II UKN 127/99

Wyrok z dnia 23 września 1999 r. II UKN 127/99 Prawo do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych wyni- kające z art. 6 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164 ze zm.) podlega dziedzicze- niu. Przewodniczący: SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (spra- wozdawca), Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 września 1999 r. sprawy z wniosku Ireny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w A. o świa- dectwa rekompensacyjne, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Ape- lacyjnego w Białymstoku z dnia 13 stycznia 1999 r. [...] 1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok, poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódz- kiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 29 września 1998 r. [...] oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w A. z dnia 29 stycznia 1998 r. [...] i ustalił, że wnioskodawczyni - jako następcy prawnemu Tadeu- sza K. przysługują świadectwa rekompensacyjne o wartości 8054 zł (osiem tysięcy pięćdziesiąt cztery), 2. zasądził od pozwanego na rzecz wnioskodawczyni kwotę 2211 zł (dwa ty- siące dwieście jedenaście) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 29 września 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Białymstoku oddalił odwołanie wnioskodawczyni Ireny K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w A. z dnia 29 stycznia 1998 r. odmawiającej przyznania prawa do świadectw rekompensacyjnych należnych zmar- łemu mężowi Tadeuszowi K. po ustaleniu następującego stanu faktycznego. 2 Tadeusz K. był uprawniony do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompen- sacyjnych na podstawie ustawy z dnia 6 maca 1997 r. o zrekompensowaniu okreso- wego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164), był bowiem uprawniony do wzrostu emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Prawo do tego wzrostu utracił w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewalo- ryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektó- rych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). W tej sytuacji został on umieszczony przez organ rentowy na liście uprawnio- nych i przyznano mu świadectwa na kwotę 8054 zł. W dniu 14 czerwca 1997 r. mąż wnioskodawczyni zmarł. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie ma prawa do otrzy- mania świadectw rekompensacyjnych po mężu, gdyż – z mocy art. 6 ustawy o zre- kompensowaniu... – prawo to jest niezbywalne, jako związane z osobą uprawnioną i nie podlega dziedziczeniu. Sąd Apelacyjny w Białymstoku nie uwzględnił apelacji wnioskodawczyni, po- dzielając poglądy Sądu pierwszej instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (wyrok z dnia 13 stycznia 1999 r. [...]). W kasacji wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego wnioskodawczyni zarzu- ciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 6 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. i wniosła o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apela- cyjnemu do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącej niezbywalność prawa oznacza niemożność obrotu nim (sprzedaż, zamiana, darowizna), ale nie wyłącza tego prawa z masy spadkowej. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Zarzut błędnej wykładni prawa materialnego – art. 6 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. – podniesiony w kasacji jest trafny. Ustawa z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu (...) utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent zagwarantowała osobom uprawnionym, w tym emerytom i rencistom uprawnionym do wzrostów lub dodatków z tytułu prawy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, które prawo to utraciły na podstawie art. 6 ust. 5 ustawy o rewaloryzacji, nieodpłatne nabycie świadectw re- kompensacyjnych o łącznej wartości nominalnej równej należności ustalonej zgodnie 3 z załącznikiem do ustawy. Prawo to jako ściśle związane z osobą uprawnioną ma charakter niezbywalny, co oznacza, że jest ono nieprzenaszalne w drodze czynności prawnej inter vivos (obrót). Nie oznacza to jednak, że zmiana osoby uprawnionej w ogóle nie może nastąpić, bowiem nie sposób przyjąć, aby prawo to nie podlegało dziedziczeniu, a więc aby wyłączona była jego prawna sukcesja. Mąż wnioskodaw- czyni został umieszczony na liście uprawnionych do otrzymania świadectw rekom- pensacyjnych o wartości 8054 zł (załącznik do ustawy – pkt 2 lit. a), a więc jego prawo wynikające z ustawy zostało zrealizowane (został umieszczony w spisie uprawnionych – art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy). Gdyby otrzymał świadectwa rekompen- sacyjne – w sensie materialnym – to ten skarbowy papier wartościowy na okaziciela, dopuszczony z mocy prawa do publicznego obrotu, mógłby zostać zbyty w drodze czynności prawnych (art. 9, 10 i 11 ustawy). Po śmierci osoby uprawnionej, świa- dectwa rekompensacyjne jej należne przysługują osobom uprawnionym – art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Należy zauważyć, że omawiana ustawa została znowelizowana ustawą z dnia 23 lipca 1999 r. o zmianie ustawy o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższa- nia płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do eme- rytur i rent (Dz.U. Nr 72, poz. 801). W obecnym stanie prawnym do rekompensat nie stosuje się przepisów dotyczących świadczeń ze stosunku pracy i ubezpieczeń spo- łecznych, podlegają więc one reżimowi „cywilnemu”, a po śmierci osoby uprawnionej do otrzymania świadectw rekompensacyjnych, jej spadkobiercy odbierają rekompen- satę, po uprzednim okazaniu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 21a ustawy z dnia 6 marca 1997 r.). Oznacza to zmianę jedynie w za- kresie podstawy następstwa prawnego. O ile poprzednio – do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, a więc do 14 września 1999 r. – był nią art. 104 ust. 1 ustawy o z.e.p., o tyle obecnie jest nią art. 21a ustawy. Nie zmienia to jednak faktu, że to i obecnie niezbywalne prawo podlega dziedziczeniu, tym bardziej zaś dziedziczeniu podlega sama należna rekompensata, po stwierdzeniu, że prawo do niej przysługuje. W tym więc stanie rzeczy, gdy w sprawie doszło jedynie do naruszenia prawa mate- rialnego, nie ma zaś naruszeń istotnych przepisów postępowania, Sąd Najwyższy orzekł co do istoty sprawy, zmieniając zaskarżony wyrok, poprzedzający wyrok Sądu pierwszej instancji i decyzję organu rentowego, przyznając wnioskodawczyni docho- dzone świadectwa rekompensacyjne. 4 O kosztach orzeczono po myśli art. 98 KPC, uwzględniając spis kosztów przedłożony przez pełnomocnika wnioskodawczyni. ========================================