunku podlegał on zwolnieniu ze służby z zachowaniem uprawnień przewi- dzianych w powołanym dekrecie i pokrywanych ze środków dotychczasowego pra- codawcy (por. postanowienie Kolegium Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym z dnia 23 listopada 1994 r., III PO 8/94, OSNAPiUS 1995 nr 5, poz. 92). W rozpoznawanej sprawie jest niekwestyjne, że wnioskodawca, poza wyraże- niem pisemnej zgody na podjęcie służby w Państwowej Straży Pożarnej, nie podjął żadnych działań zmierzających do formalnego potwierdzenia statusu prawnego stra- żaka i w szczególności nie podjął służby w jakiejkolwiek jednostce organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej. Równocześnie korzystał z ciągłości zatrudnienia u do- tychczasowego pracodawcy i nie był zwolniony w trybie art. 129 ust. 3 ustawy o PSP - jako funkcjonariusz pożarnictwa, który nie podjął służby w Państwowej Straży Po- żarnej. W takich okolicznościach sprawy wnioskodawca po dniu 31 stycznia 1992 r. był pracownikiem, a nie strażakiem, gdyż nie podjął służby w Państwowej Straży Po- żarnej. W konsekwencji wnioskodawca nie mógł skorzystać z uprawnień emerytal- nych przysługujących strażakowi Państwowej Straży Pożarnej na warunkach okreś- lonych w art. 1 i 12 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. Nr 53, poz. 214 ze zm., powoływanej jako ustawa emerytalna z 18 lutego 1994 r.), także dlatego, że nie ma podstaw prawnych, aby okresy wykonywania zatrudnienia w ramach pracowniczego stosunku pracy zaliczyć do okresu służby warunkującego przyznanie prawa do eme- rytury policyjnej (a contrario z art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej z 18 lutego 1994 r.). Takiej podstawy nie stanowiła w szczególności nieuprawniona decyzja Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 14 marca 1997 r. o zwolnieniu wnios- kodawcy ze służby. Skoro wnioskodawca nigdy nie podjął takiej służby w jakiejkol- wiek jednostce organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej, to nie było podstaw prawnych do zwolnienia go ze służby, której nie wykonywał. Z nieprecyzyjnej, a na- 6 wet ułomnej regulacji statusu prawnego dotychczasowych funkcjonariuszy pożar- nictwa w rozumieniu art. 129 ustawy o PSP wynika jedynie, że stawali się oni stra- żakami Państwowej Straży Pożarnej pod warunkiem podjęcia służby na stanowisku mianowanego lub powołanego strażaka w jednostce organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej. W razie niepodjęcia takiej służby powinni oni być zwolnieni z za- chowaniem uprawnień przewidzianych w dekrecie z dnia 27 grudnia 1974 r. o służbie funkcjonariuszy pożarnictwa. Jednakże niektórzy z nich, tak jak wnioskodawca, nie byli z różnych przyczyn zwolnieni w tym trybie, ale dalej korzystali z nieprzerwanego pracowniczego statusu prawnego. I tacy funkcjonariusze pożarnictwa, którzy wpraw- dzie wyrazili pisemną zgodę na zostanie strażakiem Państwowej Straży Pożarnej, ale następnie nie zostali powołani lub mianowani na stanowiska służbowe w Pańs- twowej Straży Pożarnej do dnia 30 czerwca 1999 r., utracili ex lege - w trybie art. 129 ust. 6 ustawy o PSP - status strażaka Państwowej Straży Pożarnej z upływem tego terminu. Utrata statusu prawnego strażaka Państwowej Straży Pożarnej, który nigdy nie był powołany lub mianowany na stanowisko służbowe w Państwowej Straży Pożarnej następowała z mocy art. 126 ust. 6 ustawy o PSP w dniu 30 czerwca 1999 r. Deklaratywna z istoty swej decyzja w tej kwestii nie rodziła - dla tracącego status strażaka Państwowej Straży Pożarnej - uprawnień emerytalnych ze stosunku służbowego, w którym taki funkcjonariusz pożarnictwa nigdy nie pozostawał. Mając powyższe na uwadze kasacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312 KPC. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 KPC w związku z art. 391 i 39319 KPC. ========================================