II UKN 635/98

Wyrok z dnia 12 maja 1999 r. II UKN 635/98 Na podstawie art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompenso- waniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty nie- których wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164 ze zm.) spadkobiercy emeryta lub rencisty, który zmarł przed wejściem w życie tej ustawy, nie są uprawnieni do żądania umieszczenia go w spisie osób upraw- nionych do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych. Przewodniczący: SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie: SN Beata Gudowska, SA Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 1998 r. sprawy z wniosku Barbary K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w T.M. o świadectwa rekompensacyjne, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 2 września 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 25 lutego 1998 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi oddalił odwołanie wnioskodawczyni Barbary K. od decyzji Zak- ładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w T.M. odmawiającej umieszczenia matki wnioskodawczyni w spisie osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych. Sąd ten ustalił, że matka wnioskodawczyni Anna C., zmarła w dniu 3 marca 1995 r. pobierała emeryturę ze wzrostem 15% podstawy wymiaru z tytułu pracy nau- czycielskiej. Prawo do tego wzrostu utraciła po wejściu w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). W ocenie Sądu Wojewódzkiego prawo do nieodpłatnego nabycia świadectw 2 rekompensacyjnych na podstawie ustawy z dnia 6 marca 1997 r., o zrekompenso- waniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164 ze zm.) mogą na- być spełniający określone warunki emeryci i renciści, którzy żyli w dniu wejścia w ży- cie ustawy, to jest w dniu 12 kwietnia 1997 r. Ustawa ta bowiem nie przywraca utra- conych dodatków, lecz rekompensuje ich utratę przez przyznanie nowego, innego prawa. Skoro matka wnioskodawczyni zmarła przed wejściem w życie ustawy, nie mogła nabyć prawa przewidzianego tą ustawą. Od tego wyroku wniosła apelację wnioskodawczyni zarzucając błędną wyk- ładnię art. 3 pkt 2 ustawy powołanej w uzasadnieniu wyroku. Wyrokiem z dnia 2 września 1998 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi oddalił apelację. Sąd ten podzielił stanowisko Sądu Wojewódz- kiego uznając, że matka wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych. Zarzut wnioskodawczyni nie został uwzględniony także z tego powodu, że prawo do świadczeń emerytalnych jest ściśle związane z osobą uprawnioną i nie podlega dziedziczeniu. Jedynie niewypłacone do dnia śmierci świadczenia mogą być wypłacone na zasadach określonych w art. 104 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich ro- dzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i wskazała następujące pods- tawy kasacyjne: 1. naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 104 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników, 2. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 47714 KPC przez oddalenie odwołania w sytuacji, gdy była podstawa do jego uwzględnienia i art. 328 § 2 KPC przez brak wskazania w uzasad- nieniu wyroku motywów i podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Bezzasadny jest zarzut naruszenia przepisu art. 47714 KPC. Przepis ten doty- czy orzeczeń wydawanych przez sąd pierwszej instancji w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zasady wyrokowania przez sąd drugiej instancji określone są w art. 385 i 386 KPC. Podstawą orzeczenia Sądu Apelacyjnego w tej sprawie był przepis art. 385 KPC, zgodnie z którym apelacja podlega oddaleniu, jeżeli jest bezza- sadna. Sąd Apelacyjny uznał apelację za bezzasadną, a w uzasadnieniu wyroku 3 wskazał zarówno motywy, jak i podstawę prawną rozstrzygnięcia. Podstawą prawną żądania wnioskodawczyni był przepis art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sfe- rze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent, przyznający prawo do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych eme- rytom i rencistom spełniającym określone warunki. Sąd Apelacyjny stwierdził, że matka wnioskodawczyni wprawdzie spełniała te warunki, gdyż była przed dniem 15 listopada 1991 r. emerytką uprawnioną do wzrostu do emerytury, jednak nie nabyła uprawnień przewidzianych w powołanym przepisie, ponieważ ustawa zaczęła obo- wiązywać po jej śmierci. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom art. 328 § 2 KPC i zarzut naruszenia tego przepisu okazał się nieuzasadniony. Bezzasadny okazał się także zarzut naruszenia prawa materialnego. Zarzut ten został sprecyzowany w ten sposób, że przepis art. 104 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników nie ma zastosowania dlatego, że wnioskodawczyni jako spadkobierczyni matki, która została pozbawiona należnych jej świadczeń, jest uprawniona do dochodzenia wierzytelności spadkowych. W rzeczywistości przepis art. 104 ustawy o z.e.p. nie był podstawą rozstrzyg- nięcia. Sąd Apelacyjny powołał się na ten przepis stwierdzając, że dotyczy on wyp- łaty świadczeń członkom rodziny zmarłego emeryta lub rencisty, natomiast prawo do świadczeń nie może być przyznane na podstawie tego przepisu. Omawiany przepis reguluje zasady wypłaty świadczeń, do których prawo zostało uprzednio ustalone, a termin wypłaty świadczeń upływał przed śmiercią osoby uprawnionej. W tej sprawie przedmiotem postępowania było ustalenie prawa zmarłego emeryta do nieodpłatne- go nabycia świadectw rekompensacyjnych, którego to prawa organ rentowy nie przyznał. Dopiero przyznanie takiego prawa upoważniałoby osobę uprawnioną do żądania zrealizowania świadczeń, a w takiej sytuacji wymagałaby rozstrzygnięcia kwestia, czy realizacja świadczeń po śmierci osoby uprawnionej następuje na zasa- dach określonych w art. 104 ustawy o z.e.p. Przepis ten ma zastosowanie, gdy osoba zmarła wszczęła spór o realizację świadczeń, co w niniejszej sprawie nie nas- tąpiło. Matka wnioskodawczyni należała do kręgu emerytów i rencistów, którzy utra- cili prawo do wzrostów lub dodatków do emerytur i rent z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze po wejściu w życie ustawy z dnia 17 paź- dziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent. Trybunał Konstytucyjny orzecze- 4 niem z dnia 11 lutego 1992 r. K 14/91, uznał za niekonstytucyjne uregulowania tej ustawy w zakresie pozbawienia emerytów i rencistów praw słusznie nabytych. Orze- czenie to zobowiązywało ustawodawcę do uregulowań prawnych respektujących prawa nabyte. W związku z tym orzeczeniem została uchwalona ustawa z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze bu- dżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164 ze zm.). Ustawa ta określa między innymi sposób zrekompensowania utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent z tytułu pracy w szcze- gólnych warunkach lub w szczególnym charakterze (art. 1 ust. 2). Rekompensata następuje w postaci przyznania prawa do nieodpłatnego nabycia świadectw rekom- pensacyjnych. Przed wejściem w życie tej ustawy emeryci i renciści, którzy od daty wskaza- nej ustawą z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent nie otrzy- mywali przyznanych im poprzednio wzrostów lub dodatków, nie mieli żadnej podsta- wy prawnej do żądania wypłaty tych świadczeń ani na zasadach dotychczasowych, ani w innej postaci. Prawo do zrekompensowania utraty świadczeń zostało im nada- ne ustawą z dnia 6 marca 1997 r. Osoby, które nie dożyły dnia wejścia w życie tej ustawy, nie są objęte jej uregulowaniami. W konsekwencji spadkobiercy emeryta lub rencisty, który zmarł przed wejś- ciem w życie ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego nie- podwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodat- ków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164 ze zm.), nie są uprawnieni do żądania umieszczenia osoby zmarłej w spisie osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych na podstawie art. 3 pkt 2 tej ustawy. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji. ========================================