I PZP 28/95

wyroku - podobnie jak w wielu innych wyżej przedstawionych orzeczeniach - zwrócono szczególną uwagę na gwarancyjną dla pracowników funkcję przepisu art. 23 1 § 2 k.p. Polega ona na stabilizacji zatrudnienia w przypadku przekształceń podmiotowych po stronie pracodawcy. Dla należytego pełnienia tej funkcji orzecznictwo przyjmuje, że także w przypadku likwidacji zakładu pracy przepis art. 23 1 § 2 k.p. ma zastosowanie, jeżeli w następstwie likwidacji zakład pracy jest przejmowany przez innego pracodawcę (por. np. wyrok z dnia 19 lipca 1995 r., I PRN 36/95, OSNAPiUS 1996 nr 3 poz. 47). 3. Przejęcie zakładu pracy przez innego pracodawcę powoduje dwa podstawowe skutki. Pierwszym z nich jest przejęcie przez nowego pracodawcę pracowników prze- jętego zakładu (art. 23 1 § 2). Jest to skutek niezależny od woli pracowników i obu pracodawców. Pogląd ten jest mocno ugruntowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W uchwale z dnia 19 stycznia 1993 r., I PZP 70/92 (OSNCP 1993 z. 6 poz. 100) stwierdzono, że w razie przejęcia zakładu pracy w części przez inny zakład, staje się on z mocy prawa stroną w stosunkach pracy z pracownikami zatrudnionymi w przejętej części zakładu (art. 23 1 § 2 k.p.) także wówczas, gdy pracownicy ci sprzeciwiali się zmianie pracodawcy. Natomiast w odniesieniu do znaczenia prawnego oświadczeń pracodawców należy wskazać na trzy orzeczenia. Według wyroku z dnia 20 maja 1993 r., I PRN 40-41/93 (OSNCP 1994 r. z. 4 poz. 89) przekształcenie stosunku pracy po stronie podmiotowej na podstawie art. 23 1 § 2 k.p. następuje automatycznie w wyniku przejęcia zakładu pracy w całości lub w części przez inny zakład, tzn. niezależnie od tego, czy i jakiego rodzaju decyzja została podjęta co do "przekazania" pracowników. W wyroku z dnia 6 stycznia 1995 r. I PRN 116/94 (OSNAPiUS 1995 nr 12 poz. 145) przyjęto między innymi, że trwałość stosunku pracy wynikająca z obowiązku zakładu pracy zatrudnienia pracowników przejmowanego w całości lub części zakładu pracy wynika wprost z art. 23 1 § 2 k.p., chociażby zakłady pracy umówiły się inaczej. Identyczna myśl zawarta jest w wyroku z dnia 17 maja 1995 r., I PRN 9/95 (OSNAPiUS 1995 nr 20 poz. 248), według którego umową cywilnoprawną (umową dzierżawy) nie można wyłączyć stosowania art. 23 1 § 2 k.p. Wejście przez nowy zakład pracy w prawa i obowiązki objęte stosunkami pracy z pracownikami przejmowanego (wydzielonego) zakładu pracy następuje z mocy samego prawa i jest niezależne od tego, jak ta kwestia uregulowana została między stronami umowy cywilnoprawnej stanowiącej podstawę przejęcia. Przedstawione powyżej orzeczenia podkreślają gwarancyjną funkcję przepisu art. 23 1 § 2 k.p. i jego bezwzględnie obowiązujący charakter. Przemawia to za możliwie szerokim rozumieniem "przejęcia zakładu pracy", gdyż tylko taka wykładnia umożliwia należytą ochronę praw pracowników w razie przekształceń podmiotowych po stronie pracodawcy. Uwagi te prowadzą do wniosku, że w zakresie prawa pracy w razie faktycznego przejęcia przez SdRP zakładów pracy należących uprzednio do byłej PZPR, przejęte przez SdRP zakłady pracy stały się pracodawcą dla zatrudnionych w nich pracowników. Samo faktyczne przejęcie tych zakładów pracy było wystarczającą przesłanką do uznania na podstawie art. 23 1 § 2 k.p. tego następstwa prawnego, przy czym dla powstania tego skutku nie ma znaczenia problem sukcesji generalnej SdRP po PZPR, której brak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 25 lutego 1992 r., K 3/91 (OTK 1992 cz. I poz. 1). Drugim skutkiem przejęcia w całości zakładu pracy jest ponoszenie przez nowego pracodawcę odpowiedzialności za zobowiązania ze stosunku pracy powstałe przed przejęciem tego zakładu (art. 23 1 § 4 k.p.). Odpowiedzialność ta obciążała więc zakłady pracy SdRP od dnia ich przejęcia od byłej PZPR. Odpowiedzialności tej nie uchyliła ustawa z dnia 9 listopada 1990 r. o przejęciu majątku byłej Polskiej Zjednoczo- nej Partii Robotniczej (Dz. U. z 1991 r., Nr 16, poz. 72 ze zm.). Brak jest w tej ustawie lub w jakichkolwiek innych przepisach norm zwalniających zakłady pracy SdRP z ich zobowiązań wobec pracowników zakładów pracy przejętych od byłej PZPR. Nie jest w szczególności takim przepisem art. 5 ustawy nacjonalizacyjnej z którego wynika, że Skarb Państwa przejmuje odpowiedzialność za zobowiązania obciążające zna- cjonalizowane nieruchomości lub ruchomości do wysokości ich wartości. Jak przyjęto w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1993 r. I PR 7/93 (nie publikowanym) obowiązek zapłaty odprawy z art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.) nie obciążał nieruchomości lub ruchomości byłej PZPR, nie został więc przejęty przez Skarb Państwa w trybie art. 5 ustawy z dnia 9 listopada 1990 r. Pogląd ten należy podzielić, gdyż obowiązek zapłaty świadczeń na rzecz pracowników obciąża zakład pracy jako jednostkę organizacyjną zatrudniającą pracowników (art. 3 k.p.), a zatem nie jest to dług obciążający poszczególne nieruchomości lub ruchomości należące do tego zakładu. Natomiast pozbawienie pracodawcy pewnych składników jego zakładów pracy - nawet, jeżeli stanowią one znaczną ich część - nie zwalnia pracodawcy z zobowiązań wobec pracowników. W prawie pracy brak jest normy wprowadzającej taką możliwość. Dopiero ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 1994 r., Nr 1, poz. 1 ze zm.), obowiązująca od dnia 1 stycznia 1994 r., umożliwiła w niektórych sytuacjach wypłatę wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń należnych od pracodawcy przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. ========================================