II UKN 781/00

Wyrok z dnia 25 stycznia 2002 r. II UKN 781/00 Odszkodowanie z tytułu wypadku przy ochronie własności publicznej przed grożącą szkodą, przysługuje osobom wykonującym czynności związane z odwróceniem lub zmniejszeniem rzeczywistego i bezpośredniego niebezpie- czeństwa zagrażającego mieniu publicznemu (§ 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1997 r. w sprawie świadczeń dla pracowni- ków, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami, Dz.U. Nr 120, poz. 758 ze zm.). Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2002 r. sprawy z wniosku Janusza K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O.W. o jednorazowe odszkodowanie, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 6 czerwca 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 2 lutego 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w O.W. odmówił przyznania wnioskodawcy Januszowi K. wypłaty zasiłku chorobowego za okres od 30 lipca 1996 r. do 25 kwietnia 1997 r. wobec zalegania z zapłatą skła- dek na ubezpieczenie społeczne za okres przekraczający 3 miesiące. Kolejną decy- zją z dnia 15 kwietnia 1999 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy i odmó- wił przyznania jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy. Odwołanie wnioskodawcy od tych decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z dnia 12 stycznia 2000 r. [...]. Sąd ustalił, że wnioskodawca uległ wypadkowi przy prowadzeniu działal- 2 ności gospodarczej. Żądanie przyznania jednorazowego odszkodowania z tytułu tego wypadku Sąd uznał za bezzasadne, bowiem ustawa z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) nie przewiduje takiego świadczenia. Sąd uznał także, że wnioskodawca nie ma prawa do zasiłku chorobo- wego, gdyż zalega z zapłatą składek na ubezpieczenie społeczne za okres przekra- czający 3 miesiące. Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy od tego wyroku Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 6 czerwca 2000 r. [...] uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia prawa do zasiłku cho- robowego i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Kaliszu do po- nownego rozpoznania, a w pozostałej części apelację oddalił. Podstawą uchylenia wyroku w części dotyczącej żądania wypłaty zasiłku chorobowego było nieuwzględ- nienie przez Sąd pierwszej instancji wszystkich wpłat dokonanych przez wniosko- dawcę na poczet składek na ubezpieczenie społeczne. Natomiast oddalenie odwoła- nia w zakresie żądania przyznania jednorazowego odszkodowania było zdaniem Sądu Apelacyjnego prawidłowe. Zgodnie z art. 5 pkt 5 ustawy o ubezpieczeniu spo- łecznym osób prowadzących działalność gospodarczą, w następstwie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, ubezpieczonemu przysługują świadczenia pieniężne w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej i renty rodzinnej. Nie ma natomiast podstawy prawnej do przyznania odszkodowania. Wyrok ten w części oddalającej apelację zaskarżył kasacją wnioskodawca i wskazując jako podstawę kasacji naruszenie prawa materialnego przez niezastoso- wanie § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1997 r. w sprawie świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych oko- licznościach oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami, naruszenie zasa- dy sformułowanej w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz błędną interpretację ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą, wniósł o uchylenie wyroku w części zaskarżonej i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego roz- poznania. W uzasadnieniu kasacji wnioskodawca podniósł, że powołane rozporzą- dzenie Rady Ministrów przewiduje prawo do odszkodowania z tytułu wypadku, któ- remu uległa osoba nie będąca pracownikiem przy chronieniu własności publicznej przed grożącą szkodą. W takich okolicznościach uległ wypadkowi wnioskodawca, 3 który na zlecenie Zespołu Szkół Technicznych w O.W. dokonywał czynności zmie- rzających do oczyszczenia przewodów i kanałów kominowych oraz kontroli tych in- stalacji. Zachowanie jego zmierzało więc do zapobieżenia powstaniu szkody we wła- sności publicznej. Ponadto wypadek nastąpił przy wykonywaniu czynności zawodo- wych, a zatem odmowa przyznania wnioskodawcy odszkodowania z tej przyczyny, że nie był on pracownikiem, narusza zasadę równości wobec prawa określoną w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3931 KPC kasacja może być oparta na dwóch podstawach - na- ruszeniu prawa materialnego i naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dopuszczalne jest więc kwestionowa- nie zaprezentowanego w zaskarżonym wyroku poglądu prawnego, jeżeli podstawą kasacji jest naruszenie prawa materialnego oraz kwestionowanie ustaleń faktycz- nych, jeżeli kasacja oparta jest na podstawie naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej kasacji nie wskazuje się jako jej podstawy naruszenia przepisów postępo- wania, zatem ustalenia faktyczne nie są kwestionowane. Z uzasadnienia kasacji wy- nika zresztą, że wnioskodawca przyznaje fakt, iż uległ wypadkowi w czasie wykony- wania czynności związanych z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, lecz ocenia te czynności jako chronienie własności publicznej przed grożącą szkodą. Taka interpretacja przepisu § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1997 r. w sprawie świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami (Dz.U. Nr 120, poz. 758), jest nieuprawniona. Przewidziane w tym przepisie prawo do odszkodowania dla osób, które uległy wypadkowi przy ochronie własności pu- blicznej przed grożącą szkodą, przysługuje osobom, które wykonują czynności zwią- zane z odwróceniem lub zmniejszeniem rzeczywistego i bezpośredniego niebezpie- czeństwa zagrażającego mieniu publicznemu. Wynika to ze sformułowania „grożąca szkoda”, które oznacza, że musi występować stan bezpośredniego zagrożenia. Nie jest taką czynnością konserwacja urządzeń mająca na celu utrzymanie ich w stanie bezpiecznym, wykonywana w ramach działalności gospodarczej na zamówienie podmiotu korzystającego z tych urządzeń. Powołany przepis nie mógł więc być w sprawie zastosowany i zarzut jego naruszenia jest bezzasadny. 4 Zarzut błędnej wykładni ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) nie może być uwzględniony z tej przy- czyny, że został wadliwie sformułowany. Ustawa reguluje całościowo jeden z syste- mów ubezpieczenia społecznego, natomiast żądanie dotyczy niewielkiego fragmentu tego uregulowania. Ocena prawidłowości wykładni mogłaby być dokonana tylko wówczas, gdyby został wskazany konkretny przepis lub kilka przepisów, które zda- niem wnoszącego kasację zostały w zaskarżonym wyroku zinterpretowane błędnie. Nie może być także usprawiedliwioną podstawą kasacji powoływanie się na zasadę równości i zakazu dyskryminacji określoną w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W odniesieniu do świadczeń z ubezpieczenia społecznego zasada ta nie może oznaczać, że wszystkim obywatelom przysługują jednakowe świadczenia. Równe prawa mają osoby spełniające takie same warunki. Prawo do świadczeń określone jest w ustawach regulujących różne systemy ubezpieczeń i uzależnione jest ono od spełnienia określonych tymi ustawami warunków. Ogólnie rzecz biorąc, zakres świadczeń uzależniony jest od zakresu objęcia ubezpieczeniem. Ubezpieczenie społeczne pracowników obejmuje wszystkie świadczenia z tytułu wy- padków przy pracy w zakresie uregulowanym ustawą z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.), która ma zastosowanie do innych osób tylko w ściśle określonych przepisami przypadkach. Natomiast w systemie ubezpieczenia społecznego osób prowadzących działalność gospodarczą ubezpieczeniem objęte są świadczenia wymienione w art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób pro- wadzących działalność gospodarczą. Przepis ten w punkcie 5 wymienia w sposób wyczerpujący świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, a prawo do jednorazowego odszkodowania nie zostało w nim wymienione. Zasada równości wobec prawa nie upoważnia do żądania świadczeń przysługujących pra- cownikom przez osobę, która nie ma statusu pracownika. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 KPC oddalił ka- sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. ========================================