II UKN 595/98

Postanowienie z dnia 14 stycznia 1998 r. II UKN 595/98 Dopuszczalność odwołania przez stronę oświadczenia jej pełnomocnika procesowego, stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 95 § 2 KC, jest prawnie ograniczona. Przewodniczący: SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 1999 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Piotra Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w R. o składki ubezpieczeniowe, na skutek kasacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 31 sierpnia 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 31 sierpnia 1998 r. [...] oddalił zażalenie Piotra Z. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 30 lipca 1998 r., umarzające postę- powanie w sprawie [...] wobec cofnięcia przez pełnomocnika skarżącego odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w R. z dnia 7 kwietnia 1998 r. Sąd ustalił, że pełnomocnictwo udzielone przez Piotra Z. było pełnomocnic- twem ogólnym o jakim stanowi art. 91 KPC. Cofając odwołanie od decyzji organu rentowego pełnomocnik działał w granicach umocowania. Zgodnie z art. 95 § 2 KC czynność procesowa dokonana przez pełnomocnika pociąga za sobą skutki bezpo- średnio dla mocodawcy. Judykatura dopuszcza wprawdzie możliwość odwołania przez stronę oświadczenia pełnomocnika o cofnięciu pozwu do czasu prawomocno- ści orzeczenia o umorzeniu postępowania, ale wyjątkowo, w razie stwierdzenia jed- 2 nej z wad oświadczeń woli (art. art. 82-84 KC). Sama tylko chęć kontynuowania pos- tępowania, na którą powołuje się skarżący, nie wystarcza do odwołania oświadczenia złożonego przez jego pełnomocnika . Sąd skorygował podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym orzeczeniu, którą winien stanowić art. 355 § 1 KPC w związku z art. 203 § 1 KPC. Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postę- powania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) dotyczą postępowania przed organem rentowym, a nadto przedmiotem ich regulacji są sprawy o emerytury i renty, a nie o składki na ubezpie- czenie społeczne. Postanowienie to Piotr Z. zaskarżył kasacją. Wskazując jako jej podstawę na- ruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 355 § 1 KPC w związku z art. 203 § 1 KPC w związku z art. 93 KPC wniósł o uchylenie zaskarżonego posta- nowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 30 lipca 1998 r. i przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do merytorycznego roz- poznania. W uzasadnieniu zarzutu podniósł, że rozbieżność intencji mocodawcy i pełnomocnika „jest niczym innym tylko błędem co oświadczenia woli i to błędem istotnym”. Przy tym, skarżący nie miał możliwości wcześniejszego złożenia swojego oświadczenia woli odwołującego oświadczenie pełnomocnika, czyniąc to w pierw- szym możliwym procesowo momencie, tj. w zażaleniu na postanowienie o umorzeniu postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Pełnomocnictwo ogólne obejmuje z mocy prawa umocowanie do dokonywa- nia wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych (art. 91 KPC). Czynności te wywołują skutki prawne bezpośrednio dla mocodawcy ( art. 95 § 2 KC), niezależnie od tego czy wykonane zostały dobrze czy źle (tak: Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 8 czerwca 1937 r., C.II. 189/37, PS 1937, poz. 507) . Strona sta- wając z pełnomocnikiem może niezwłocznie prostować lub odwoływać jego oświad- czenia (art. 93 KPC) . Ani orzecznictwo ani doktryna nie są w kwestii granic dopuszczalności odwo- łania przez stronę oświadczeń pełnomocnika jednolite. Prezentowane jest stanowi- sko, zgodnie z którym mocodawca nie może prostować lub odwoływać oświadczeń 3 złożonych przez pełnomocnika pod jego nieobecność jak też w piśmie procesowym (wyrok SN z 12 stycznia 1938 r., C.I. 218/37, Głos Sądownictwa 1939 nr 5, s. 454) . Takie czynności mocodawcy mogłyby kolidować z dokonanymi już po złożeniu oświadczenia czynnościami przeciwnika procesowego, doprowadzając do zakłócenia przebiegu postępowania. Jednak Sąd Najwyższy wyraził także pogląd przeciwny opowiadając się za dopuszczalnością odwoływania i prostowania oświadczeń peł- nomocnika przez nieobecnego na posiedzeniu mocodawcę w oddzielnym piśmie procesowym wniesionym przed najbliższym posiedzeniem lub ustnie w trakcie tego posiedzenia, a nawet w środku odwoławczym , jeżeli oświadczenie zostało złożone na posiedzeniu, na którym zapadło orzeczenie w sprawie (uchwała SN z 26 kwietnia 1995 r., III CZP 43/95, OSNCP 1995 z. 9, poz. 122). Rozbieżności zdają się mieć podłoże w aksjologii. Udzielenie pełnomocnictwa procesowego należy do sfery autonomii woli strony co do ustanowienia pełnomocnika, wyboru jego osoby i zakresu umocowania. Z istoty pełnomocnictwa wynika zatem zasada, że czynności dokonane przez peł- nomocnika (dobrze czy źle) wywołują skutki prawne dla mocodawcy. Regulacja ograniczająca dopuszczalność odwoływania oświadczeń pełnomocnika ma znacze- nie regulacji zasadniczej. Odstępstwo od niej ustanowione zostało w powołanym wy- żej art. 93 KPC. Przepis ten należy traktować jako wyjątek od zasady wynikającej z art. 95 § 2 KC w związku z art. 92 KPC. Przepisów wyjątkowych (szczególnych) nie należy i nie można interpretować rozszerzająco. Za wykładnią przyjętą przez skład Sądu Najwyższego orzekającego w rozpoznawanej sprawie przemawiają względy celowościowe i funkcjonalne. Pełnomocnictwo powinno w założeniu służyć profesjo- nalizacji i usprawnieniu postępowania. Zasada ekonomii procesowej jest także war- tością nie tylko ornamentalną. Taka interpretacja nie pozostaje w sprzeczności z prymatem woli mocodawcy nad wolą pełnomocnika. Mocodawca nie przestaje być dysponentem należnych mu praw. Ustawodawca chroni mocodawcę przed skutkami oświadczeń woli pełnomoc- nika złożonych z przekroczeniem umocowania (art. 104 KC). Umożliwia nie tylko samemu pełnomocnikowi uchylenie się od skutków oświadczeń złożonych wadliwie , ale i mocodawcy od dotkniętych wadą oświadczeń pełnomocnika. Skarżący twierdzi w kasacji, że rozmijanie się intencji pełnomocnika i moco- dawcy jest błędem istotnym w rozumieniu art. 84 § 2 KC . Nie wyjaśnia jednak czyje- go oświadczenia woli w takich razach błąd dotyka - pełnomocnika czy mocodawcy. 4 Nie określa kto może uchylić się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpły- wem błędu - pełnomocnik czy mocodawca. Nie zajmuje stanowiska w kwestii, czy mocodawca może uchylić się od skutków oświadczenia woli złożonego przez pełno- mocnika pod wpływem błędu. Nie podaje na czym polegało owo „rozmijanie się in- tencji”. Pełnomocnik zobowiązany jest do starannego działania i za takie działania ponosi odpowiedzialność wobec mocodawcy. Skoro więc pełnomocnik skarżącego działał wbrew jego woli, ten może dochodzić od niego naprawienia wszelkich szkód poniesionych z tego tytułu. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy stosownie do art. 385 KPC w związku z art. 397 § 2 KPC i art. 39319 KPC orzekł jak w sentencji. ========================================