III UZP 10/03

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2003 r., II UK 323/02, (dotąd niepubliko- wanym). W uzasadnieniu tego wyroku (wydanego w sprawie o tzw. emeryturę nau- czycielską,) Sąd Najwyższy wskazał, powołując się także na wykładnię historyczną, że „po wejściu w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyraźnie zarysowują się dwa odrębne systemy emerytalne nauczycieli, wywodzące się z potraktowania pracy nauczycielskiej jako zatrudnienie w szczególnym charakterze: pierwszy, związany z wykonywaniem pracy w szczególnym charakterze określonej w rozporządzeniu, i drugi, w którym warunki emerytalne regulowane są przepisami odrębnymi. Nauczyciele urodzeni w okresach wskazanych w art. 32 ustawy, mogą więc nabyć prawo do emerytury na zasadach określonych w § 4 rozporządzenia, czyli po osiągnięciu wieku wynoszącego 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn i okresu zatrudnienia, odpowiednio 20 i 25 lat, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach, przy czym pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 pkt 1-7 ustawy - Karta Nauczyciela, określoną w tej ustawie jako praca zaliczona do I kategorii zatrudnienia, uważa się za pracę w szczególnym charakterze. Nauczyciele urodzeni w tych okresach nabywają zgodnie z art. 32 ust. 1 i art. 47 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do emerytury bez względu na wiek na podstawie odrębnych przepisów. Nie ulega wątpliwości, że chodzi tu o art. 88 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela, zgodnie z którym nauczyciel może przejść na emeryturę po wykazaniu 30-letniego okresu zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, lub 25- letniego okresu zatrudnienia, w którym przez co najmniej 20 lat wykonywał pracę w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym. Przez pracę nauczyciela wykonywaną w szczególnym charakterze należy rozumieć - przez odwołanie się do ogólnej definicji nauczyciela zawartej w art. 3 pkt 1 Karty - pracę wykonywaną w charakterze nauczyciela, wychowawcy lub innego pracownika pedagogicznego w przedszkolu, szkole lub innej placówce wymienionej w art. 1 ust. 1 ustawy (por. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 1984 r., III UZP 8/86, OSNCP 1986 nr 12, poz. 193, oraz wyroki z dnia 21 sierpnia 1985 r., II URN 117/85, niepublikowany, z dnia 12 lutego 1985 r., II UR 2/85, OSNCP 1985 nr 10, 10 poz. 161 oraz w uchwałę z dnia 23 stycznia 1986 r., III UZP 56/85, OSNC 1986 nr 12, p. 203). Przepis art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela jest przepisem szczególnym (w odniesieniu do ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) i w zakresie uprawnień emerytalnych nauczycieli normuje wszystkie wymagania, których spełnienie uprawnia nauczyciela do przejścia na eme- ryturę bez względu na wiek. Zatrudnienie nauczycieli, wychowawców i innych pra- cowników pedagogicznych zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach wymienionych w art. 1 ust. Karty Nauczyciela (art. 3 pkt 1) jest właśnie zatrudnieniem traktowanym jako praca w szczególnym charakterze. Porównanie treści przepisów art. 88 ust.1 i art. 3 pkt 1 Karty Nauczyciela uwidocznia jednak różnicę w użytych w nich sformułowaniach, gdyż pierwszy mówi o „wykonywaniu” pracy w szczególnym charakterze, a drugi o „zatrudnieniu” na określonym stanowisku, w czym zawiera się sugestia, że w odniesieniu do stażu emerytalnego ustawodawca przewidział wyższe wymagania, ujmując okres zatrudnienia tylko jako okres praktycznego świadczenia pracy (w ujęciu szerszym, traktowanym jako okres zatrudnienia, chodziłoby o pełny staż, obejmujący przerwy w pracy mieszczące się w ramach istniejącego stosunku pracy). W dotychczasowym orzecznictwie sądów ubezpieczeń społecznych zaliczanie okresów nieświadczenia pracy do okresów zatrudnienia nie było kwestionowane. I tak, jeszcze Trybunał Ubezpieczeń Społecznych w uchwale kolegium siedmiu sędziów z dnia 25 maja 1960 r. (OSPiKA 1962 nr 2, poz. 32), jak i w wyroku z dnia 19 lipca 1963 r., III TR 1166/62 (tezy TUS 1965, s. 24), zajął stano- wisko, że nawet okres, w którym nauczyciel był zawieszony w czynnościach z ogra- niczeniem wynagrodzenia, stanowi okres zatrudnienia. W uzasadnieniu podniósł, że na pojęcie zatrudnienia składają się wykonywanie pracy i pobieranie za nią wyna- grodzenia. Jest to pojęcie szerokie, określające pojęcie pracownika i w tym rozu- mieniu przez wykonywanie pracy (zatrudnienia) należy rozumieć istnienie stosunku pracy. Istotne jest, że pogląd ten został wyrażony na tle art. 7 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97), uznającego za okresy zatrudnienia „okresy pracy wykonywanej na obszarze Państwa Polskiego”, a więc wprost odno- szącego się do rzeczywistego świadczenia pracy. W tym też stanie prawnym wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 maja 1957 r. w sprawie zaliczania nauczycieli do I kategorii zatrudnienia, a jednak przy ocenie zatrudnienia w tej kate- gorii uwzględniało również okresy, w czasie których nauczyciel nie pełnił zawodowej 11 pracy pedagogicznej, takie jak okresy urlopów bezpłatnych udzielonych dla celów oświatowych, naukowych lub dla pracy w ZNP. Nawet zatem wówczas, gdy prawo do emerytury nauczycielskiej powiązane było wprost z wykonywaniem zatrudnienia I kategorii, nie obowiązywała bezwzględnie zasada wliczania okresów wykonywania pracy w tej kategorii. Uznanie, że pod pojęciem „wykonywania” pracy nauczycielskiej (w szczególnym charakterze) rozumieć należy okres, w którym nauczyciel rzeczywiście świadczył taką pracę, prowadzi zresztą do powiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia społecznego z sytuacją faktyczną, gdy tymczasem stosunek ten obejmuje - zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - wszystkie osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, czyli pozostają w stosunku pracy (art. 8 ust. 1 tej ustawy). Przypadające w czasie trwania stosunku pracy przerwy w świad- czeniu pracy nauczycielskiej są uznawane za okresy zatrudnienia na danym stano- wisku pracy, czego nie kwestionował Sąd Najwyższy nawet w uchwale z dnia 27 maja 1981 r., II UZP 13/81 (OSPiKA 1982 nr 9-10, poz. 162), w której wyraził pogląd, że okres pobierania renty chorobowej nie podlega wliczeniu do okresu zatrudnienia w I kategorii zatrudnienia. Z kolei, w wyroku z dnia 15 grudnia 1997 r., II UKN 410/97 (OSNAPiUS 1998 nr 21, poz. 635) Sąd Najwyższy przyjął wprost, że przepis art. 88 Karty Nauczyciela wymaga do uzyskania emerytury nauczycielskiej wykazania 20 lat pracy w zawodzie nauczyciela, a nie zatrudnienia w I kategorii, stwierdzając, że przepisy tej ustawy takiego pojęcia (w ówczesnym brzmieniu) nie używają. Ostatecz- nie, skoro w art. 3 pkt 1 Karty Nauczyciela bycie nauczycielem zostało powiązane z zatrudnieniem na określonych stanowiskach pracy pedagogicznej, uznawanej za pracę w szczególnym charakterze, to wykonywanie tej pracy w rozumieniu art. 88 ust. 1 Karty jest równoznaczne z pozostawaniem nauczyciela w stosunku pracy na takim stanowisku. Po tym stwierdzeniu staje się oczywiste, że przerwy w pracy spo- wodowane czasową niezdolnością do jej świadczenia w związku z chorobą (poro- dem) i korzystaniem z wynagrodzenia lub świadczeń z ubezpieczenia społecznego z tego tytułu, są okresami, w których nauczyciel zachowuje status osoby wykonującej pracę w szczególnym charakterze. To samo dotyczy urlopu dla poratowania zdrowia, pomyślanego jako okres powstrzymywania się od pracy, niezbędny do regeneracji sił i zapewnienia możności dalszego wykonywania pracy i z tego względu jest samo przez się zrozumiałe, że nie może być traktowany inaczej niż okres zatrudnienia, ze wszystkimi związanymi z tym uprawnieniami (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 19 września 1996 r., I PRN 67/96, OSNAPiUS 1997 nr 6, poz. 99 oraz z dnia 20 kwietnia 2001 r., I PKN 377/00, OSNP 2003 nr 5, poz. 115).” Przedstawione szeroko - wobec nieopublikowania dotąd tego wyroku - po- dzielane przez skład rozpoznający niniejszą sprawę rozważania, prowadzą do wnio- sku, że do okresów pracy w szczególnych warunkach, o jakich mowa w § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., wlicza się okresy zasiłku chorobowego pobieranego w czasie trwania tego stosunku pracy, przypadające po wejściu w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. ========================================