I PKN 548/97

Wyrok z dnia 2 kwietnia 1998 r. I PKN 548/97 W sporze o odprawę pieniężną dochodzoną przez zarządcę komisarycz- nego, legitymowane biernie jest przedsiębiorstwo, w którym sprawował on za- rząd. Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Walerian Sanetra (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 1998 r. sprawy z powódz- twa Zygmunta J. przeciwko Przedsiębiorstwu Sprzętu i Komunikacji „T.-K.” w likwi- dacji w B. o odprawę, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódz- kiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 4 września 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Pozwane Przedsiębiorstwo Sprzętu i Komunikacji „T.-K.” w likwidacji w B., wniosło kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Opolu z dnia 4 września 1997 r. [...], którym Sąd ten zmienił wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Brzegu z dnia 28 maja 1997 r. [...], w ten sposób, że za- sądził na rzecz Zygmunta J. kwotę 5.500 zł z ustawowymi odsetkami od 1 grudnia 1996 r. Powód Zygmunt J. domagał się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa Sprzętu i Komunikacji „T.-K.” w likwidacji w B. kwoty 5.550 zł tytułem odprawy, pod- nosząc w uzasadnieniu, że wyłączną przyczyną rozwiązania z nim stosunku pracy na stanowisku zarządcy komisarycznego, były zmiany organizacyjne polegające na zaprzestaniu procesu naprawczego i wszczęciu postępowania likwidacyjnego przed- siębiorstwa. Uchwałą Zarządu Miasta B. [...] z dnia 6 grudnia 1995 r. został on od- wołany ze stanowiska pracownika pełniącego obowiązki dyrektora oraz zastępcy 2 dyrektora Przedsiębiorstwa Sprzętu i Komunikacji „T.-K.” w B. w związku z wyzna- czeniem go do sprawowania zarządu komisarycznego przedsiębiorstwa (po rozwią- zaniu stosunku pracy na zasadzie porozumienia stron). Uchwałą [...] Zarządu Miasta z tej samej daty ustanowiono zarząd komisaryczny nad przedsiębiorstwem i wyzna- czono powoda do jego sprawowania z dniem 6 grudnia 1995 r. z wynagrodzeniem miesięcznym brutto 2.400 zł. Dnia 6 grudnia 1995 r. Zarząd Miasta B., reprezento- wany przez Burmistrza Miasta, zawarł z powodem umowę o pracę na czas określony od dnia 6 grudnia 1995 r. do dnia 31 grudnia 1996 r., na podstawie której powód zos- tał zatrudniony na stanowisku zarządcy komisarycznego przedsiębiorstwa. W umowie postanowiono, iż Zarząd Miasta może w każdym czasie uchylić zarząd ko- misaryczny nad przedsiębiorstwem i odwołać osobę sprawującą zarząd, przy czym odwołanie będzie równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę. Dnia 22 sierp- nia 1996 r. Zarząd Miasta B. uchwałą [...] uchylił zarząd komisaryczny z dniem 23 sierpnia 1996 r. i postawił przedsiębiorstwo w stan likwidacji. Tego samego dnia za- rząd Miasta B. odwołał powoda ze stanowiska zarządcy komisarycznego z dniem 23 sierpnia 1996 r. Burmistrz Miasta B. odwołał powoda ze stanowiska zarządcy komi- sarycznego z dniem 23 sierpnia 1996 r. ze stosownym okresem wypowiedzenia upływającym w dniu 30 listopada 1996 r. Rozpoznając apelację powoda Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyja- śnił, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych za- sadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), pracownikowi, z którym został rozwiązany stosunek pracy z przyczyn ekono- micznych lub w związku ze zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi lub technolo- gicznymi, przysługuje odprawa pieniężna. Przepis ten ma zastosowanie z mocy art. 10 ustawy z 28 grudnia 1989 r. także do indywidualnych decyzji o zwolnieniu pra- cowników, o ile wspomniane wyżej przyczyny stanowią wyłączny powód uzasadnia- jący rozwiązanie stosunku pracy. Przepisy ustawy stosuje się przy tym także do zak- ładów pracy w przypadku zgłoszenia ich upadłości lub likwidacji (art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r.). W rozpoznawanej sprawie przyczyną rozwiązania stosunku pracy powoda było rozpoczęcie procesu likwidacyjnego. Okoliczność ta, wymieniona w art. 1 ust. 2 ustawy z 28 grudnia 1989 r., stanowi samodzielną i dalej idącą przy- czynę, aniżeli okoliczności wymienione w ustępie 1 tego przepisu. Przyczyna ta nie była przy tym między stronami sporna i wykazana została stosownymi dokumentami 3 [...]. W przypadku ogłoszenia likwidacji zakładu pracy umowa o pracę zawarta na czas określony lub na czas wykonywania określonej pracy może być rozwiązana przez każdą ze stron za dwutygodniowym wypowiedzeniem (art. 41 1 KP). Dlatego też ustawa z 28 grudnia 1989 r. osobno kwestii tej nie reguluje, a do rozwiązanych w tych warunkach umów terminowych, które zostały przez pracodawcę rozwiązane z zachowaniem ustawowego okresu wypowiedzenia przed nadejściem uzgodnionego terminu końcowego, reguła ta ma pełne zastosowanie (por. wyrok Sądu Apelacyjne- go w Łodzi z dnia 19 kwietnia 1996 r., III Ur 96/96, OSP 1/1997 r., poz. 23). Bez znaczenia jest przy tym okres czasu, jaki oddzielał datę rozwiązania stosunku pracy od daty, do której trwać miała umowa terminowa, czy też przyczyny podjęcia decyzji o likwidacji pracodawcy. Nie ma też znaczenia przejściowy charakter stanowiska zarządcy komisarycznego przedsiębiorstwa, wyznaczonego na podstawie przepisów art. 65-69 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.), gdyż na gruncie przepisów prawa pracy zarządca taki jest pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, pozostającym w stosunku pracy (art. 22 KP). W kasacji podniesiony został zarzut naruszenia art. 1 ust. 2, art. 8 ust. 1 oraz art. 10 ustawy z 28 grudnia 1989 r. w związku z przepisami art. 65, 66, 69 oraz 70 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Ponadto postawiono zarzut „naruszenia przepisów postępowania, gdyż powód nie był pracownikiem pozwanego, przez co pozwany nie był legitymowany biernie do udziału w sprawie”. W uzasadnieniu kasacji argumentuje się, że w zaskarżonym wyroku pominięto „fakt rozwiązania przez powoda stosunku pracy na zasadzie porozumienia stron z dotychczasowym zakła- dem pracy w celu objęcia funkcji zarządcy komisarycznego”. „Powód nie był już pra- cownikiem przedsiębiorstwa, nad którym wyznaczono zarządcę komisarycznego, a w późniejszej perspektywie po uchyleniu zarządu komisarycznego postawionego w stan likwidacji”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie. W istocie - mimo wymienienia w pe- titum kasacji licznych przepisów - sprowadza się ona, co wynika z jej uzasadnienia, do postawienia zarzutu, iż pozwane przedsiębiorstwo nie pozostawało z powodem, jako zarządcą komisarycznym w stosunku pracy, z jednoczesną sugestią, iż jego 4 pracodawcą był organ założycielski. Ponieważ powód nie był pracownikiem pozwa- nego przedsiębiorstwa, to wobec tego w związku z rozwiązaniem z nim stosunku pracy, nie mogła się mu od niego należeć się odprawa przewidziana w art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r. W kasacji nie podnosi się przy tym, że brak było podstaw dla uznania, iż rozwiązanie z powodem stosunku pracy nastąpiło z innych przyczyn ani- żeli określone w art. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r., stąd też kwestią tą w ramach postępowania kasacyjnego, Sąd Najwyższy się nie zajmował. Sąd Najwyższy orzeka bowiem w granicach kasacji (art. 393 11 KPC), a te wyznaczone są w szczególności przez określone w niej podstawy (konkretne przepisy, których naruszenie się zarzu- ca) oraz ich uzasadnienie (art. 393 3 KPC). W myśl art. 66 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych organ zało- życielski wyznacza i odwołuje osobę sprawującą zarząd komisaryczny. Osoba spra- wująca zarząd komisaryczny przejmuje przy tym - poza pewnymi wyjątkami - kom- petencje organów przedsiębiorstwa (art. 66 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach pańs- twowych). Przepisy te prowadzą do wniosku, iż osoba sprawująca zarząd ko- misaryczny jest pracownikiem przedsiębiorstwa, który w szczególności przejmuje obowiązki jego dyrektora; dyrektor zostaje odwołany przez organ założycielski w ra- zie ustanowienia zarządu komisarycznego (art. 66 ust. 2 ustawy o przedsiębiors- twach państwowych). Wprawdzie z art. 66 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach pańs- twowych wynika, iż zarządca komisaryczny jest „wyznaczany”, a nie powoływany, jednakże cały kontekst regulacji postępowania naprawczego wskazuje na trafność poglądu, że zarządca komisaryczny jest nie tylko pracownikiem zarządzanego przez niego przedsiębiorstwa (przejmując funkcje dyrektora przedsiębiorstwa i organów samorządu załogi), ale że nawiązanie stosunku pracy następuje w drodze powołania, czy „wyznaczenia”, do którego mają zastosowanie przepisy o powołaniu z Kodeksu pracy (art. 68 i nast.). Według Sądu drugiej instancji powoda ze stroną pozwaną łączyła umowa o pracę, co nie jest słusznym stanowiskiem, lecz jednocześnie jest bez znaczenia dla trafności przyjętego rozstrzygnięcia. Wprawdzie z powodem zawarto umowę o pracę, ale jednocześnie nie zamieszczono w niej postanowienia, iż stosuje się do niej przepisy Kodeksu pracy odnoszące się do stosunku pracy nawią- zanego na podstawie powołania. Umowę tę poprzedzał przy tym akt „wyznaczenia” na stanowisko zarządcy komisarycznego, który bądź powinien być traktowany jako powołanie, w rozumieniu Kodeksu pracy, bądź też jako akt równoznaczny (zrówna- ny) - z mocy art. 66 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych - z aktem po- 5 wołania. To zaś oznacza, że zawarta przez powoda umowa o zatrudnienie w cha- rakterze zarządcy komisarycznego w istocie jedynie doprecyzowywała warunki sto- sunku pracy nawiązanego w następstwie „wyznaczenia” powoda na stanowisko za- rządcy komisarycznego. Niezależnie jednakże od oceny podstawy nawiązania sto- sunku pracy z powodem - zdaniem Sądu Najwyższego - między innymi z uwagi na okoliczność, iż powód pracę wykonywał w przedsiębiorstwie i na jego rzecz, że przedsiębiorstwo nie stało się podmiotem podporządkowanym organowi założyciels- kiemu (nadal do niego miała zastosowanie zasada samodzielności i samofinanso- wania się) oraz że w istocie jego zadania nie odbiegały od powinności ciążących na dyrektorze przedsiębiorstwa, który powszechnie jest uważany za jego pracownika, nie ma podstaw do kwestionowania twierdzenia - przyjętego przez oba Sądy - iż po- zostawał on w stosunku pracy z zarządzanym przez niego przedsiębiorstwem. Warto przy tym wspomnieć, że także w przypadku likwidatora przedsiębiors- twa państwowego - choć przesłanki dla takiej tezy są znacznie słabsze - Sąd Naj- wyższy przyjmuje, iż z reguły jest on pracownikiem przedsiębiorstwa podlegającego likwidacji (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 1995 r., I PZP 22/95, OSNAPiUS 1996 nr 13, poz. 180; wyrok z dnia 19 grudnia 1996 r., I PKN 31/96, OSNAPiUS 1997 nr 15, poz. 271). W tym stanie rzeczy twierdzenie kasacji, iż poz- wane przedsiębiorstwo nie było legitymowane biernie w sprawie, nie mogło się ostać. Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 12 KPC orzekł jak w sentencji. ========================================