I UK 378/04

Wyrok z dnia 16 sierpnia 2005 r. I UK 378/04 Na podstawie art. 32 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o eme- ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) w związku z § 13 rozporządzenia Rady Mini- strów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników za- trudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) emerytura przysługuje tylko tym dziennikarzom, którzy w dniu osiągnięcia wieku emerytalnego wykonywali pracę dziennikarską na pod- stawie umowy o pracę. Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Maria Tyszel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 sierpnia 2005 r. sprawy z odwołania Kazimierza D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w T. o emeryturę, na skutek kasacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 7 września 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w T. decyzją z 13 grudnia 2002 r., odmówił ubezpieczonemu Kazimierzowi D. prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnym charakterze, a Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnowie wyrokiem z dnia 6 maja 2003 r. [...] oddalił jego odwołanie. Kazimierz D., urodzony 23 lutego 1939 r., zamieszkały od 1982 r. do chwili obecnej w Austrii, wykazał 20 lat, 9 miesięcy i 22 dni okresów składkowych w Polsce. Zgodnie z umową z 1 czerwca 1990 r., zawartą z Komitetem do Spraw Radia i Tele- wizji „Polskie Radio i Telewizja”, ubezpieczony od tego dnia do 31 października 1995 r. był nieetatowym współpracownikiem Polskiego Radia i Telewizji w Wiedniu. Po 2 rozwiązaniu tej umowy, ubezpieczony nadal współpracował z ogólnopolskimi pro- gramami Polskiego Radia, przygotowując dla nich relacje dziennikarskie, za które w okresie od 1990 r. do 21 maja 2002 r. otrzymywał honoraria, od których nie odpro- wadzano składek na ubezpieczenie społeczne. Od lutego 1997 r. do października 2000 r. wnioskodawca opłacał dobrowolne składki na ubezpieczenie społeczne w austriackiej instytucji ubezpieczeniowej. W tym stanie faktycznym, Sąd Okręgowy uznał odwołanie wnioskodawcy za niezasadne w świetle regulacji § 13 rozporządze- nia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowni- ków zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem), ponieważ wniosko- dawca nie ukończył wieku emerytalnego (60 lat życia) w czasie wykonywania pracy dziennikarskiej stale, w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w tym zawo- dzie, a więc praca neetatowego korespondenta Polskiego Radia i Telewizji nie była pracą w szczególnym charakterze w rozumieniu tego przepisu. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z 7 września 2004 r. [...] oddalił apelację wnioskodawcy, podzielając stanowisko Sądu Okręgowego. Ponadto Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, iż prawo do emerytury przysługujące niektórym grupom ubezpieczonych w wieku niższym od powszechnie obowiązującego jest uprawnieniem szczególnym, wynikającym z konkretnych ure- gulowań prawnych, które nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Sąd Apelacyjny podniósł też, że sam fakt wykonywania zawodu dziennikarza w rozumie- niu art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) nie jest równoznaczny z pracą dziennikarską w rozumieniu przepi- sów warunkujących prawo do wcześniejszej emerytury. W ocenie Sądu, wniosko- dawca w dacie osiągnięcia 60 roku życia wykonywał zawód dziennikarza poza sto- sunkiem pracy, co nie daje podstaw do nabycia przez niego prawa do wcześniejszej emerytury na zasadach określonych w art. 32 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm., zwanej dalej ustawą o FUS). Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego złożył Kazimierz D., wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy wraz z kosztami postępowania. W kasacji, opartej wyłącznie na podstawie naruszenia przepisów 3 prawa materialnego, zarzucono naruszenie § 13 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego w związku z art. 32 ust. 3 pkt 4 ustawy o FUS, polegające na „przyję- ciu, iż prawo do wcześniejszej emerytury dziennikarskiej przysługuje tylko dziennika- rzom zatrudnionym w dniu osiągnięcia wieku emerytalnego na umowie o pracę”. Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji wskazano na koniecz- ność ustalenia „jednolitej, wiążącej wykładni przepisu § 13 rozporządzenia w sprawie wieku poprzez uwzględnienie postanowień układu zbiorowego pracy dziennikarzy dla wyjaśnienia ich uprawnień emerytalnych”. Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął od uwagę, co następuje: Mimo widocznej nieporadności podniesionego w kasacji zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem wskazanych przepisów prawa materialnego jego sformuło- wanie wskazuje, że jest to zarzut ich błędnej wykładni i jest on całkowicie bezzasad- ny. W zakresie mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przepisy stanowią, że: po pierwsze, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będą- cym pracownikami, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, o których mowa w art. 32 ust. 2-3 ustawy o FUS, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w jej art. 27 pkt 1. Po drugie, dla celów ustalenia tego prawa, za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się dzien- nikarzy zatrudnionych w redakcjach dzienników, czasopism, w radiu, telewizji oraz w organach prasowych, informacyjnych, publicystycznych albo fotograficznych, obję- tych układem zbiorowym pracy dziennikarzy (art. 32 ust. 3 pkt 4 tej ustawy). Po trze- cie, wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. W rozpoznawanej sprawie „dotychczasowe przepisy”, to § 13 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego, zgodnie z którym prawo do emerytury nabywa dziennikarz zatrudniony w redakcjach dzienników, czasopism, w radiu, telewizji oraz w agencjach prasowych, informacyjnych, publicystycznych albo fotograficznych, objęty układem zbiorowym pracy dziennikarzy, jeśli w czasie wyko- nywania pracy dziennikarskiej osiągnął wiek emerytalny wynoszący dla mężczyzn 60 lat i ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy dziennikar- skiej. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o FUS w związku z § 13 rozporządzenia w spra- wie wieku emerytalnego jednoznacznie ogranicza uprawnienia do wcześniejszej 4 emerytury do tych osób, które pracę w szczególnym charakterze wykonują na pod- stawie umowy o pracę, nie przewiduje więc możliwości przyznawania tego świad- czenia wszystkim dziennikarzom wykonującym pracę dziennikarską, lecz tylko tym, którzy spełnią łącznie wszystkie te warunki. Wnioskodawca warunków tych nie speł- nił, skoro nie ukończył 60 lat w czasie wykonywania takiej pracy dziennikarskiej, o jakiej te przepisy stanowią. Pozbawiony prawnego znaczenia jest podniesiony w ka- sacji argument, że wnioskodawca do 31 października 1995 r. był zatrudniony w Pol- skim Radiu na podstawie „de facto umowy o pracę”, skoro przed rozwiązaniem tej umowy nie ukończył wieku emerytalnego uprawniającego do emerytury z tytułu pracy w szczególnym charakterze. Bez znaczenia też są wywody kasacji zmierzające do wykazania wadliwości w ustaleniu wymiaru okresów składkowych i nieskładkowych wnioskodawcy, w tym wymiaru jego pracy dziennikarskiej, ponieważ ich ustalenie nie było istotą sporu w sprawie. Przesłanką odmowy przyznania wnioskodawcy emerytu- ry już od ukończenia 60 lat życia nie był wymiar jego okresów składkowych i nie- składkowych, lecz okoliczność, że w czasie wykonywania pracy dziennikarza zatrud- nionego na podstawie umowy o pracę nie ukończył wieku emerytalnego. Bezprzedmiotowe natomiast są wywody kasacji dotyczące tego, że po 31 paź- dziernika 1995 r. wnioskodawca nadal wykonywał na rzecz Polskiego Radia pracę „zdefiniowaną w układzie zbiorowym pracy dziennikarzy” oraz był członkiem Stowa- rzyszenia Dziennikarzy Polskich, ponieważ ani członkostwo w Stowarzyszeniu, ani układ zbiorowy pracy dziennikarzy, w żaden sposób nie określają charakteru umowy, na podstawie której wnioskodawca jako dziennikarz wykonywał swój zawód. Jest to typowy zawód określany jako „wolny”, wykonywany nie tylko na podstawie umowy o pracę. Chybiony jest wywód kasacji, że warunek ukończenia wieku emerytalnego „w czasie wykonywania pracy dziennikarskiej” w rozumieniu powoływanego wyżej § 13 rozporządzenia, spełnia dziennikarz, który wykonuje pracę dziennikarską w rozumie- niu art. 22 układu zbiorowego pracy dziennikarzy. Chybiony dlatego, że zarówno art. 32 ustawy o FUS, jak i § 13 tego rozporządzenia jednoznacznie odnoszą się tylko do pracowników, a nie do wszystkich osób wykonujących pracę w szczególnych warun- kach lub w szczególnym charakterze. Wobec przytoczenia w kasacji jako jej podstawy wyłącznie naruszenia prawa materialnego, ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku są dla Sądu Najwyższego - stosownie do art. 39311 § 2 k.p.c. - wiążące. Trafnie podniósł Sąd Apelacyjny, że skoro po 31 października 1995 r. od honorariów wnioskodawcy 5 nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, to należy przyjąć, że wykonywał on zawód dziennikarza poza stosunkiem pracy. Wielokrotnie już Sąd Najwyższy wyjaśniał, że przepisy przewidujące prawo do emerytur z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze są przepisami szczególnymi, ich wykładnia rozszerzająca jest niedopuszczalna, podlegają wykładni ścisłej. Stosownie do tej ostatniej wykładni, trafny jest pogląd Sądu Apelacyjnego, że na podstawie art. 32 ust. 3 pkt 4 ustawy o FUS w związku z § 13 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego, emerytura w wieku 60 lat (dla mężczyzn) przysługuje tylko tym dziennikarzom, którzy w dniu ukończenia tego wieku byli zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Mając powyższe na uwadze, wobec bezzasadności przytoczonej podstawy kasacyjnej, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c. orzekł jak w sentencji wy- roku. ========================================