I PKN 53/98

Wyrok z dnia 22 kwietnia 1998 r. I PKN 53/98 Pojęcie potrzeb organizacyjno-produkcyjnych budowy (usługi) ekspor- towej obejmuje jedynie potrzeby, które mają charakter organizacyjny lub pro- dukcyjny i dotyczą określonych zmian występujących po stronie pracodawcy a nie pracownika; potrzeb takich nie stanowi brak odpowiednich kwalifikacji i umiejętności, jako przyczyna leżąca po stronie pracownika, nie związana z po- jawieniem się nowych potrzeb po stronie pracodawcy w następstwie modyfi- kacji jego struktur organizacyjnych czy też technologii lub produkcji (§ 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1997 r. w sprawie nie- których praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem, jednolity tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 44, poz. 259 ze zm.). Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra (sprawozdawca), Sędziowie: SN Barbara Wagner, SA Alina Krusz-Stankiewicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 1998 r. sprawy z po- wództwa Andrzeja D. przeciwko Spółce Akcyjnej „P.” w B. o odszkodowanie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 2 października 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Pozwana Spółka Akcyjna „P.” w B. wniosła kasację od wyroku Sądu Woje- wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 2 paździer- nika 1997 r. [...] (w kasacji Sąd ten mylnie jest określony mianem Sądu Apelacyjne- go), którym Sąd ten zmienił wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Bytomiu z dnia 3 2 kwietnia 1997 r. [...] w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powoda An- drzeja D. kwotę 10.653,60 zł. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że powód w dniu 6 sierpnia 1995 r. zawarł z pozwaną Spółką umowę o pracę na budowie eksportowej na czas od 11 sierpnia 1995 r. do 31 grudnia 1995 r. Powód rozpoczął pracę zgodnie z umową na budowie w V. W związku z wstrzymaniem budowy przez władze niemieckie w dniu 19 sierpnia 1995 r. powód wrócił do Polski. Po powrocie powód zgłosił się u pozwa- nej, gdzie zaproponowano mu podjęcie pracy na budowie w B. od dnia 22 sierpnia 1995 r. w charakterze murarza. Powód przyjął propozycję wobec czego strony za- warły umowę o pracę na czas określony od dnia 22 sierpnia 1995 r. do 31 grudnia 1995 r. W § 3 pkt 2 tej umowy przewidziano możliwość wcześniejszego wypowie- dzenia umowy o pracę na warunkach określonych rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (jednolity tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 44, poz. 259 ze zm.). Powód rozpoczął pracę na budowie w B. w dniu 24 sierpnia 1995 r. Wykonywał prace murarskie. Nie spełniał jednak oczekiwań pracodawcy w zakresie wymaganej fachowości i przydatności na budowie, w związku z czym kierownik budowy na wnio- sek bezpośredniego przełożonego powoda wypowiedział mu umowę o pracę w dniu 3 września 1995 r. Umowa ta rozwiązała się 23 września 1995 r., po wykorzystaniu dni wolnych przysługujących powodowi. Zdaniem Sądu Pracy wypowiedzenie umowy o pracę powodowi było zasadne. Zgodnie bowiem z § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 grudnia 1974 r. w spra- wie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicę może nastąpić wcześniejsze rozwiązanie umowy o pracę zawartej na czas określony za dwutygodniowym wypowiedzeniem, gdy jest to uzasadnione potrzebami organi- zacyjno-produkcyjnymi budowy. Sąd ten ocenił, że podniesione przez pracodawcę zastrzeżenia w stosunku do pracy wykonywanej przez pracownika zatrudnionego na budowie eksportowej, powodujące konieczność zastąpienia go pracownikiem speł- niającym w większym stopniu oczekiwania pracodawcy, stanowią potrzeby produk- cyjne w rozumieniu § 6 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. Rozpoznając apelację powoda Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż jest ona zasadna. Jego zdaniem istota sprawy sprowadza się do tego, czy zaist- niały przesłanki uzasadniające zastosowanie przepisu § 6 rozporządzenia z 27 3 grudnia 1974 r. Przepis ten przewiduje możliwość wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas określony za dwutygodniowym wypowiedzeniem, gdy jest to uzasadnione potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi budowy eksporto- wej. Idzie w nim o szeroko rozumiane zmiany organizacyjno-produkcyjne przeprowa- dzone na budowie, które jako okoliczności zaistniałe po stronie pracodawcy uzasad- niają zmianę struktury zatrudnienia bądź też redukcję stanu załogi. „W płaszczyźnie” tej nie mieści się natomiast jednostkowe zwolnienie pracownika z przyczyn zaistnia- łych po jego stronie. Według Sądu drugiej instancji wskutek błędnej interpretacji przepisu § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. Sąd Pracy naruszył prawo materialne, co musiało skutkować zmianą zaskarżonego wyroku i uwzględ- nieniem roszczenia powoda o odszkodowanie (przy zastosowaniu art. 50 § 4 KP) w wysokości 3 miesięcznego wynagrodzenia otrzymywanego przez niego za granicą, którego z kolei wysokość ustalono według zasad obowiązujących przy ustaleniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, zasądzanego w pieniądzu polskim zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1981 r., V P PZP 5/80 (SP z 1981 r. nr 13). W kasacji strona pozwana zaskarżonemu przez nią wyrokowi postawiła za- rzut, iż narusza on (przez błędną wykładnię) przepis § 6 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r., przez przyjęcie, iż przez „potrzeby organizacyjno-produkcyjne” należy rozumieć zmiany organizacyjno-produkcyjne przeprowadzone na budowie. Załoga wykonująca pracę w B. liczyła kilku pracowników, powód zaś - zatrudniony jako bry- gadzista - nie potrafił zapewnić prawidłowej organizacji pracy oraz miał kłopoty z po- rozumieniem się z niemieckim kierownictwem budowy. Zmuszało to stronę pozwaną „do wymiany brygadzisty na osobę odpowiadającą warunkom, jakie narzucał kontra- hent niemiecki”. W uzasadnieniu kasacji w szczególności podnosi się, że w toku pracy na budowie w Niemczech okazało się, że powód nie zna języka niemieckiego w stopniu odpowiadającym wymaganiom stawianym osobie pełniącej funkcje kierow- nicze na budowie oraz nie potrafił należycie odczytywać dokumentacji technicznej, a ponadto prace wykonywał wadliwie. Strona pozwana utrzymuje, że Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych błędnie rozumie przepis § 6 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r., przyjmując, że pojęcie zmian organizacyjno-produkcyjnych odnosi się do okoliczności zaistniałych po stronie pracodawcy, które uzasadniają zmianę struktury zatrudnienia lub redukcję stanu załogi. Nie podaje jednakże, jak wobec tego formuła 4 z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. „uzasadnione potrzeby orga- nizacyjno-produkcyjne budowy (usługi) eksportowej” ma być pojmowana. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie. Jej podstawą jest twierdzenie, że Sąd drugiej instancji niewłaściwie zinterpretował przepis § 6 ust. 1 pkt 1 rozporzą- dzenia z dnia 27 grudnia 1974 r. Nie podaje się w niej jednak, jak wobec tego przepis ten powinien być pojmowany i dlaczego. Pośrednio jedynie można wnosić, iż zdaniem strony pozwanej „uzasadnienie potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi” obejmuje także okoliczności, które leżą po stronie pracownika. Stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę. Przepis § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. ma bowiem charakter wyjątkowy, wprowadzający odstępstwo od ogólnej reguły, w myśl której umowy terminowe nie mogą być wypowiadane. Ponadto (co podnoszone było w apelacji strony pozwanej), zwłaszcza pod rządami nowej Konstytucji RP, wąt- pliwości może budzić to, czy w ogóle dopuszczalne jest stanowienie i utrzymywanie uregulowań stanowiących odstępstwo od przepisów ustawowych (Kodeksu pracy), w tym wypadku od przepisu art. 33 KP - przewidującego możliwość wypowiadania umów zawieranych na czas określony ale tylko wtedy, gdy zawierane są one na okres dłuższy niż sześć miesięcy - na podstawie tak ogólnej („blankietowej”, „kau- czukowej”) delegacji ustawowej, jak ta, która została zawarta w art. 298 KP i która stanowiła podstawę wydania rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. Wyjątkowość re- gulacji z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r., a także - do pewnego stopnia - dyskusyjna podstawa prawna wydania tego aktu prawnego, przemawiają przeciwko rozszerzającej wykładni tego przepisu, w szczególności przez przyjęcie, iż obejmuje on nie tylko okoliczności leżące po stronie pracodawcy, ale także i te, które dotyczą pracownika. Ponadto ryzyko doboru właściwych pracowników obciążać musi pracodawcę i nie może być ono przerzucane na pracownika, jeżeli tylko nie podej- mował on działań zmierzających do wprowadzenia pracodawcy w błąd co do swoich kwalifikacji zawodowych i przydatności do wykonywania pracy na umówionym sta- nowisku. Minimalizacji ryzyka pracodawcy w tym zakresie służy między innymi ins- tytucja umowy na okres próbny. Wszystko to zaś prowadzi do wniosku, iż Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych słusznie przyjął, że pojęcie „uzasadnienia potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi budowy (usługi) eksportowej” obejmuje jedynie tego 5 typu przyczyny, które mają charakter organizacyjny lub produkcyjny i dotyczą okreś- lonych zmian występujących po stronie pracodawcy, a nie pracownika. Z ustaleń dokonanych przez Sąd w zaskarżonym wyroku, a także z uzasadnienia kasacji wyni- ka, że przyczyną zwolnienia powoda z pracy nie były jakieś zmiany organizacyjne czy produkcyjne po stronie pracodawcy, lecz jedynie to, że powód nie miał odpowiednich kwalifikacji zawodowych i umiejętności, a więc w grę wchodziły tylko przyczyny związane z jego osobą (leżące po jego stronie), nie związane z ujawnieniem się nowych potrzeb po stronie pracodawcy w następstwie modyfikacji struktury orga- nizacyjnej, czy też technologii i produkcji. Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 12 KPC orzekł jak w sentencji. ========================================