II UKN 406/00

Wyrok z dnia 5 czerwca 2001 r. II UKN 406/00 Załącznik Nr 2 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie ustalania wykazu chorób i schorzeń powstałych w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze i rentowe (M.P. Nr 66, poz. 591) nie dotyczy prawa do świadczeń określonych w ustawie z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przy- sługujących w razie wypadku lub choroby pozostającej w związku ze służbą wojskową (Dz.U. Nr 53, poz. 342 ze zm.). Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Maria Tyszel, Barbara Wagner (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2001 r. sprawy z wniosku Romana T. przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w B. o jednorazowe odszkodowanie, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 10 maja 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 10 maja 2000 r. [...] oddalił apelację Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 16 listopada 1999 r. [...] zmieniającego decyzję apelującego organu z dnia 10 lutego 1999 r. i uznającego, że stwierdzony u Romana T. zespół hipochondryczno - neurasteniczny pochodzenia somatycznego pozostaje w związku przyczynowym z warunkami służby wojskowej oraz przekazującego sprawę w zakresie wysokości jednorazowego odszkodowania organowi rentowemu. 2 Sąd ustalił, że między schorzeniem wnioskodawcy, które istniało przed rozpo- częciem służby wojskowej i ujawniło się w czasie jej trwania, a warunkami służby zachodzi związek przyczynowy. Służba wartownicza przekraczała zwiększone normy odporności psychofizycznej Romana T. Była czynnikiem wyzwalającym i przyspie- szającym wystąpienie u niego choroby nerwicowej. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach przy- sługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojsko- wą, żołnierzowi, który doznał trwałego uszczerbku za zdrowiu wskutek choroby po- wstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby, przysłu- guje świadczenie odszkodowawcze. Do wnioskodawcy ma zastosowanie zał. nr 2 do zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie ustalenia wykazu chorób i schorzeń powstałych w związku ze służbą wojskową, z tytułu któ- rych przysługują świadczenia odszkodowawcze i rentowe. Schorzenie rozpoznane u Romana T. jest wymienione w nim pod poz. 12. Wojewódzki Sztab Wojskowy w B. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. oraz § 1 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 grudnia 1994 r., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzają- cego go wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenie odwołania Romana T. w części dotyczącej przyznania jednorazowego odszkodowania. Organ rentowy podzielił ustalenie Sądu, że schorzenie wnioskodawcy ujawniło się i stan jego zdrowia uległ pogorszeniu w czasie trwania służby wojskowej, wskutek jej szczególnych właściwości i warunków. Jednak choroby wymienione w załączniku nr 2 do zarządzenia MON z 6 grudnia 1994 r. nie uprawniają do jednorazowego od- szkodowania, lecz tylko do świadczeń rentowych. Przy innej wykładni powołanych przepisów podział wykazu chorób na dwa odrębne załączniki byłby zbędny. Pogląd prezentowany przez organ rentowy wyraził też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 stycznia 1979 r., III PRN 44/78. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest usprawiedliwiona. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku stanowi, niekwestionowane przez strony, ustalenie, że cho- roba Romana T. ujawniła się i stan jego zdrowia uległ pogorszeniu w czasie trwania 3 służby wojskowej, co pozostawało w związku ze szczególnymi właściwościami i wa- runkami tej służby. Sporną jest kwalifikacja i ocena prawna tego ustalenia, a zwłasz- cza sprawa nabycia przez wnioskodawcę prawa do jednorazowego odszkodowania. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodo- wawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz.U. Nr 53, poz. 342 ze zm.), powoływanej dalej jako „ustawa wypadkowa”, żołnierzowi, który doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu co najmniej w 20% wskutek choroby określonej na podstawie art. 3, przysługuje jednorazowe odszkodowanie pieniężne. Według art. 3 wykaz chorób, z tytułu których przysługują świadczenia określone w ustawie, ustala Minister Obrony Narodowej w porozumieniu z Ministrami Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Pracy, Płac i Spraw Socjalnych. Aktem Ministra Obrony Narodowej wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w tym przepisie jest zarządzenie z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie ustalenia wykazu cho- rób i schorzeń powstałych w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysłu- gują świadczenia odszkodowawcze i rentowe (M.P. Nr 66, poz. 591). Z samego już tytułu zarządzenia wynika, że obejmuje ono wykaz chorób, z tytułu których przysłu- gują nie tylko świadczenia odszkodowawcze, ale także rentowe, a zatem przedmio- towy zakres jego regulacji wykracza poza upoważnienie z art. 3 ustawy wypadkowej. Świadczenia przysługujące z tytułu chorób i schorzeń pozostających w związku ze służbą wojskową oraz warunki nabywania do nich prawa regulują przepi- sy trzech ustaw: z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą woj- skową, z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.) oraz z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 1994 r. Nr 10, poz. 36 ze zm.). Przepisy wszystkich tych aktów zostały po- wołane jako podstawa ustawowa zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 grudnia 1994 r. Wymienione ustawy przewidują różne świadczenia z tytułu choroby powstałej w związku ze służba wojskową i inaczej określają warunki nabywania do nich prawa. Poszkodowany wskutek choroby pozostającej w związku ze służbą woj- skową może być uprawniony zarówno do jednorazowego odszkodowania jak i do świadczeń rentowych albo tylko do świadczeń rentowych. Załącznik nr 1 do zarzą- dzenia zawiera wykaz chorób, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodo- wawcze oraz chorób powstałych w związku ze szczególnymi właściwościami i wa- 4 runkami służby wojskowej, powodujących inwalidztwo w związku ze służbą wojsko- wą, załącznik nr 2 natomiast wykaz chorób i schorzeń, które istniały przed powoła- niem do służby, lecz uległy pogorszeniu lub ujawniły się w czasie trwania służby woj- skowej wskutek szczególnych właściwości lub warunków służby na określonych sta- nowiskach, powodujących inwalidztwo. Trafne zatem jest stanowisko organu rento- wego, że załącznik nr 2 do zarządzenia nie dotyczy prawa do świadczeń określonych w ustawie z dnia 16 grudnia 1972 r. Romanowi T. nie przysługuje prawo do jednora- zowego odszkodowania na podstawie przepisów tejże ustawy. Powołany w kasacji wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 1979 r., III PRN 44/78, został wydany na gruncie zarządzenia MON z dnia 16 stycznia 1973 r. w sprawie ustalenia wykazów chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia rentowe i odszkodowawcze (M.P. Nr 4, poz. 29 ze zm.), ale nie utracił aktualności. Pomimo pewnych zmian redakcyjnych regula- cja zawarta w zarządzeniu z dnia 6 grudnia 1994 r. jest taka sama jak w poprzednio obowiązującym zarządzeniu z dnia 16 stycznia 1973 r. Jednak utrata mocy obowią- zującej dwu spośród trzech aktów powołanych jako podstawa zarządzenia ostatnio wymienionego i wejście w życie ustaw z dnia 24 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwali- dów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin oraz z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopa- trzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, uzasadniała wydanie nowych, choć merytorycznie nie zmienionych, przepisów wykonawczych. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================