II UKN 577/00

Wyrok z dnia 7 listopada 2001 r. II UKN 577/00 Decyzja organu rentowego o odmowie przywrócenia terminu do opłace- nia składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne (obecnie niewyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie) podlega zaskarżeniu do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawoz- dawca), Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2001 r. sprawy z wniosku Beaty B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w J. o zasiłek chorobowy, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia16 czerwca 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w J. decyzją z dnia 20 października 1999 r. stwierdził, iż wnioskodawczyni Beata B. nie podlega od dnia 1 stycznia 1999 r. dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i nie ma w związku z tym prawa do zasiłku chorobowego za okres od 2 września do 24 października 1999 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, z powołaniem się na przepisy art. 47 i 14 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz- nych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), że wnioskodawczyni należne z tytułu dobro- wolnego ubezpieczenia chorobowego składki za miesiące styczeń, luty, czerwiec, lipiec, sierpień 1999 r, regulowała po obowiązujących terminach, a skoro termin do opłacenia składek nie został jej przywrócony, została ona wyłączona z ubezpieczenia chorobowego od 1 stycznia 1999 r., z mocy ustawy. Rozpoznając odwołanie wnio- skodawczyni, Sąd pierwszej instancji (Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie) wyrokiem z dnia 23 lutego 2000 r. uwzględnił złożone od- 2 wołanie ustalając, że Beata Bała podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowe- mu od 1 stycznia 1999 r. i ma prawo do zasiłku chorobowego za okres od 2 września do 24 października 1999 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wnioskodawczyni prowadzi działalność go- spodarczą od 1 czerwca 1997 r. W dniu 30 stycznia 1999 r. złożyła w organie rento- wym wniosek o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od 1 stycznia 1999 r. W okresie od 6 stycznia do 22 lutego 1999 r. korzystała ze zwolnienia lekar- skiego. Składkę z tytułu ubezpieczenia chorobowego za styczeń uiściła 15 lutego 1999 r., to jest z trzydniowym opóźnieniem, za czerwiec - 30 lipca, za lipiec - 23 sierpnia, a za sierpień - 14 września. Za pozostałe miesiące, w okresie pomiędzy styczniem a wrześniem 1999 r., składki zostały uregulowane w terminie. Sąd pod- niósł, że rozstrzygnięcie o zasadności złożonego przez wnioskodawczynię odwoła- nia, jest uzależnione od „oceny poprawności postępowania ZUS w zakresie doty- czącym rozpoznania wniosku o przywrócenie terminów do opłacenia składek przez wnioskodawczynię uregulowanych z opóźnieniem”. Oceniając tę okoliczność Sąd uznał, że organ rentowy odmawiając przywrócenia uchybionych terminów, nie badał spełnienia przez nią przesłanek do ich przywrócenia, co potwierdza decyzja odmow- na, w tej kwestii nie zawiera bowiem żadnego uzasadnienia. W ocenie Sądu pierw- szej instancji opóźnienie w opłaceniu składek nie było nadmierne i nastąpiło z przy- czyn niezawinionych przez wnioskodawczynię, która uprawdopodobniła brak swojej winy, wyjaśniając, że spóźnienie zostało spowodowane okresowymi trudnościami finansowymi usprawiedliwionymi wyjątkową sytuacją zdrowotną i spowodowaną nią hospitalizacją. Te okoliczności są jednym z uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dającym podstawę do przywrócenia uchybionych terminów. Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, oddalając apelację or- ganu rentowego. Sąd ten uznał trafność ustaleń Sądu pierwszej instancji, wskazując nadto - w związku z zarzutem apelacji, że decyzja organu rentowego w przedmiocie nieprzywrócenia terminu do opłacenia składki należnej z tytułu ubezpieczenia dobro- wolnego, podlega merytorycznej kontroli Sądu w związku z oceną odwołania od de- cyzji rozstrzygającej o niepodleganiu ubezpieczeniu (wyrok z dnia 16 czerwca 2000 r. [...]). Powyższy wyrok zaskarżył kasacją organ rentowy i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 14 ust.1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. 3 o systemie ubezpieczeń społecznych - wniósł o jego zmianę bądź też uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącego pogląd Sądu, iż decyzja organu rentowego odmawiająca przywrócenia terminu do opłacania składki należnej z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia podlega kontroli sądu, nie jest trafna, nie znajduje bowiem oparcia w art. 14 ustawy o syste- mie ubezpieczeń społecznych. Odmienne twierdzenia Sądu są wynikiem błędnej wy- kładni tego przepisu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 393 11 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka- sacji, ta zaś została ograniczona przez skarżący organ rentowy do naruszenia prawa materialnego. Brak zarzutu uchybienia przepisom prawa procesowego oznacza (w świetle ustalonego orzecznictwa) związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycz- nymi zaskarżonego wyroku (por. wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58/97, OSNAPiUS 1997 nr 22, poz. 436). W okolicznościach faktycznych sprawy oznacza to, że nie są kwestionowane ustalenia Sądu Apelacyjnego co do przyczyny opóźnień w regulowaniu przez wnioskodawczynię składek ubezpieczeniowych, w tym stwier- dzenia, że było to wynikiem jej stanu zdrowia I spowodowanej nim hospitalizacji, jak również i to, że organ rentowy, odmawiając wnioskodawczyni przywrócenia uchybio- nego terminu do opłacenia składek, nie badał czy były przesłanki do takiej decyzji. W związku z zarzutem kasacji należy, stwierdzając jego niezasadność, wska- zać, że w przypadku złożenia przez ubezpieczonego wniosku o przywrócenie termi- nu do opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne, pozytywna decy- zja organu rentowego powoduje kontynuowanie dotychczasowego stosunku dobro- wolnego ubezpieczenia społecznego pod warunkiem opłacenia należnych składek w wyznaczonym decyzją terminie, natomiast decyzja negatywna stanowi w istocie rze- czy potwierdzenie (deklarację) ustania (wygaśnięcia) z mocy prawa dobrowolnego ubezpieczenia społecznego i jako taka może być zaskarżona w sądowym postępo- waniu odwoławczym w trybie art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (podobnie w wyroku z dnia 8 sierpnia 2001 r., II UKN 518/00 - jeszcze niepubliko- wany). W stanie prawnym regulującym organizację ubezpieczeń społecznych - co po- mija kasacja - doszło do znaczącej zmiany powstałej w związku z wejściem w życie 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa ta, określająca między innymi zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i za- sady ustalania składek na ubezpieczenie społeczne, a także zasady działania Zakła- du Ubezpieczeń Społecznych (art. 2 ust. 1 pkt 1, 2 i 6 ustawy), uchyliła w całości, między innymi, ustawę z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubez- pieczeń społecznych, w której przewidując prawo odwołania do sądu od decyzji or- ganu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, wyraźnie wskaza- no, że nie przysługuje ono w sprawach, w których decyzja zależy od swobodnego uznania (art.23 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych). W aktualnym stanie prawnym (art. 83 ust 1 pkt 3 i ust.2 ustawy o sys- temie ubezpieczeń spolłecznych), Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek, a także umarzania należności z tytułu składek, przy czym wyliczenie tych decyzji w powołanym wyżej przepisie, nie ma charakteru wyczerpującego (świadczy o tym sformułowanie „w szczególności” ). Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Jedynie od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmownej w tego rodzaju sprawach odwołanie nie przysługuje (art. 83 ust. 4 tej ustawy). Ta, nie budząca w ocenie Sądu Najwyższego, wątpliwości interpretacyjnych na tle wykładni gramatycznej zasada, oznacza, że w aktualnym stanie prawnym kognicja sądu jest wyłączona tylko w sprawach dotyczących decyzji przyznających albo odmawiających przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Brak podstaw do wyłączania z dopuszczalności zaskarżenia innych decyzji Zakładu w sprawach wy- mienionych w ustawie „według zasad określonych w przepisach KPC ” , w tym doty- czących przywrócenia terminu do opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne (w brzmieniu ustawy obowiązującym w 1999 r.), czy też obecnie wyraże- nia zgody na opłacenie składki po terminie, są to bowiem sprawy z zakresu ubezpie- czeń społecznych (art.476 § 2 pkt 1 i 3 KPC) i jako takie mają charakter sprawy cy- wilnej w rozumieniu art. 1 KPC. Szersze rozważania na ten temat, podzielane przez skład obecny, zawierają uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., III ZP 15/00 (OSNAPiUS 2000 nr 23, poz. 864) oraz z dnia 28 marca 2001 r., III ZP 2/01 (OSNAPiUS 2001 nr 13, poz. 445). Wszystko to pozwala na podzielenie stanowiska Sądu Apelacyjnego w tym przedmiocie i uznanie w związku z tym, że jedyny podniesiony w kasacji organu 5 rentowego zarzut nie jest trafny, co uzasadnia ocenę, że nie jest ona oparta na usprawiedliwionych podstawach. Z tych względów, na podstawie art.393 12 KPC orzeczono jak w sentencji. ========================================