I PKN 576/00

Wyrok z dnia 7 sierpnia 2001 r. I PKN 576/00 Sąd pracy nie jest uprawniony do rozszerzenia zakresu stosowania przepisów wprowadzających płatne urlopy dodatkowe. Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Andrzej Kijowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2001 r. sprawy z powództwa Wandy T. i innych przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowemu „B.” w W. - Mariuszowi Z. o ustalenie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okrę- gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 28 marca 2000 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że zmienił wyrok Sądu Rejono- wego-Sądu Pracy dla Wrocławia-Śródmieścia z dnia 30 września 1999 r. [...] i oddalił powództwa, nie obciążając powódek kosztami postępowania. U z a s a d n i e n i e Powódki: Wanda T., Helena T., Marianna W., Danuta S., Halina D., Renata R. i Krystyna R. wniosły pozew przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowemu „B.” Mariusza Z. w W. o ustalenie uprawnień do urlopu dodatkowego z tytułu zatrud- nienia w warunkach zagrożenia gruźlicą. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy dla Wrocławia Śródmieścia we Wrocławiu wyrokiem z dnia 30 września 1999 r. [...] ustalił, że powódkom przysługuje płatny urlop dodat- kowy w wymiarze 12 dni roboczych w każdym roku kalendarzowym. Rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych. Powódki do dnia 1 sierpnia 1998 r. były zatrudnione w [...] Centrum Gruźlicy i Chorób Płuc w W. i przy- sługiwał im płatny urlop dodatkowy w wymiarze 12 dni roboczych w każdym roku ka- lendarzowym. Z dniem 1 sierpnia 1998 r. rozwiązano z powódkami umowy o pracę za porozumieniem stron i strona pozwana pozbawiła je prawa do urlopu dodatkowe- 2 go. Powódki zawarły ze stroną pozwaną nowe umowy o pracę na czas nie określony. W ramach tych umów nadal wykonują pracę w tych samych warunkach zagrożenia gruźlicą oraz na tych samych stanowiskach. Pracownicy innych firm wykonujących prace w [...] Centrum Gruźlicy i Chorób Płuc w W. otrzymują płatny urlop dodatkowy w wymiarze 12 dni roboczych w każdym roku kalendarzowym. Sąd Rejonowy do- szedł do wniosku, że powództwo jest uzasadnione. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1989 r. w sprawie dodatkowych urlopów dla pracow- ników zatrudnionych w warunkach zagrożenia gruźlicą (Dz.U. Nr 33, poz. 177) pra- cownikom zatrudnionym na czas nie określony w zakładach pracy lub jednostkach organizacyjnych wymienionych w załączniku do rozporządzenia przysługuje po prze- pracowaniu jednego roku urlop dodatkowy w wymiarze 12 dni roboczych w każdym roku kalendarzowym. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, o przysługiwaniu prawa do dodatkowego urlopu decyduje wykonywanie pracy w tych samych warunkach, to jest w tym samym szpitalu, w którym występuje zagrożenie gruźlicą. Zmiana podmiotu zatrudniającego z państwowego na prywatny nie może być podstawą pozbawienia prawa do urlopu dodatkowego. Wyrokiem z dnia 28 marca 2000 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych we Wrocławiu zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten spo- sób, że ustalił, iż powódkom dodatkowy urlop przysługuje za lata 1998-1999 oraz oddalił powództwo w pozostałej części. Sąd Okręgowy uzupełnił postępowanie do- wodowe o dowód z regulaminu wynagradzania pracowników strony pozwanej, obo- wiązującego od dnia 1 września 1996 r. oraz z regulaminu pracy. Na ich podstawie Sąd ustalił, iż w tych regulaminach nie wprowadzono dodatkowych urlopów dla pra- cowników zatrudnionych w warunkach zagrożenia gruźlicą. Sąd Okręgowy zważył, że zarzut naruszenia prawa materialnego polegający na błędnej wykładni rozporzą- dzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1989 r. w sprawie dodatkowych urlopów dla pracowników zatrudnionych w warunkach zagrożenia gruźlicą nie jest trafny. Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia i w zakresie zastosowania do strony pozwa- nej przepisów tego rozporządzenia jego stanowisko nie nasuwa zastrzeżeń. Sąd Okręgowy nie podzielił jednak poglądu, iż powódki mają prawo do korzystania z do- datkowego urlopu w każdym roku kalendarzowym bezterminowo, dopóki będą za- trudnione w warunkach zagrożenia gruźlicą. Uszło bowiem uwadze Sądu Rejonowe- go, iż rozporządzenie w sprawie dodatkowych urlopów zostało wydane na podstawie art. 160 KP, który został skreślony na mocy ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie 3 ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.). Na mocy art. 22 ustawy o zmianie Kodeksu pracy, przepisy wykonawcze wyda- ne na podstawie art. 160 KP przed dniem wejścia w życie przepisów działu siódmego Kodeksu pracy (to jest przed dniem 1 stycznia 1997 r.), w brzmieniu ustalonym ustawą, zachowują moc po wejściu w życie przepisów tego działu, jednak nie dłużej niż do upływu 3 lat od dnia ich wejścia w życie, chyba że wcześniej ustaną warunki uzasadniające korzystanie z płatnych urlopów dodatkowych przez pracowników do- tychczas nimi objętych. Skreślenie art. 160 KP było spowodowane innym uregulowa- niem trybu i zasad wprowadzania płatnych urlopów dodatkowych z tytułu pracy szczególnie uciążliwej lub wykonywanej w warunkach szczególnie szkodliwych dla zdrowia oraz przeniesieniem zasad udzielania tych urlopów i ich wymiaru do ustale- nia w drodze układowej. Jednocześnie w celu przejścia na nowy tryb wprowadzania urlopów dodatkowych dla pracowników korzystających obecnie z takich urlopów na podstawie przepisów wydanych na mocy dotychczasowego upoważnienia zawartego w art. 160 KP przewidziano utrzymanie w mocy tych przepisów do czasu nowego uregulowania w układach zbiorowych pracy, jednak nie dłużej niż do upływu 3 lat od dnia wejścia w życie zmiany Kodeksu. Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, iż skoro u strony pozwanej na drodze układowej nie ustalono zasad wprowadzenia urlopu do- datkowego, to do sytuacji prawnej powódek należy stosować zasady określone w art. 22 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1989 r. Jednakże przepisy działu siódmego Kodeksu pracy weszły w życie od dnia 1 stycznia 1997 r. Powódki miały więc prawo do dodatkowego urlopu w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie tych przepisów, a więc za lata 1997-1999. Kasację od tego wyroku wniosła strona pozwana, która zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1989 r. w sprawie dodatkowych urlopów dla pracowników zatrudnio- nych w warunkach zagrożenia gruźlicą i przyjęcie, że o prawie do urlopu dodatkowe- go decydują warunki i rodzaj wykonywanej pracy, niezależnie od tego, czy praco- dawca jest wymieniony w tym przepisie. W uzasadnieniu kasacji strona pozwana wywiodła w szczególności, że dla uzyskania prawa do dodatkowego urlopu niezbęd- ne jest zatrudnienie u pracodawcy wymienionego w załączniku do rozporządzenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Zgodnie z art. 160 KP (w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) Rada Ministrów po porozumieniu z ogólnokra- jową organizacją międzyzwiązkową mogła w drodze rozporządzenia wprowadzić dla poszczególnych grup pracowników płatne urlopy dodatkowe, gdy było to uzasadnio- ne ze względu na pracę szczególnie uciążliwą albo wykonywaną w warunkach szko- dliwych dla zdrowia. Na podstawie tego upoważnienia zostało wydane rozporządze- nie Rady Ministrów z dnia 16 maja 1989 r. w sprawie dodatkowych urlopów dla pra- cowników zatrudnionych w warunkach zagrożenia gruźlicą (Dz.U. Nr 33, poz. 177), które w § 1 stanowiło, że pracownikom zatrudnionym na czas nie określony w za- kładach pracy lub jednostkach organizacyjnych zakładów pracy, wymienionych w załączniku do rozporządzenia, przysługiwał, po przepracowaniu jednego roku, płatny urlop dodatkowy w wymiarze 12 dni roboczych w każdym roku kalendarzowym, ze względu na pracę wykonywaną w warunkach szkodliwych dla zdrowia. Treść tego przepisu jednoznacznie ograniczała zakres jego stosowania tylko do pracodawców wymienionych w załączniku do rozporządzenia. Inaczej mówiąc, prawo do tego urlopu nie powstawało z tytułu zatrudnienia u pracodawców nie wymienionych w za- łączniku do rozporządzenia. O nabyciu prawa do dodatkowego urlopu nie decydo- wało więc tylko zatrudnienie w określonych warunkach, ale także u konkretnie wska- zanych pracodawców. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przepisy przyznają- ce prawo do dodatkowych urlopów muszą być interpretowane ściśle i niedopuszczal- na jest ich wykładnia rozszerzająca. Wskazać tu można wyrok z dnia 7 czerwca 1977 r., I PR 33/77 (nie publikowany) dotyczący właśnie dodatkowego urlopu z tytułu pracy w warunkach zagrożenia gruźlicą, według którego przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 1970 r. i zarządzenia Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Komunikacji z dnia 31 grudnia 1970 r. w sprawie ustalenia wykazu komórek organizacyjnych, których pracownicy są uprawnieni do dodatkowego urlopu ze względu na zagrożenie gruźlicą (M.P. z 1971 r. Nr 3, poz. 21) wyczerpująco wy- mieniają grupy pracowników, którym dodatkowo urlopy należą się. Przepisy te prze- sądzają o zasięgu ich stosowania oraz o tym, kiedy stopień zagrożenia gruźlicą z uwagi na warunki pracy w jakich pracownicy są stale zatrudnieni, jest tak znaczny, że wymaga uzupełniającego zabezpieczenia zdrowia pracownika przez przyznanie mu prawa do dodatkowego płatnego urlopu wypoczynkowego. Nie mieści się w upraw- nieniach sądu rozciągnięcie uprawnienia do dodatkowego urlopu na grupę pracowni- 5 ków nie wymienionych w odnośnych przepisach. Podobną wykładnię przedstawił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 listopada 1966 r., III PO 52/65 (OSNCP 1967 r. z. 3, poz. 48), zgodnie z którą dodatkowe płatne urlopy, ze względu na rodzaj wykonywa- nej pracy albo na warunki szczególnie uciążliwe lub szkodliwe dla zdrowia, przysłu- gują jedynie pracownikom należącym do poszczególnych grup pracowniczych okre- ślonych przez przepisy wykonawcze do art. 10 ustawy o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu. W jej uzasadnieniu stwierdzono między innymi, że przepisy o urlopach dodatkowych mają charakter nie zezwalający na interpretację rozszerzającą. Wyliczenie zakładów pracy i stanowisk roboczych jest wyliczeniem wyczerpującym. Sądy nie mają podstaw do rozciągania tych przepisów na stanowi- ska nie wymienione w aktach prawnych będących aktami wykonawczymi do przepi- sów ustawowych. Ścisłe i wyczerpujące normatywne ustalenie stanowisk roboczych uprawniających do krótszego czasu pracy i urlopów dodatkowych powoduje bez- przedmiotowość ustaleń co do tego, czy pracownik zajmujący stanowisko nie wymie- nione w wykazie pracował w tych samych warunkach, w których pracowali inni człon- kowie załogi pracowniczej. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela taką wy- kładnię. Oznacza ona, że powódkom nie przysługuje prawo do dodatkowego urlopu, gdyż pracodawca, u którego są zatrudnione, nie był wymieniony w załączniku do rozporządzenia. Bez znaczenia są warunki, w których powódki świadczyły pracę. Podkreślić należy, że powódki nie przeszły do nowego pracodawcy na podstawie art. 231 KP, nie można więc mówić o zachowaniu uprawnień pracowniczych wynikają- cych z zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy. Z tych względów należało zmienić zaskarżony wyrok na podstawie art. 39315 § 1 KPC i zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji powództwo oddalić. O kosztach postępowania za wszystkie instancje orzeczono na podstawie art. 102 KPC. ========================================