II PK 209/04

Wyrok z dnia 10 lutego 2005 r. II PK 209/04 Zastrzeżony w umowie licencyjnej na korzystanie z wzoru użytkowego obowiązek świadczenia opłaty na rzecz współtwórców jako osób trzecich wo- bec stron tej umowy (art. 393 § 2 k.c.) ustaje z datą skutecznego jej rozwiąza- nia, chyba że wprowadzono inny okres obowiązywania tego zastrzeżenia. Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2005 r. sprawy z powództwa Jerzego C., Franciszka B., Kazimierza T., Józefa W. i Kazimiery Z.-L. przeciwko V.P. Spółce z o.o. w D. o zapłatę, na skutek kasacji powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 24 lutego 2004 r. [...] 1. o d d a l i ł kasację, 2. zasądził od każdego z powodów na rzecz pozwanej kwoty po 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym oraz kwotę 239 zł tytułem zwrotu kosztów przejazdu pełnomocnika pozwanej - solidarnie od po- wodów. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 lutego 2004 r. oddalił apelacje powodów: Jerzego C., Franciszka B., Kazimierza T., Józefa W. i Kazimiery Z.-L. od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 2 września 2003 r., od- dalającego powództwa o zapłatę kwot po 12.000 zł z tytułu stosowania przez stronę pozwaną V.P. Spółka z o.o. w D. wzoru użytkowego „Kotwy urządzenia łączącego szynę z podporą betonową”. W sprawie tej ustalono, że decyzją Urzędu Patentowe- go udzielono prawa ochronnego na wzór użytkowy „Kotwy urządzenia łączącego szynę z podporą betonową” na pięcioletni okres ochronny od dnia 4 września 1991 r., który następnie decyzją z dnia 5 września 1996 r. przedłużono do lat dziesięciu. 2 W dniu 4 maja 1999 r. Wytwórnia Podkładów Strunobetonowych w M.U. jako licencjodawca zawarła umowę licencyjną z V.P. Spółką z o.o. (licencjobiorcą), w któ- rej licencjodawca oświadczył, że jest uprawniony do projektu „Kotwy urządzenia łą- czącego szynę z podporą betonową”, na które otrzymał prawo ochronne, a współ- twórcami tego wzoru są powodowie. Następnie licencjodawca upoważnił pozwanego do produkowania oraz wprowadzania do obrotu handlowego odlewów kotew, a po- zwany zobowiązał się do uiszczania opłat licencyjnych na rzecz licencjodawcy oraz współtwórców wzoru użytkowego. Okres trwania tej umowy oznaczony został jako nieograniczony, a każdej ze stron przysługiwało prawo wypowiedzenia w terminie 3 miesięcy kalendarzowych. Pismem z dnia 17 kwietnia 2002 r. strona pozwana poinformowała Wytwórnię Podkładów Strunobetonowych w M.U., że uznaje za nieobowiązującą umowę licen- cyjną od dnia 30 września 2001 r. i od tej daty zaprzestaje uiszczania wszelkich opłat licencyjnych. W uzasadnieniu pozwana wskazała, że prawa ochronne udzielane są maksymalnie na okres dziesięciu lat, a po jego upływie wygasają uprawnienia do wyłącznego korzystania z wzoru użytkowego przez posiadającego prawa ochronne. Skoro zatem z dniem 3 września 2001 r. upłynął okres obowiązywania prawa ochronnego na wzór kotwy, to od tej daty - według pozwanego - umowa licencyjna stała się bezprzedmiotowa. W odpowiedzi licencjodawca oświadczył, że umowa nadal obowiązuje i wymaga dalszego rozliczania uzgodnionych należności. Pozwana zgodziła się z takim stanowiskiem i wypłaciła zaległe opłaty, ale w dniu 30 września 2002 r. wypowiedziała umowę licencyjną, która rozwiązała się z dniem 31 grudnia 2002 r. Od tej daty pozwana zaprzestała rozliczania opłat licencyjnych. Natomiast powodowie twierdzili, że po wypowiedzeniu umowy licencyjnej pozwana, chcąc dalej produkować odlewy kotew, będzie zobowiązana do kontynuowania wypłat należnego im wynagrodzenia. Z uwagi na to, że pozwana w dalszym ciągu produkuje i wprowa- dza do obrotu handlowego odlewy kotew, to wypowiedziana umowa licencyjna, która mogła być zerwana tylko z ważnych przyczyn, nadal obowiązuje. Za odrębną sprawę powodowie uznawali to, czy po wypowiedzeniu umowy licencyjnej pozwana może kontynuować produkcję bez uiszczania uzgodnionego w umowie wynagrodzenia. Skoro jednak taka produkcja dalej odbywa się, to „automatycznie umowa taka za- warta staje się ważna”. W ramach takich ustaleń Sąd pierwszej instancji uznał roszczenia powodów za nieuzasadnione, przyjmując, że nie mają oni legitymacji czynnej do występowania 3 z żądaniami zapłaty, gdyż nie byli stronami umowy licencyjnej. Stronami tej umowy była Wytwórnia Podkładów Strunobetonowych w M.U., na której rzecz było ustano- wione prawo ochronne oraz pozwana. Na rzecz powodów były zastrzeżone jedynie świadczenia pieniężne z tytułu opłaty licencyjnej. Nawet gdyby przyjąć, że powodom przysługiwało czynna legitymacja procesowa, to ich roszczenia były nieuzasadnione, ponieważ z § 8 umowy licencyjnej wynikało prawo każdej ze stron do wypowiedzenia umowy za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia (w terminie trzech miesięcy ka- lendarzowych). Możliwość wypowiedzenia umowy licencyjnej nie była obwarowana żadnymi warunkami, przeto jej wypowiedzenie przez stronę pozwaną było skuteczne. W konsekwencji, od dnia 1 stycznia 2003 r. strony pozwanej nie wiązała wypowie- dziana umowa licencyjna, a tym samym odpadła podstawa wypłacania świadczeń na rzecz powodów. Zgodnie z art. 315 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej, do stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. ustawę z dnia 19 październi- ka 1972 r. o wynalazczości, która nie ingerowała w stosunki wynikające z umowy licencyjnej, a jedynie w art. 46 regulowała formy i rygory zawierania takich umów, nie zakazując wypowiadania umów zawartych na czas nieoznaczony. Sąd Okręgowy powołał się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1986 r., IV PR 380/86, w którym wyrażony został pogląd, że twórcy wzoru użytkowego nie przysłu- guje prawo do wynagrodzenia po wygaśnięciu prawa ochronnego do tego wzoru. Skoro zatem umowa licencyjna została prawidłowo rozwiązana, to zasadności rosz- czeń powodów można by doszukiwać się w przepisach ustawy - Prawo własności przemysłowej, tyle że z jej art. 95 ust. 3 wynika, że okres trwania prawa ochronnego wynosi 10 lat od daty dokonania zgłoszenia, a z ust. 2 wynika, że „przez jego uchyle- nie nabywa się prawo wyłącznego korzystania ze wzoru użytkowego w sposób za- robkowy na obszarze całego kraju”. Wobec bezspornego upływu okresu ochronnego, z przedmiotowego wzoru ochronnego mogą korzystać nieodpłatnie wszyscy zainte- resowani, w tym i strona pozwana. Stanowisko takie podzielił Sąd Apelacyjny, który wskazał, że powodom, którzy nie byli stroną umowy licencyjnej, nie przysługiwało prawo kwestionowania ważności wypowiedzenia tej umowy. Skoro ta umowa zastrzegała na rzecz powodów spełnie- nie świadczenia przez pozwaną (art. 393 k.c.), to mieli oni legitymację czynną do formułowania żądań zapłaty wynagrodzenia uzgodnionego w tej umowie. Możliwość wypowiedzenia tej umowy nie była obwarowana żadnymi warunkami ani zastrzeże- 4 niami, a zatem pozwana miała pełne prawo skorzystania z tego uprawnienia, wsku- tek czego doszło do skutecznego rozwiązania tej umowy. W konsekwencji, odpadła