III UZP 2/11

wyroku z dnia 18 stycznia 2010 r., II UK 168/09 (LEX nr 583810), zgodnie z którym „art. 83 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w ust. 4 wyłącza spod kontroli sądowej jedynie decyzje przyznające świadczenie w drodze wyjątku, odma- wiające przyznania takiego świadczenia oraz wydane w sprawach o umorzenie na- leżności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wyliczenie to, uzasadnione różnymi względami, jest enumeratywne. Katalog wyjątków od prawa ubezpieczonego (obywatela) do sądu nie może być poszerzany inaczej, jak tylko przez ustawę. Niedopuszczalna jest więc taka wykładnia przepisów ograniczających prawo do sądu, która prowadziłaby do rozszerzenia sfery spraw niepodlegających sądowej kontroli. Pozostawałaby ona w niezgodzie nie tylko z wyjątkowym charakterem art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale też z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawo- wych wolności”. Wypada dodać, iż podobne motywy stanowiły przesłankę wydania postanowienia z dnia 27 marca 2002 r., III RN 9/01 (OSNAPiUS 2002 nr 18, poz. 425), w którym Sąd Najwyższy uznał, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest wła- ściwy do rozpoznania skargi wniesionej w związku z niewydaniem przez organ ren- towy decyzji w sprawie świadczeń przyznanych w drodze wyjątku. Na koniec tego wątku rozważań należy także podkreślić, iż domniemanie właściwości sądów po- wszechnych we wszystkich sprawach sądowych, za wyjątkiem tych, które zostały w ustawie wyraźnie zastrzeżone do właściwości sądów administracyjnych, wynika wprost z art. 45 ust. 1, art. 177 i art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Zdaniem Sądu Najwyższego, przedstawionej wyżej argumentacji w żadnym razie nie może podważyć stanowisko Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym prze- szkodą dla przyjęcia w analizowanej sprawie dopuszczalności drogi sądowej przed sądem powszechnym jest wykładnia art. 2 w powiązaniu z art. 8 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin. For- mułując to stanowisko, Sąd pytający podkreślił, że wyliczenie świadczeń zawarte w art. 2 powołanej ustawy „ma charakter zamknięty i jako takie winno służyć wykładni art. 31 ust. 4 tej ustawy. Wskazana regulacja kształtuje więc tryb odwoławczy od de- 17 cyzji organu rentowego związanych z przedmiotem, o którym mowa w art. 2. Tym- czasem art. 8 ustawy zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin stanowi o możliwości przyznania przez Ministra Obrony Narodowej w trybie wyjątko- wym świadczenia w postaci zaopatrzenia emerytalnego”. W opinii Sądu Apelacyjne- go „wszystko to zdaje się przesądzać o braku tożsamości świadczeń określonych w art. 2 i art. 8 ustawy, a ściślej zaopatrzenie emerytalne przyznane na podstawie art. 8 jest świadczeniem przyznanym w szczególnym trybie - w drodze indywidualnej decy- zji Ministra Obrony Narodowej i nie ma znaku równości pomiędzy nim a świadcze- niem emerytalnym nabytym na podstawie art. 12 tejże ustawy, nawet gdyby przyzna- ne zostało w pełnej wysokości”. Zdaniem Sądu Najwyższego, przy formułowaniu opi- sanego poglądu umknął jednakże Sądowi Apelacyjnemu fakt, iż z zestawienia treści art. 31 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodo- wych i ich rodzin wyraźnie wynika, że w obu tych przepisach ustawodawca posłużył się bardzo podobną konstrukcją. W pierwszym z nich użył bowiem sformułowania: „prawo do zaopatrzenia emerytalnego i wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia ustala w formie decyzji wojskowy organ emerytalny”, w drugim zaś: „Minister Obrony Narodowej może przyznać, w drodze wyjątku, zaopatrzenie emerytalne w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzia- nych w ustawie”. Nie jest zatem prawdziwe twierdzenie o braku tożsamości świad- czeń z zaopatrzenia emerytalnego, o których mowa w art. 2 ustawy i „świadczeń w postaci zaopatrzenia emerytalnego” przyznawanych w drodze wyjątku przez Ministra Obrony Narodowej. Przeciwnie, wykładnia gramatyczna art. 31 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy przemawia za przyjęciem, że w obu przypadkach chodzi o te same świad- czenia, z tą tylko różnicą, że o ile prawo do zaopatrzenia emerytalnego i wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia w rozumieniu art. 31 ust. 1 ustawy muszą być oparte na ustawowych warunkach ich przyznawania określonych treścią art. 12 i następnych ustawy, to zaopatrzenie emerytalne, o którym mowa w art. 8 ust. 1, może być przyznane bez spełnienia tych warunków (co należy do jego istoty), a jedynym ograniczeniem jest to, że jego wysokość nie może przekraczać odpowied- nich świadczeń przewidzianych w ustawie. To ostatnie sformułowanie stanowi zresztą dodatkowe potwierdzenie przedstawionej wyżej wykładni art. 8 ust. 1, skoro wprost odwołuje się ono do „odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie”. Za takim sposobem rozumienia obu omawianych przepisów przemawia także ich wy- kładnia systemowa. Jeśli bowiem każdy z tych przepisów posługuje się pojęciem: 18 „prawo do zaopatrzenia emerytalnego” bądź „zaopatrzenie emerytalne”, to sposób rozumienia tego pojęcia może zostać wypełniony jedynie treścią art. 2, który w ust. 1 wymienia świadczenia pieniężne przysługujące „w ramach zaopatrzenia emerytal- nego”, a w ust. 2 - inne świadczenia i uprawnienia przysługujące w ramach tego zao- patrzenia. Stosując systemową wykładnię pojęć użytych w art. 31 ust. 1 i art. 8 ust. 1 należy również zauważyć, że przeciwko ich interpretacji zaprezentowanej przez Sąd pytający dodatkowo przemawia treść art. 8 ust. 2a omawianej ustawy, w którym także używa się wszak pojęcia „świadczenie w drodze wyjątku”, a nie abstrakcyjnego pojęcia „zaopatrzenie emerytalne”. Zaopatrzenie emerytalne, o którym mowa w art. 8 ust. 1, ma zatem postać świadczenia. W stanie faktycznym analizowanej sprawy chodzi zresztą o konkretne świadczenie pieniężne z zaopatrzenia emerytalnego - emeryturę wojskową, które jest przecież wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, a nie o jakieś bliżej nieokreślone „zaopatrzenie emerytalne”. Kierując się przedstawionymi argumentami, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak w sentencji. ========================================