II UZP 15/95

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym nie podziela poglądu Naczelnej Rady Adwokackiej, że zarówno te przepisy, jak i powołana uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1992 r., II UZP 16/91 przesądzają zrównanie adwokatów z pracownikami w sprawach ubezpieczeń społecznych. Poglądu tego nie uzasadnia ani wykładnia gramatyczna, ani systemowa powołanych przepisów, które oznaczają jedynie to, że z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu adwokaci, niezależnie od sposobu wykonywania zawodu, mają prawo do takich samych świadczeń ubezpieczeniowych jak pracownicy, zarówno przy ustalaniu tych praw, jak ich wysokości. Określenie wysokości składek na ubezpieczenie społeczne oraz zasad ustalania podstawy ich wymiaru w art. 24 ust. 4 Prawa o adwokaturze, pozostawiono Radzie Ministrów. Realizacją tego upoważnienia są odpowiednie uregulowania zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r., Nr 68, poz. 330 ze zm.), zwanym dalej rozporządzeniem w sprawie składek. Rozdział 1 tego rozporządzenia, zawierający przepisy ogólne, określając w art. 1 zakres podmiotowy, odrębnie wymienia pracowników - w pkt 1, adwokatów - w pkt 5. Zasady ustalania wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne adwokatów zawarte są w rozdziale 6, w § 41-43. Ten ostatni przepis, tj. § 43 wskazując, które przepisy rozdziału regulującego składki na ubezpieczenie społeczne pracowników mają zastosowanie również do adwokatów, nie wymienia § 10 rozporządzenia, zezwalającego w ust. 2 na zmniejszenie składki w razie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wbrew poglądowi wyrażonemu w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia oraz w stanowisku Naczelnej Rady Adwokackiej, Sąd Najwyższy w powołanej uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 stycznia 1992 r. nie wyraził poglądu, że ponieważ "...adwokaci są traktowani na równi z pracownikami w zakresie prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, podlegają zatem pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu". W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził jedynie, że adwokat wykonujący zawód indywidualnie i mający uprawnienia emerytalne, podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, nie określając, że jest to ubezpieczenie społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą. Ani w sentencji uchwały, ani w jej uzasad- nieniu Sąd Najwyższy nie wyraził natomiast poglądu, że adwokat prowadzący indywi- dualną kancelarię adwokacką opłaca składki na takich samych zasadach jak pracow- nicy, lecz przeciwnie, w uzasadnieniu uchwały odwołał się wyraźnie do przepisów § 41-43 rozporządzenia w sprawie składek, sygnalizując potrzebę interwencji ustawo- dawczej. Podkreślić jednak należy, że uchwałę tę wydano przed nowelizacją dokonaną rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 lutego 1992 r. (Dz. U. z 1992 r., Nr 18, poz. 76), w wyniku której treść § 42 uległa zmianie przez odrębne określenie podstawy wymiaru składek dla adwokatów - członków zespołów adwokackich i adwokatów wykonujących zawód indywidualnie lub wspólnie z drugim adwokatem. W uchwale z dnia 9 grudnia 1994 r., II UZP 35/94 (OSNAPiUS 1995 Nr 9 poz. 111) Sąd Najwyższy wskazując, że adwokat wykonujący zawód indywidualnie jest up- rawniony do opłacania z tego tytułu składki na ubezpieczenie społeczne z 50% zniżką wynikającą z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 46, poz. 201) wyraźnie podkreślił w uzasadnieniu, że w świetle art. art. 24 i 37 Prawa o adwokaturze nie ma tożsamości pojęć adwokat-pracownik, lecz dla celów ubezpieczenia społecznego, przy ustalaniu prawa do świadczeń i ich wysokości pracę adwokata traktuje się jako zatrudnienie, a otrzymywane wynagrodzenie, jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. Prawo do 50% zniżki przy opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne wynika natomiast z powołanej wyżej ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Wbrew twierdzeniu Naczelnej Rady Adwokackiej Sąd Najwyższy w tej uchwale nie uznał adwokatów-inwalidów za wykonujących pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skoro zatem, zgodnie z upoważnieniem ustawowym zawartym w art. 24 ust. 4 Prawa o adwokaturze, zasady ustalania podstawy i wysokości wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne adwokatów zostały uregulowane wprost w rozporządzeniu w sprawie składek, brak jest prawnego uzasadnienia do stosowania "odpowiednio" przepisów dotyczących innej grupy osób ubezpieczonych, w szczególności do sto- sowania takiego przepisu dotyczącego pracowników, który nie jest objęty odesłaniem z § 43 rozporządzenia. Podkreślić należy, że pojęcie "wymiar czasu pracy", jest pojęciem kodeksu pracy związanym ze stosunkiem pracy, nieadekwatnym do specyfiki wykonywania zawodu adwokata w ogóle, a zwłaszcza adwokata w indywidualnej kancelarii. Podobną specyfikę zawodową uwzględniono w rozporządzeniu w sprawie składek również w stosunku do innych grup ubezpieczonych, nie będących pracownikami (rozdziały 3-8a), do których również nie ma zastosowania przepis § 10 ust. 2 przewidujący, pro- porcjonalne do wymiaru czasu pracy, zmniejszanie składki na ubezpieczenie spo- łeczne. Wysokość dochodu adwokata, o którym mowa w § 42 ust. 2 rozporządzenia nie jest bezpośrednim wynikiem jego "wymiaru czasu pracy" w tym zawodzie, lecz zależy przede wszystkim od rodzaju i ilości prowadzonych spraw, a czas pracy adwokata jest niewymierny. Słusznie zwrócono uwagę w stanowisku Naczelnej Rady Adwokackiej na wyjąt- kowość niniejszej sprawy wynikającą z dopuszczalności łączenia przez pracowników nauki wykonywania obydwu zawodów, tj. nauczyciela akademickiego oraz zawodu adwokata w indywidualnej kancelarii oraz, że wnioskodawca ma pełną swobodę wyboru, który z dwóch zawodów zechce wykonywać. Zdaniem składu orzekającego, do wnioskodawcy należy decyzja wyboru właściwego wymiaru czasu pracy na uczelni, działalności naukowej i wykonywania zawodu adwokata, natomiast - w świetle obowiązujących przepisów - nie ma on możliwości wyboru przy opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne i ich wysokości. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji uchwały. =======================================