I PKN 29/98

Wyrok z dnia 8 kwietnia 1998 r. I PKN 29/98 Porozumienie stron zmieniające warunki płacy nie podlega ocenie wed- ług reguł określonych w art. 42 § 2 KP. Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Zbigniew Myszka (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 1998 r. sprawy z powódz- twa Małgorzaty K. przeciwko Zarządowi Regionu [...] NSZZ „Solidarność” w K. o wy- nagrodzenie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 24 września 1997 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok w pkt II i poprzedzający go wyrok Sądu Woje- wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 31 stycznia 1997 r. [...], w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powódki Małgorzaty K. kwotę 21.554,40 zł z ustawowymi odsetkami w ten sposób, że oddalił powództwo w tym zakresie. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 24 września 1997 r., w zaskarżonym kasacją pkt. II, oddalił apelację pozwa- nego Zarządu Regionu [...] NSZZ „Solidarność” w K. od wyroku Sądu Wojewódzkie- go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 31 stycznia 1997 r. [...], zasądzającego w tej części na rzecz powódki Małgorzaty K. kwotę 21.554,40 zł z ustawowymi odsetkami, tytułem wyrównania nie przedawnionego wynagrodzenia za pracę, należnego powódce za okres od września 1992 r. do sierpnia 1995 r. Sąd Apelacyjny uznał, że roszczenia powódki miały oparcie w postanowieniach płaco- wych uchwały nr 16/90 Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” z dnia 2 października 1990 r., rozwiniętych w informacji Skarbnika tego Związku z dnia 18 stycznia 1991 r., 2 określających płace pracowników biur konsultacyjno-negocjacyjnych w przedziale dwukrotnego przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w gospodarce narodo- wej. Takie regulacje płacowe uzyskały wiążący charakter z uwagi na wyraźne okre- ślenie w umowie o pracę powódki z dnia 1 lutego 1991 r., że jej wynagrodzenie w kwocie 2.800.000 zł przed denominacją ustalone zostało na podstawie tej uchwały Komisji Krajowej. Umówiona kwota odpowiadała ówczesnej podwójnej średniej płacy z pięciu działów gospodarki narodowej, pomniejszonej o 15%. Na tle takich ustaleń Sąd Apelacyjny przyjął umowne ukształtowanie poziomu płacy powódki, które miało wiążący charakter stosownie do treści art. 13, 29 § 1 i 78 KP. W takich okolicznościach zmiana uzgodnionych wyznaczników płacowych wy- magała wypowiedzenia warunków płacy zgodnie z art. 36 i 42 KP, których pozwany Zarząd Regionu nie dochował, zawiadamiając powódkę o kolejnych obniżkach jej wynagrodzenia krótkimi pismami, nie odpowiadającymi żadnym wymaganiom for- malnym, zmierzającym do wprowadzenia skutecznych zmian warunków płacowych. Skoro, pomimo zaleceń Komisji Krajowej z końca 1991 r. o potrzebie redukcji pozio- mu wynagrodzeń pracowników biur konsultacyjno-negocjacyjnych, pozwany nie za- chował wymagań skutecznego wypowiadania warunków wynagradzania powódce, to na podstawie art. 45 § 1 KP była ona uprawniona do uzyskania wyrównania należ- nego jej wynagrodzenia za okres nie przedawniony. W kasacji pozwany podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 42 § 2, 44 i 45 KP oraz niewłaściwe zastosowanie prawa mate- rialnego, polegające na pominięciu przepisów art. 264 KP, ewentualnie art. 291 § 1 KP i domagał się orzeczenia kasatoryjnego, względnie reformatoryjnego i oddalenia powództwa Małgorzaty K. Zdaniem skarżącego oparcie przez Sąd Apelacyjny rozs- trzygnięcia na dyspozycjach art. 45 § 1 KP wskazywało, że Sąd ten uznał, iż miało miejsce wypowiedzenie warunków płacy, które naruszało przepisy prawa pracy, w związku z czym uzasadniony jest kasacyjny zarzut uchybienia materialnoprawnego terminu do złożenia odwołania w terminie 7 dni od dokonywanych wypowiedzeń zmieniających warunki płacowe powódki (art. 264 § 1 KP), co powinno prowadzić do oddalenia powództwa. Natomiast gdyby uznać, że roszczenie powódki nie było oparte na art. 45 § 1 KP, to Sąd drugiej instancji powinien zastosować reguły przedawnienia roszczeń płacowych powódki z art. 291 KP. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 3 Zgodnie z treścią art. 393 11 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w grani- cach kasacji, które wyznaczają jej podstawy, ograniczające się do zarzutów naru- szenia przepisów prawa materialnego, co przesądziło miarodajność przyjętych przez Sąd Apelacyjny ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę orzekania. Należało podzielić kasacyjny zarzut błędnego zastosowania art. 45 § 1 KP, wskazanego przez Sąd Apelacyjny jako materialnoprawna podstawa zasadności roszczeń płacowych powódki. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd ten przyjął, że w umowie o pracę powódki został uzgodniony poziom jej płacy, odpowiadający podwójnej średniej z pięciu, a następnie z sześciu działów gospodarki narodowej, który w żadnym z kolejnych pism (angażów) płacowych nie został zmieniony w dro- dze wypowiedzenia warunków płacy, spełniającego warunki określone w art. 36 i 42 KP. Krótkie pisma pracodawcy, które obniżały umownie określony poziom płacy po- wódki, nie spełniały elementarnych warunków formalnych przewidzianych w przepi- sach Kodeksu pracy dla uznania skutecznego dokonania wypowiedzenia zmieniają- cego. Pisma takie wręczane powódce nie były wypowiedzeniami zmieniającymi, a zatem nie mogły wywołać skutków prawnych w zakresie obniżenia jej umownie uzgodnionego poziomu wynagrodzenia. Takie ustalenia faktyczne były prawidłowe zważywszy, że kolejne pisma pod- wyższające kwotowe wysokości wynagrodzenia powódki zawierały wprawdzie okreś- lenie nowych warunków płacowych oraz klauzulę o obowiązywaniu pozostałych wa- runków pracy bez zmian, co dałoby się połączyć z wypełnieniem kodeksowego obo- wiązku pisemnego dokonania wypowiedzenia warunków w ujęciu art. 42 § 2 KP, gdyby nie fakt przyjmowania przez powódkę tych pism z określeniem dat obowiązy- wania zmienionych warunków płacowych, które nie odpowiadały zachowaniu okre- sów wypowiedzenia warunków płacy. Tymczasem dla skutecznego wypowiedzenia zmieniającego warunki płacy wymagane jest nie tylko zachowanie warunków for- malnych, określonych w przepisach art. 36 i 42 KP, ale równocześnie i przede wszystkim jest to czynność prawna podlegająca wykładni oświadczeń woli według reguł art. 65 KC w związku z art. 300 KP. W rozpoznawanej sprawie nie mogło być żadnych wątpliwości, że treść pism kierowanych do powódki, które określały nowe kwotowe stawki jej wynagrodzenia, z pozostawieniem bez zmiany pozostałych wa- runków pracy, w ogóle nie wskazywała na zamiar dokonywania zmian warunków wy- 4 nagradzania z zastosowaniem instytucji prawnej wypowiedzenia warunków płacy (art. 42 KP). Skoro zatem pisemne czynności prowadzące do zmiany warunków wynagra- dzania powódki nie były wypowiedzeniami zmieniającymi, to brak było podstaw fak- tycznych i prawnych do zastosowania wobec pozwanego pracodawcy sankcji z art. 45 § 1 KP. Ten powołany przez Sąd Apelacyjny przepis nie znajdował przecież od- powiedniego zastosowania do czynności prawnych nie będących wypowiedzeniami warunków płacy (art. 42 §1 KP), niezależnie od niezachowania terminów zaskarżenia nieuzasadnionych lub niezgodnych z prawem wypowiedzeń zmieniających (art. 264 § 1 KP), pod rygorem oddalenia powództwa, wniesionego z uchybieniem prze- widzianego w tym przepisie 7 dniowego terminu prawa materialnego. Ten zresztą termin nie miał również w sprawie zastosowania, z uwagi na zmiany warunków pła- cowych powódki bez wykorzystania przez pozwanego instytucji wypowiedzenia zmieniającego. W konsekwencji Sąd Najwyższy potwierdził zasadność zarzutu kasa- cji w zakresie błędnego zastosowania art. 45 § 1 KP, która w rozpoznawanej sprawie nie mogła stanowić podstawy wyrokowania. Równocześnie jednak z zebranego w sprawie materiału dowodowego wyni- kało, że umówione wynagrodzenie powódki, zatrudnionej w strukturze związkowej wyspecjalizowanej w problematyce prawno-ekonomicznej, było odnoszone do wa- runków wynagradzania pracowników biur konsultacyjno-negocjacyjnych, określonych w uchwałach Prezydium KK NSZZ „Solidarność”. W ocenie Sądu Najwyższego nie było podstaw do uznania normatywnego waloru prawnego tych uchwał instrukcyj- nych, wśród których uchwała z dnia 2 października 1990 r. Prezydium Komisji Krajo- wej NSZZ „Solidarność” w sprawie powoływania Biur Konsultacyjno-Negocjacyjnych zawierała jedynie wytyczne dotyczące ustalania liczbowej obsady etatowej oraz za- kresu kształtowania średniej płacy dla pracowników tych biur, a uchwała zmieniająca Nr 57/92 z dnia 25 lutego 1992 r. przenosiła na Zarządy Regionów ciężar całkowite- go finansowania działalności BKN-ów, jedynie przy współpracy Komisji Krajowej fi- nansującej płace pracowników tych struktur związkowych. Konsekwentnie rzecz uj- mując - nie było również podstaw do kreowania normatywnego waloru postanowień płacowych Regulaminu pracy i zasad wynagradzania pracowników Zarządu Regionu, który odnosił wynagrodzenia grupy pracowników BKN-ów do wytycznych płacowych, zawartych w sygnalizowanych uchwałach. 5 Równocześnie nawiązanie indywidualnych stosunków pracy i kształtowanie wysokości wynagrodzeń tych pracowników należało do przewodniczących Zarządów Regionów. W zawartej z powódką umowie o pracę wynagrodzenie zostało określone kwotowo z odniesieniem do uchwały Nr 16/90, której ogólnie instrukcyjny charakter nie pozwalał na kreowanie płacowych uprawnień podmiotowych powódki w zakresie poziomu płac, oscylującego w przedziale dwukrotnego przeciętnego wynagrodzenia w pięciu, następnie w sześciu podstawowych działach gospodarki narodowej. Tymczasem wynagrodzenie powódki zostało w umowie o pracę określone kwotowo, a następnie było okresowo podwyższane przez pozwanego pracodawcę, podejmującego działania płacowe, uwarunkowane wielkością ogólnych środków, przeznaczonych na wynagrodzenia pracowników biur konsultacyjno-negocjacyjnych. W związku z ograniczeniem dotacji amerykańskich związków zawodowych, z których były finansowane płace pracowników BKN-ów, Skarbnik KK NSZZ Solidar- ność pismem z dnia 30 grudnia 1991 r. powiadomił o ograniczeniu o 54 % źródeł finansowania płac tych pracowników, sygnalizując potrzebę ograniczenia poziomu wynagrodzeń lub zwolnienie mniej przydatnych pracowników albo stosowanie obu tych form równocześnie. W takich okolicznościach, które musiały być znane powód- ce, zatrudnionej na stanowisku eksperta w wyspecjalizowanej strukturze związkowej, należało uznać, że pisma pozwanego pracodawcy, okresowo podwyższające kwotowe wynagrodzenie, które były przez powódkę podpisywane bez zastrzeżeń, stanowiły przyjmowane i akceptowane przez nią podwyżki ustalonego kwotowo wy- nagrodzenia za pracę. Takie regulacje płacowe podwyższające umówione wynagro- dzenie pracownika nie wymagały zachowania trybu wypowiedzenia zmieniającego, który nie jest potrzebny dla przeprowadzenia korzystnych zmian płacowych. Nawet gdyby przyjąć, że dokonywane zmiany były niekorzystne dla powódki, która przecież nigdy w czasie trwania zatrudnienia nie zakwestionowała żadnej z pisemnych ofert nowych, kwotowo podwyższanych stawek wynagrodzenia, to w ustalonych okolicznościach sprawy należało uznać, iż przyjmowanie do akceptującej wiadomości takich zmian płacowych następowało w drodze porozumień zmieniają- cych. Skutki prawne, wynikające z takich uzgodnień płacowych mogłyby być podwa- żone wyłącznie z powołaniem się na wady oświadczeń woli powódki (art. 82-88 KC w związku z art. 300 KP), co w sprawie nie miało miejsca. 6 Z powyższych ustaleń i konstatacji prawnych wynikał brak materialnych pods- taw prawnych do uwzględnienia roszczeń płacowych powódki, przeto Sąd Najwyższy wyrokował reformatoryjnie na podstawie art. 393 15 KPC. ========================================