II UK 196/03

Wyrok z dnia 28 stycznia 2004 r. II UK 196/03 Przepis art. 28 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecz- nym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) nie stanowi podstawy prawnej wstrzymania wypłaty rolniczej emerytury (jej części składko- wej i uzupełniającej). Podstawą tą jest - stosownie do art. 52 ust. 1 pkt 1 tej ustawy - art. 134 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren- tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Beata Gudowska, Maria Tyszel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2004 r. sprawy z wniosku Melanii P. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społeczne- go-Oddziałowi Regionalnemu w B. o wznowienie wypłaty i zwrot nienależnego świadczenia, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 12 marca 2003 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro- kiem z dnia 12 marca 2003 r. [...] oddalił apelację Melanii P. od wyroku Sądu Okrę- gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z 8 listopada 2002 r. [...], oddalającego jej odwołanie od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecz- nego-Oddziału Regionalnego w B. z 2 lipca 2001 r., wstrzymującej wnioskodawczyni z dniem 20 października 1997 r. wypłatę emerytury rolniczej oraz ustalającej, że w okresie od tej daty do 15 maja 2001 r. pobrała nienależną jej emeryturę w kwocie 2 17.975,61 zł i zobowiązującej ją do jej zwrotu w części od 16 maja 1998 r., w kwocie 15.560,36 zł. Sąd pierwszej instancji swe rozstrzygnięcie oparł na następujących ustale- niach: Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 23 października 1997 r. przyznała wnioskodawczyni wcześniejszą emeryturę rolniczą od 1 listopada 1997 r., wobec ukończenia 55 lat życia oraz wykazania 158 kwartałów podlegania ubezpieczeniu społecznemu i zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Wo- bec uzyskania w dniu 16 maja 2001 r. notarialnej umowy darowizny pomiędzy ubez- pieczoną i jej mężem a ich córką Marią, z której wynika między innymi, że przenieśli na nią własność gruntów o powierzchni 0,46 i 0,74 ha, niewykazanych w umowie dzierżawy z 20 października 1997 r., organ rentowy uznał, że ubezpieczona i jej mąż nie zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej, a więc Melania P. nie powinna była otrzymać wcześniejszej emerytury rolniczej i wydał zaskarżaną decyzję. Sąd jako podstawę prawną oddalenia odwołania wskazał przepisy ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), zwanej dalej ustawą o u.s.r. Sąd Apelacyjny w swym orzeczeniu przyjął za własne ustalenia Sądu pierw- szej instancji i zaakceptował wskazaną podstawę prawną, pogłębiając jego wywdy. Wniesiona w sprawie kasacja, zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 19 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 6 pkt 3, art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 84 ust. 3 ustawy z 13 paź- dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w związku z art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., domagając się: „1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, lub 2) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji organu rentowego (...) zobowiązującej Melanię P. do zwrotu kwoty 15.560,36 oraz umorzenie postępowania, zasądzenie kosztów zastęp- stwa procesowego”. Przedstawiając okoliczności uzasadniające rozpoznanie kasacji, pełnomocnik ubezpieczonej wskazał na potrzebę rozstrzygnięcia zagadnienia praw- nego, „którego istota sprowadza się do wykładni pojęcia „zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej". Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: 3 Kasacja została uwzględniona, chociaż nie wszystkie jej zarzuty są usprawie- dliwione. Przede wszystkim uzasadniony jest zarzut niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o u.s.r. Trafnie podniesiono w kasacji, że art. 6 ustawy zawierający słowniczek definiując pojęcia: „gospodarstwo rolne" i „działalność rolnicza" odwołuje się do kryterium funkcjonalnego, pomijając kwestię własności i po- siadania. Zgodnie z je art. 28 ust. 1, jeśli emeryt lub rencista pobierający świadczenie z ustawy o u.s.r. prowadzi działalność rolniczą, to wypłata jego świadczenia podlega zawieszeniu w części uzupełniającej. Przepis ten nie ma zastosowania w sprawie, bowiem przedmiotem zaskarżenia nie jest zawieszenie emerytury wnioskodawczyni, lecz wstrzymanie wypłaty całej emerytury; zarówno jej części uzupełniającej, jak i składkowej. Wobec braku w ustawie o u.s.r. reguł odnoszących się do wstrzymania wypłaty świadczeń, na podstawie jej art. 52 ust. 1 pkt 2 zastosowanie w sprawie ma art. 134 ust. 1 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym wstrzymanie wypłaty świadczenia na- stępuje, jeżeli okaże się, że prawo do świadczeń nie istniało. W rozpatrywanej spra- wie oznacza to, że ustalając, czy ubezpieczona miała prawo do wcześniejszej eme- rytury rolniczej, czy też jej prawo nie istniało, należy stosować kryteria przewidziane w art. 19 ust. 2 ustawy o u.s.r., a przez „zaprzestanie działalności rolniczej" należy rozumieć - zaprzestanie działalności o jakiej stanowi jej art. 6 pkt 3. Dla rozstrzygnię- cia, że prawo wnioskodawczyni do wcześniejszej emerytury rolniczej nie powstało wobec niezaprzestania prowadzenia działalności rolniczej nie wystarcza ustalenie, że w okresie od 20 października 1997 r. do 15 maja 2001 r. była ona współwłaścicielką gruntów, niewyłączonych trwale z produkcji rolniczej, o pow. 1,20 ha. Decydujące znaczenie w sprawie ma bowiem ustalenie, czy na tych gruntach była prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 6 pkt 3 ustawy. Usprawiedliwienie zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 28 ust. 4 ustawy o u.s.r. czyni zbędnym rozpatrywanie zasadności pozostałych zarzutów, jednakże Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że nie znajduje uzasadnienia pogląd kasacji, że obowią- zek zwrotu nieprawnie pobranych świadczeń obejmuje okres trzech lat wstecz liczo- nych od dnia wydania decyzji, bowiem przewidziane w art. 84 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 52 ust. 2 ustawy o u.s.r. terminy odnoszą się do „zajścia okoliczności powodujących ustanie 4 prawa do świadczeń lub ich wstrzymanie" a nie do daty wydania decyzji ustalającej wysokość nadpłaty. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================