II UKN 231/99

Wyrok z dnia 5 sierpnia 1999 r. II UKN 231/99 Powaga rzeczy osądzonej, z której korzysta prawomocny wyrok sądu pracy i ubezpieczeń społecznych wydany w sprawie o prawo do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, wyłącza możliwość ponownego wszczęcia postę- powania o to samo świadczenie, zarówno przed organem rentowym, jak i przed sądem. Wzruszenie ustaleń stanowiących podstawę takiego wyroku i wydanie przez organ rentowy nowej decyzji jest możliwe tylko w okolicznościach prze- widzianych w art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Przewodniczący: SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Beata Gudowska (sprawozdawca), Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 1999 r. sprawy z wniosku Ewy Ć. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ż. o rentę in- walidzką, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 4 lutego 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Ewa Ć., urodzona 14 listopada 1956 r., zatrudniona w różnych zawodach, ostatnio do 11 listopada 1991 r. jako sprzątająca w szkole, pobierała od 12 listopada 1991 r. rentę inwalidzką odpowiednią do zaliczenia jej do III grupy inwalidztwa z ogółu schorzeń. Na skutek badań kontrolnych stwierdzono ustanie jej niezdolności do wykonywania zatrudnienia i wstrzymano wypłatę świadczeń od dnia 1 lipca 1993 r. W dniu 6 marca 1997 r. ubezpieczona (bez wykazania wykonywania zatrudnienia po wstrzymaniu renty), złożyła do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ż. wniosek o przyznanie prawa do renty inwalidzkiej. Przy jego rozpoznaniu Obwodowa Komisja Lekarska do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia zaliczyła wnioskodawczynię 2 do II grupy inwalidztwa, lecz orzeczenie to zmieniono w trybie nadzoru i organ rento- wy - decyzją z dnia 21 lipca 1997 r. - odmówił jej prawa do renty w oparciu o orze- czenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, uznają- ce ją za zdolną do wykonywania zatrudnienia. W odwołaniu wnioskodawczyni domagała się przyznania renty inwalidzkiej według II grupy inwalidztwa od listopada 1994 r. oraz ustalenia prawa do renty od czasu jej wstrzymania. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi po stwier- dzeniu merytorycznej trafności tej decyzji, wyrokiem z dnia 7 października 1998 r. dokonał ustalenia, że odwołująca się była częściowo niezdolna do pracy w okresie od 26 czerwca do 31 grudnia 1998 r., i oddalił odwołanie w pozostałej części. W apelacji od tego wyroku ubezpieczona kwestionowała tryb dokonania zmiany oceny stanu jej zdrowia w postępowaniu sądowym oraz zarzuciła, że wyrok Sądu Wojewódzkiego nie rozstrzyga w rzeczywistości o jej uprawnieniu do renty in- walidzkiej. Podniosła także, że wyrok został wydany przez sędziego, o którego wyłą- czenie wnosiła w odwołaniu, a wniosek jej nie został rozpoznany. Sąd Apelacyjny w Łodzi nie podzielił argumentów skarżącej i nie uwzględnił wniosków apelacji . Uznał, że Sąd pierwszej instancji dostatecznie wyjaśnił wszystkie okoliczności faktyczne oraz że oparł swe ustalenia na dowodach nie budzących wątpliwości. Stwierdził także, że - skoro odwołanie zostało oddalone - to zapadło orzeczenie co do istoty sporu, a jego przedmiotem była odmowa prawa wnioskodaw- czyni do renty inwalidzkiej. Kasacja ubezpieczonej wywiedziona została na podstawie naruszenia: przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez dopuszczenie do udziału w składzie orzekającym sędziego, który już orzekał w niniejszej sprawie oraz wydał wyrok nieko- rzystny dla skarżącej, mimo że złożyła wniosek o jego wyłączenie; art. 316 KPC w związku z art. 233 § 1 i art. 227 KPC przez pominięcie w zaskarżonym wyroku oko- liczności ujawnionych w sprawie, a w szczególności opinii psychologicznej z dnia 5 marca 1997 r., wyników badań EEG, opinii biegłych z Akademii Medycznej w Ł., potwierdzających pogłębiające się wiekiem bóle głowy po urazie w 1982 r., narusze- nie równości stron przez uniemożliwienie skarżącej zapoznania się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie oraz naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 24 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) przez przyjęcie, że skarżąca jest zdolna do wykonywania pracy; § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 1983 r. w sprawie zasad działania komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrud- nienia, trybu odwoławczego oraz sprawowania nadzoru nad działalnością tych ko- misji (Dz.U. Nr 36, poz. 166) przez nieuwzględnienie w opiniach lekarzy całej doku- mentacji i nieudostępnienie skarżącej opinii lekarskich. Na tych podstawach skarżąca żądała uchylenia wyroku Sądu drugiej instancji i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Kasacja - w części, w której opiera się na podstawie naruszenia przepisów postępowania, odniesionej do faktu trzykrotnego udziału sędziego w orzekaniu w sprawach rozpoznawanych przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Łodzi, na skutek odwołania ubezpieczonej od decyzji organu rentowego - stanowi powtórzenie zarzutów podniesionych w apelacji. Co do zasadności zarzutu o nieprawidłowości składu sądzącego wypowiedział się już Sąd Apelacyjny, słusznie wskazując, że wniosek o wyłączenie sędziego został nieprawidłowo sformułowany, jako żądanie "wyłączenia sędziów biorących udział w dwu poprzednich sprawach", a wobec jego niesprecyzowania, rozpoznanie kolejnej sprawy przez tego samego sę- dziego nie miało wpływu ani na ważność postępowania, ani trafność rozstrzygnięcia. Jest przy tym oczywiste, że rozpoznanie spraw tych samych stron przez takie same składy sądzące jest dopuszczalne, w związku z czym udział sędziego w spra- wie wnioskodawczyni rozpoznawanej wcześniej nie stanowi przesłanki wyłączenia w sprawie rozpoznawanej później, chyba że zostały uprawdopodobnione okoliczności przewidziane w art. 49 KPC; okoliczności tych jednak wnioskodawczyni w ogóle nie podniosła. Trzeba także podkreślić, że omawiany zarzut dotyczy wprost postępowa- nia przez Sądem pierwszej instancji, a zatem nie może uzasadniać kasacji, środka odwoławczego od orzeczenia sądów drugiej instancji (art. 392 § 1 KPC). W ramach podstawy drugiej z art. 3931 KPC można bowiem skutecznie wytykać tylko uchybie- nia przepisom postępowania popełnionym przez Sąd drugiej, a nie pierwszej instan- cji, i to tylko wówczas, gdy miały wpływ na wynik sprawy. 4 2. Mieszczący się w tej samej podstawie zaskarżenia, zawarty w kasacji zarzut ustalenia niewłaściwej podstawy faktycznej wyroku przy naruszeniu art. 316 w związku z art. 233 § 1 i art. 227 KPC nie dotyczy wad postępowania, które mogły mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia sporu. Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę na skutek odwołania od nowej decyzji organu rentowego, która została wy- dana na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Brak prawa wnioskodawczyni do renty inwalidzkiej został bowiem prawomocnie stwierdzony wy- rokiem Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 27 marca 1995 r. [...] po ustaleniu, że inwalidztwo warunkujące to prawo ustało oraz nie powstało przed upływem 18 mie- sięcy od wstrzymania wypłaty tego świadczenia. Powaga rzeczy osądzonej tym wy- rokiem wyłączała możliwość ponownego wszczęcia postępowania o to samo rosz- czenie zarówno przed organem rentowym , jak i przed sądem, bez przedłożenia no- wych dowodów lub wskazania nieznanych okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji, mających wpływ na jej zmianę (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1978 r., II UZP 7/78, OSNCP 1979 z. 3, poz. 48, postanowienie z dnia 19 stycznia 1984 r., II URN 131/83, OSNCP 1984 z. 10, poz. 177, wyrok z dnia 8 paź- dziernika 1986 r., II URN 182/86, OSNCP 1987 z. 12, poz. 212 oraz postanowienie z dnia 14 stycznia 1997 r., II UKN 50/96, OSNAPiUS 1997 nr 17, poz. 328). Wobec tego zakres rozpoznania sporu ograniczony był wyłącznie do stwierdzenia nawrotu niezdolności do pracy przed dniem 31 grudnia 1994 r. Wskazane zatem w uzasad- nieniu kasacji braki opinii biegłych, jako odnoszące się do aktualnego stanu zdrowia, nie miały żadnego znaczenia i nie stanowiły o naruszeniu przepisu art. 233 § 1 KPC, i choć w kasacji twierdzi się inaczej, pozostaje to także w zgodzie z art. 227 KPC. 3. W kasacji nie przedstawiono uzasadnienia zarzutów naruszenia przez Sąd Apelacyjny prawa materialnego, jak też nie zostało wykazane, czy Sąd drugiej ins- tancji przepisy te błędnie wyłożył, czy niewłaściwie zastosował. Ponadto nie określo- no prawidłowo przepisów tego prawa, gdyż wnoszący kasację nie wyjaśnił, czy za- rzut naruszenia przepisu art. 24 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) dotyczy brzmienia tego przepisu sprzed, czy po dniu 1 września 1997 r., a więc po zmianie dokonanej ustawą z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopa- trzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461). Te braki kasacji uniemożliwiają Sądowi Najwyższemu zajęcie stanowiska co do trafności 5 omawianego zarzutu, przy czym jest oczywiste, że Sąd Apelacyjny nie mógł naru- szyć przepisu § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 1983 r. w sprawie zasad działania komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu odwoławczego oraz sprawowania nadzoru nad działalnością tych komisji (Dz.U. Nr 36, poz. 166). Przepis ten, jako regulujący postępowanie administracyjne przed or- ganem rentowym, nie był i nie mógł być stosowany przez Sąd drugiej instancji, nie- zależnie od faktu, że w chwili wydania zaskarżonego wyroku nie obowiązywał (por. rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy do celów rentowych - Dz.U. Nr 99, poz. 612). W konsekwencji Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39312 KPC. ========================================