II PZP 3/05

Uchwała z dnia 5 maja 2005 r. II PZP 3/05 Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczy- szyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2005 r. sprawy z powództwa Da- riusza R. przeciwko Przedsiębiorstwu Ogólnobudowlanemu „E.” w K. - Edwarda P. o wynagrodzenie, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 22 lutego 2005 r. [...] „Czy w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych radca prawny reprezentujący stronę będącą przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz.1807) jest zobowiązany do składania oświadczenia, że nie pozostaje w stosunku pracy zgodnie z art. 89 § 3 kpc ?” p o d j ą ł uchwałę: W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych radca prawny reprezentujący stronę (osobę fizyczną), będącą przedsiębiorcą (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.) nie jest obowiązany do składania oświadczenia, że nie pozostaje w stosunku pracy (art. 89 § 3 k.p.c.). U z a s a d n i e n i e Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego. Wyrokiem z dnia 18 listopada 2004 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie, w sprawie o zapłatę wynagrodzenia, częściowo uwzględnił żądanie pozwu, zasądzając od pozwanego Przedsiębiorstwa Ogólnobudowlanego „E." - Edwarda P. w K. na 2 rzecz powoda Dariusza R. kwotę 19.576,86 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 7 grudnia 2002 r. i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Powyższy wyrok zaskarżyły apelacją obie strony postępowania, przy czym pełnomocnik - radca prawny, wnoszący apelację w imieniu pozwanego, odmówił usunięcia formalnego braku pełnomocnictwa procesowego w postaci złożenia oświadczenia o niepozostawaniu w stosunku pracy wymaganego w art. 89 § 3 k.p.c. W piśmie z dnia 11 lutego 2005 r. pełnomocnik wskazał, że wymóg złożenia oświad- czenia, dotyczy pełnomocnictw udzielonych przez osobę fizyczną, a w rozpoznawa- nej sprawie pełnomocnictwa udzielił przedsiębiorca, powołał się przy tym na treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.), który wyraźnie wyodrębnił przedsiębiorców, tj. osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz pozostałe osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami, a także na treść art. 8 ust. 2 tej ustawy, ograniczającego świadczenie pomocy praw- nej tylko w stosunku do osób fizycznych, niezawierającego zaś takich ograniczeń w odniesieniu do przedsiębiorców. Pełnomocnik podkreślił, że z uregulowaniem po- wyższym koresponduje norma art. 89 § 3 k.p.c., nakładająca obowiązek złożenia oświadczenia tylko w przypadku udzielenia radcy prawnemu pełnomocnictwa przez osobę fizyczną niebędącą przedsiębiorcą. Pozwany, którego reprezentuje w postę- powaniu, jest przedsiębiorcą prowadzącym we własnym imieniu działalność gospo- darczą, nie zachodzi więc konieczność składania przedmiotowego oświadczenia. Sąd Apelacyjny podzielił argumentację pełnomocnika, iż osobę fizyczną pro- wadzącą działalność gospodarczą należy stosownie do treści przepisu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.) traktować jako przedsiębiorcę, a w konsekwencji przyjąć, iż ogra- niczenia, o których mowa w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oraz w art. 89 § 3 k.p.c., nie dotyczą radcy prawnego reprezentującego taką osobę. Sąd drugiej in- stancji, wskazał także na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2001 r., III CZP 37/01 (OSNC 2002 nr 2, poz. 20), że w sprawie gospodarczej radca prawny reprezentujący przedsiębiorcę, będącego osobą fizyczną, nie jest obowiązany skła- dać oświadczenia przewidzianego w art. 89 § 3 k.p.c. Podkreślił iż uchwała zapadła na kanwie sprawy gospodarczej, a ponadto w samej jej treści wyraźnie zawężono ją do spraw gospodarczych, co rodzi wątpliwość czy argumentacja zawarta w jej uza- 3 sadnieniu będzie miała odniesienie do spraw innego rodzaju, w tym spraw pracowni- czych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Ustawą z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 75, poz. 171) wprowadzono do Kodeksu postępowania cywilnego art. 89 § 3 i dokonane zostały zmiany w obu ustawach korporacyjnych. W myśl art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, zawód radcy prawnego może być wykonywany w ra- mach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej w formach (kancelarii lub spółki) tamże określonych, z zastrzeżeniem, że pomoc prawną osobom fizycznym radca prawny może świadczyć tylko w ramach wykonywania zawodu w kancelarii radcy prawnego lub w spółkach bez jednoczesnego pozostawania w stosunku pracy. Przepisy art. 89 § 3 k.p.c. oraz art. 8 ust. 2 ustawy o radcach prawnych dotyczą świadczenia pomocy prawnej tylko osobom fizycznym, uzasadniona jest więc wysu- nięta w pytaniu prawnym wątpliwość, czy obowiązek złożenia oświadczenia, o któ- rym mowa w art. 89 § 3 k.p.c., odnosi się także do radcy prawnego reprezentującego przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego regulujące instytucję pełnomocnictwa nie pozwalają - jak podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 10 stycznia 1997 r., III CZP 116/96 (OSNC 1997 nr 2, poz. 13) - wyjaśnić statusu prawnego wymienionych w nich zawodowych pełnomocników. W tym zakresie niezbędne jest odwołanie się do prze- pisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Przepis art. 4 ust. 1 tej ustawy stanowi, że wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej podmiotom gospodarczym, jednostkom organizacyjnym oraz oso- bom fizycznym z wyłączeniem spraw rodzinnych, opiekuńczych i karnych. Z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. Nr 121, poz. 770) pojęcie „podmiotu gospo- darczego” zostało zastąpione pojęciem „przedsiębiorcy”. Definicję przedsiębiorcy zawierał art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospo- darczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), a obecnie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), zgodnie z którym przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, 4 osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2001 r., III CZP 37/01 (OSNC 2002 nr 2, poz. 20) zawarto tezę, iż „w sprawie gospodarczej radca prawny reprezentujący przedsiębiorcę, będącego osobą fizyczną, nie składa oświad- czenia przewidzianego w art. 89 § 3 k.p.c.”. Analogicznie kwestia ta przedstawia się w sprawach pracowniczych oraz w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego, gdyż o statusie przedsiębiorcy - osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą - nie przesądza charakter sprawy, w jakiej występuje. Na rzecz przedsiębiorców będących osobami fizycznymi radcowie prawni mogli przed nowelizacją dokonaną powołaną ustawą z dnia 22 maja 1997 r. świadczyć pomoc prawną na podstawie art. 24 ustawy o działalności gospo- darczej. Uregulowaniu zawartemu w ustawie ustrojowej odpowiada postanowienie art. 89 § 3 k.p.c., nakładające obowiązek złożenia oświadczenia tylko w wypadku udzielenia pełnomocnictwa radcy prawnemu przez osobę fizyczną niebędącą przed- siębiorcą w rozumieniu powołanych powyżej przepisów. W sprawach pracowniczych, jeżeli pracodawca jest jednocześnie przedsiębiorcą, to brak racjonalnych podstaw do sztucznego rozdzielania jego ról dla potrzeb postępowania. Podobny pogląd, dotyczący spraw z zakresu ubezpieczenia społecznego - je- żeli radca prawny reprezentuje osobę fizyczną, będącą przedsiębiorcą (płatnikiem składek) - zawarty został w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2005 r., II UZ 68/04 (dotąd niepublikowane). Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale. ========================================