II UKN 332/97

Wyrok z dnia 16 grudnia 1997 r. II UKN 332/97 Przepis § 9 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63 ze zm.) nie ma zastosowania przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych, jeżeli wniosek o emeryturę lub rentę został zgłoszony po dniu 31 grudnia 1992 r. Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Maria Tyszel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 1997 r. sprawy z wniosku Jana P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. o podstawę wymiaru emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 30 kwietnia 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 19 września 1996 r. odmówił Janowi P. przeliczenia podstawy emerytury poprzez uwzględnienie w niej wynagrodzenia z lat 1967-1971, w miejsce wcześniej przyjętego wynagrodze- nia z lat 1980-1984. Według organu rentowego podstawę wymiaru emerytury nale- żało ustalić w myśl zasady wynikającej z przepisu art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 października o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), skoro wniosek o emeryturę został złożony w dniu 6 października 1994 r. W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych w Białymstoku Jan P. domagał się ustalenia podstawy wymiaru emerytury z lat 1967-1971, tj. lat obejmujących pracę w szczególnych warunkach. - 2 - Wyrokiem z dnia 24 lutego 1997 r. [...] Sąd Wojewódzki oddalił odwołanie. W apelacji od powyższego wyroku Jan P. domagał się uwzględnienia w podstawie wymiaru emerytury wynagrodzenia, które uzyskał w latach 1974-1978, twierdząc, że wynagrodzenie pochodzące z wymienionego okresu wpłynie najko- rzystniej na wysokość emerytury. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro- kiem z dnia 30 kwietnia 1997 r. [...], oddalił apelację, podzielając pogląd prawny wy- rażony przez Sąd pierwszej instancji. W kasacji pełnomocnik wnioskodawcy zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj. § 9 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 1990 zmieniającego niektóre przepisy w sprawie ustalenia podstawy wymiaru rent i emerytur (Dz. U. Nr 71, poz. 418) przez błędną wykładnię, wniósł o jego zmianę poprzez przyjęcie do podstawy wymiaru emerytury Jana P. jego wy- nagrodzenia pobieranego w latach 1974-1978. Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: Jest poza sporem, że wnioskodawca zgłosił wniosek o emeryturę 6 paździer- nika 1994 r. Zgodnie z przepisem art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), zwanej dalej ustawą o rewaloryzacji, podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowi (...) przeciętna, zwalo- ryzowana kwota wynagrodzenia lub dochodu, która stanowiła podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne (...), w okresie kolejnych 5 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 14 lat kalendarzowych. Stosownie do treści tego przepisu za podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy przyjęto jego za- robki z lat 1980-1984 wskazane przez niego, jako najkorzystniejsze na przestrzeni ostatnich 14 lat kalendarzowych. Wnioskodawca dopatruje się naruszenia prawa materialnego w tym, że nie zachowany został wymóg zatrudnienia przez "5 kolejnych lat kalendarzowych", po- nieważ w latach 1980-1984 przez 1 miesiąc nie pracował i nie osiągał wynagrodze- nia. Zdaniem wnioskodawcy, za podstawę wymiaru jego emerytury powinno być - 3 - przyjęte jego wynagrodzenie z okresu 5 kolejnych lat kalendarzowych, wykraczają- cych poza ostatnie 14 lat, tj. z lat 1974-1978, na podstawie przepisu § 9 ust. 5 rozpo- rządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 1990 r. zmieniającego niektóre przepisy w sprawie ustalania podstawy wymiaru emerytur (Dz. U. Nr 71, poz. 418). Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądu wyrażonego w ka- sacji, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego po- przez niezastosowanie powołanego przepisu. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szcze- gółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63 ze zm.), zwane dalej rozporządzeniem, uległo zasadniczym nowelizacjom. Zasadę, że podstawę wymiaru świadczeń stanowi przeciętne wyna- grodzenie wypłacone pracownikowi za okres ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia albo kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat zatrudnienia zmieniono przepisami art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 26, poz. 206). Stosownie do tej zmiany, na podstawie przepisu art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty przyjmowało się (...) przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres ostat- nich czterech kwartałów kalendarzowych albo kolejnych 3 lat kalendarzowych wy- branych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat kalendarzowych licząc wstecz od roku (kwartału), w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę. Powołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 października 1990 r., dostosowując zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych do aktualnego wówczas brzmienia art. 16 ustawy o z.e.p., w przepisie § 2 stanowiło: "Przy ustalaniu okresu ostatnich 4 kwartałów kalendarzowych albo kolejnych 3 lat kalendarzowych, z których wynagrodzenie przyjmuje się do obliczenia podstawy wymiaru, z uwzględnieniem przepisu § 9 ust. 1 , przyjmuje się kwartały lub lata ka- lendarzowe następujące bezpośrednio po sobie, chociażby w niektórych z tych kwartałów lub z lat albo w części z nich pracownik nie osiągnął wynagrodzenia lub nie był zatrudniony." Uzupełnieniem tej zasady jest, powołany przez wnoszącego kasację, przepis § 9 ust. 5 rozporządzenia, zgodnie z którym", jeżeli w okresie 12 lat - 4 - kalendarzowych, licząc wstecz od roku, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, pracownik nie osiągnął wynagrodzenia albo osiągnął wynagrodzenie przez okres krótszy niż 3 kolejne lata kalendarzowe, do ustalenia podstawy wymiaru eme- rytury (...), na wniosek osoby zainteresowanej, przyjmuje się wynagrodzenie za okres 3 kolejnych lat kalendarzowych przypadających w części lub w całości wcześniej niż w okresie ostatnich 12 lat, jeżeli pracownik przedstawi dokumenty stwierdzające wysokość wynagrodzenia w tym okresie." Kolejną zmianę zasad ustalania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno- rentowych wprowadzono ustawą z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji (zgodnie z którą ustalona jest podstawa wymiaru emerytury wnioskodawcy). Podsta- wę tę, na mocy z art. 7 ust. 1 pkt 3 tej ustawy ustalono według wynagrodzenia z ko- lejnych, 5 lat kalendarzowych z ostatnich 14 lat kalendarzowych wskazanych przez wnioskodawcę. Przytoczone wyżej zmiany przepisów regulujących zasady ustalenia podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych wskazują, że ustawodawca, w miejsce określenia "wynagrodzenie wypłacone za kolejne miesiące zatrudnienia", już ustawą z dnia 24 maja 1990 r. powołaną wyżej, dokonując nowelizacji art. 16 ustawy o z.e.p., wprowadził pojęcie "okresów kalendarzowych" nakazując ustalenie podstawy wymiaru świadczeń od wynagrodzenia uzyskanego w danym okresie, niezależnie od tego, jak długo w tym okresie trwało zatrudnienie. Treść przepisu § 9 ust. 5 rozpo- rządzenia wskazuje też, że był to przepis przejściowy, stosowany przed wejściem w życie ustawy rewaloryzacyjnej oraz w okresie wskazanym w jej art. 7 ust. 1 pkt 1, czyli wobec osób, które wniosek o świadczenia zgłosiły do dnia 31 grudnia 1992 r. W myśl art. 45 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej przepisy aktów wykonawczych, wydanych m.in. na podstawie ustawy o z.e.p., pozostają w mocy do czasu wydania odpo- wiednich przepisów przewidzianych w ustawie, jeżeli nie są z nią sprzeczne. Przepis § 9 ust. 5 rozporządzenia jest sprzeczny z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy rewaloryzacyjnej, a więc nie może mieć zastosowania w sprawie. Nie podważa tej wykładni argument podniesiony w kasacji, że skoro w przepisie art. 7 ust. 2 tej ustawy, dotyczącym ustalania podstawy świadczeń przysługujących na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym duchownych, podkreślono: "iż chodzi o pełne "lata ka- lendarzowe, to pojęcie "pełnych" lat należy zastosować również przy wykładni art. 7 - 5 - ust. 1. Wbrew poglądowi wnoszącego kasację pojęcie "wynagrodzenie z pełnych lat kalendarzowych" nie jest tożsame z pojęciem "podstawy wymiaru składek z pełnych kalendarzowych lat ubezpieczenia przypadających po dniu 1 lipca 1989 r. To ostat- nie sformułowanie jest odzwierciedleniem zmian w systemie ubezpieczenia spo- łecznego duchowieństwa po dniu 1 lipca 1989 r. i zagadnienie to nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej kasacji. Reasumując Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym jest zdania, że przepis § 9 ust. 5 rozporządzenia nie ma zastosowania przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń emerytalno- rentowych, jeżeli wniosek o emeryturę lub rentę został zgło- szony po dniu 31 grudnia 1992 r. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy nie znalazł usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych i z mocy przepisu art. 393 12 KPC orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================