II UKN 269/97

uzasadnieniem wyroku przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania - przenie- siona na ponowione postępowanie przed Sądem Wojewódzkim. W myśl art. 7 ust. 1 ustawy rewaloryzacyjnej podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 5 i 6, z uwzględnieniem art. 8 i 9, przeciętna zwaloryzowana kwota wynagrodzenia lub dochodu, która stanowiła podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w okresie: kolejnych 3 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat kalendarzowych, jeżeli wniosek o świadczenie zostanie zgłoszony do dnia 31 grudnia 1992 r. (pkt 1), a 4 kolejnych lat kalendarzowych wybranych spośród ostatnich 13 lat kalendarzowych w razie zgłoszenia wniosku o świadczenie do końca 1993 r. (pkt 2), zaś docelowo z 10 kolejnych lat przypadających na 20 ostatnich lat kalendarzowych - dla wniosków zgłoszonych po dniu 31 grudnia 1990 r. (pkt 9) - przy czym okres ostatnich lat kalendarzowych liczy się wstecz od roku zgłoszenia wniosku. Prawodawca założył jednak, że taki sposób ustalania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych dozna wyjątków, polegających na ustalaniu podstawy z okresu krótszego lub przypadającego wcześniej w przypadkach określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów wydanym z upoważnienia art. 9 pkt 1 ustawy. Skoro powyższe upoważnienie nie zostało dotąd wykonane, to zgodnie z regułą ustaloną w art. 45 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej obowiązuje nadal powołane wcześniej - 8 - rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r., wydane na podstawie analogicznego upoważnienia z art. 22 ust. 1 pkt 1-3 i 5 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Rozporządzenie to stanowi w § 2, że przy ustalaniu okresu kolejnych 3 lat kalendarzowych, z których wynagrodzenie przyjmuje się do obliczania podstawy wymiaru uwzględnione zostają lata kalendarzowe następujące bezpośrednio po sobie, chociażby w niektórych z tych lat albo w części z nich pracownik nie osiągał wy- nagrodzenia lub nie był zatrudniony. Jednakże przepis § 9 ust. 5 rozporządzenia stanowi równocześnie, że jeśli w okresie ostatnich 12 lat kalendarzowych, liczonych wstecz od daty zgłoszenia wniosku o świadczenie, pracownik nie osiągał wynagrodzenia albo osiągał je przez krótszy okres, to do ustalenia podstawy wymiaru świadczeń przyjmuje się - na wniosek osoby zainteresowanej - wynagrodzenie wypłacone za okres 3 kolejnych lat kalendarzowych przypadających w części lub w całości wcześniej niż w okresie ostatnich 12 lat, o ile pracownik przedstawi dokumenty stwierdzające wysokość wynagrodzenia w tym okresie. Z cytowanego ostatnio przepisu wynika, że w razie osiągania zarobków przez okres krótszy niż 3 lata kalendarzowe przypadające na ostatnie 12 lat zatrudnienia, sam zainteresowany decyduje o ewentualnym sięgnięciu do wynagrodzenia z trzech najkorzystniejszych lat we wcześniejszym - niż ostatnie dwunastolecie - okresie za- robkowania (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 stycznia 1995 r., II URN 57/94, OSNAPiUS 1995 nr 11 poz. 136). Mając dokumenty stwierdzające uzyskiwanie takiego wynagrodzenia, pracownik zgłosi odpowiedni wniosek tylko wtedy, gdy sięganie do wcześniejszych okresów zatrudnienia będzie dla niego korzystniejsze. W przeciwnym razie zaakceptuje przyjęcie do podstawy wymiaru świadczenia emerytalno-rentowego wyższych z reguły zarobków z okresu niepełnych nawet trzech lat przypadających na dwunastolecie poprzedzające datę zgłoszenia wniosku o świadczenie. Innymi słowy, możliwość uwzględnienia trzech niepełnych lat zarobkowania w ostatnim dwunastoleciu zatrudnienia jest dla pracownika przywilejem. Natomiast zastosowanie przepisu § 2 rozporządzenia w wyjątkowej sytuacji, gdy - jak w przedmiotowej sprawie - pracownik osiągał wyższe wynagrodzenie we wcześniejszym okresie swego zatrudnienia, staje się dla niego niczym nie zasłużoną i całkowicie niezrozumiałą "karą", np. za upadek sił fizycznych potrzebnych do wydajnej pracy, za niepowodzenia na rynku pracy, czy też za - 9 - chybioną ekonomicznie próbę podjęcia samodzielnej działalności gospodarczej. Co się tyczy skarżącego, to niesporne jest, że w 1982 r. uzyskał wynagrodzenie za pracę jedynie w miesiącach styczniu i lutym. Był to więc dla niego niepełny rok zarobkowania i oceny tej nie zmienia okoliczność, że formalnie od maja tego roku - jak początkowo planował - albo faktycznie od września - jak twierdzi - rozpoczął pro- wadzenie działalności gospodarczej. Oddzielanie planowanej i faktycznej daty rozpo- częcia takiej działalności, jest zresztą pozbawione prawnego znaczenia. Podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne osób prowadzących działalność gospo- darczą nie jest bowiem - jak w ubezpieczeniu pracowniczym - uzyskany dochód w gotówce lub w naturze z tytułu zatrudnienia w stosunku pracy, lecz dochód bieżąco zadeklarowany przez osobę prowadzącą wspomnianą działalność, nie niższy jednak od kwoty odpowiadającej 60% przeciętnego wynagrodzenia. Różnica w zasadach nali- czania składek na ubezpieczenie społeczne pracowników i osób prowadzących działalność gospodarczą wskazuje natomiast na niedopuszczalność kumulowania w podstawie wymiaru danego świadczenia wynagrodzeń pracowniczych i dochodu z działalności gospodarczej. Co prawda przepis art. 7 ust. 1 ustawy rewaloryzacyjnej stanowi, że podstawę wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych tworzy zwaloryzowana kwota "wynagrodzenia lub dochodu", a więc używa spójnika alternatywy nierozłącznej "lub", lecz upoważnia to co najwyżej do łączenia wynagrodzeń i dochodów jako podstawy wymiaru zbiegającego się u jednej osoby prawa do świadczeń z różnych systemów ubezpieczeniowych, nie zaś do kumulowania zarobku i dochodu w ramach tego samego systemu świadczeniowego. Z wyżej wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 § 1 KPC uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania w celu dokonania w nim ustaleń, które w świetle przedstawionej tu wykładni prawa są konieczne dla ostatecznego rozstrzygnięcia sporu. ========================================