II UK 356/10

uzasadnienie w szczególnej szkodliwości dla zdrowia i szczególnej uciążliwości warunków panujących przy pracach tego rodzaju właśnie w tych podmiotach, o ile kryterium kwalifikacyjnym nie jest ich status własnościowy. Takie domniemanie faktyczne przyjął w istocie Sąd drugiej instancji uznając, że zastosowanym w zarządzeniu resortowym kryterium określenia podmiotów, w których praca na określonych stanowiskach zaliczana jest do prac objętych wykazem B załącznika do rozporządzenia, nie jest status własnościowy tych podmiotów, ale ich charakter wynikający z warunków organizacyjno-ekonomicznych, determinujących zakres i natężenie prac związanych z połowem ryb. Skarżący - nie negując znaczenia zarządzenia resortowego dla rozróżnienia rodzaju prac rybaków morskich objętych wykazem A lub B załącznika do rozporządzenia - próbuje obalić to domniemanie wywodem zakończonym konkluzją, że „rozróżnienie pracy rybaków morskich musi być interpretowane w ten sposób, iż pracą rybaków morskich ujętych w wykazie B jest praca w warunkach odpowiadających pracy w wyliczonych w zarządzeniu przedsiębiorstwach, bez względu na rzeczywiste miejsce ich zatrudnienia. A 9 contrario, praca rybaków morskich, o której mowa w wykazie A rozporządzenia, to praca w warunkach innych (mniej szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych, itd.).”. Podzielając to stanowisko co do zasady należy jednak zauważyć, że zarządzenie resortowe uznaje za prace rybaków morskich zaliczone do wykazu A załącznika do rozporządzenia prace wykonywane na wszystkich stanowiskach zajmowanych przez pracowników wpisanych na listę członków załogi statku, niezależnie od zatrudniającego ich podmiotu (wykaz A, dział VIII, poz. 9, pkt 1 zarządzenia), natomiast za prace rybaków morskich wymienione w wykazie B załącznika do rozporządzenia - prace wykonywane nie tylko w określonych podmiotach, ale - co istotniejsze - wyłącznie na stanowiskach wymienionych w wykazie B, dziale IV, poz. 4 pkt 1-19 zarządzenia. Rację ma skarżący, gdy - z powołaniem się na art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o pracy na morskich statkach handlowych (Dz.U. Nr 61, poz. 258 ze zm.) w powiązaniu z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o bezpieczeństwie morskim (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 99, poz. 693 ze zm.) - wywodzi, że „praca rybaka morskiego jest pracą na statkach morskich osoby posiadającej odpowiednie kwalifikacje, nie zaś pracą definiowaną przez wykonywane zadania”. Z tego właśnie względu wszystkie prace rybaków morskich i u wszystkich podmiotów (w tym wykonywane przez skarżącego na zajmowanych przez niego stanowiskach) zaliczone zostały do wykazu A załącznika do rozporządzenia. Jednakże przyjęcie założenia skarżącego, że „wszyscy pracownicy wchodzący w skład załogi morskiego statku rybackiego wykonują pracę w tych samych ciężkich i szkodliwych dla zdrowia warunkach i dlatego nieracjonalne byłoby różnicowanie ich uprawnień do nabycia wcześniejszej emerytury” powodowałoby niemożność zakwalifikowania poszczególnych prac rybaków morskich do wykazów A lub B załącznika do rozporządzenia. Nie można zatem utożsamiać, jak czyni to skarżący, wszystkich prac rybaków morskich, a więc wszelkich czynności związanych z wykonywaniem rybołówstwa morskiego, z pracami wykonywanymi na stanowisku rybaka. Uznanie danej pracy za pracę rybaka morskiego nie rozstrzyga kwestii związanych ze zdefiniowaniem i kwalifikacją prac o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy 10 emerytalnej. Tymczasem to te właśnie kryteria, a nie stwierdzenie posiadania odpowiednich kwalifikacji do zajmowania stanowisk na statku, decydują o zakwalifikowaniu prac danego rodzaju do prac wymienionych w wykazach A lub B załącznika do rozporządzenia, których wykonywanie uprawnia do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, przy uwzględnieniu stopnia ich wpływu na wcześniejszą utratę zdolności do wykonywania zatrudnienia. Właśnie z uwagi na wskazane przesłanki nie wszystkie prace rybaków morskich zostały ujęte w dziale IV wykazu B załącznika do rozporządzenia, ale tylko te charakteryzujące się szczególnie wysokim stopniem szkodliwości i uciążliwości, bądź wymagające szczególnie wysokiej sprawności psychofizycznej, co znajduje wyraz w resortowym wykazie stanowisk pracy, na których obciążenia te występują. Dla oceny zasadności poglądu skarżącego, że wykonywana przez niego na kutrach rybackich praca na stanowiskach: motorzysty, mechanika, kierownika maszyny i zastępcy kierownika maszyny odpowiadała charakterowi i rodzajowi pracy na stanowisku rybaka wymienionym w wykazie B, dział IV, poz. 4 pkt 11-13 zarządzenia resortowego, należy odwołać się do obowiązujących w spornych okresach przepisów określających kwalifikacje zawodowe członków załóg polskich statków morskich, wymagane do zajmowania stanowisk oficerskich i nieoficerskich (marynarskich, rybackich) w poszczególnych służbach. I tak, w § 58 rozporządzenia Ministra Żeglugi z dnia 30 października 1971 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych członków załóg polskich statków morskich (Dz.U. Nr 33, poz. 299 ze zm.) w służbie pokładowej rybaków pełnomorskich ustalono, między innymi, stanowiska: młodszego rybaka, rybaka i starszego rybaka, natomiast w § 62 ust. 1 i § 64 ust. 3 - w służbie mechanicznej i elektrycznej: między innymi stanowisko motorzysty okrętowego mogącego pełnić również funkcję kierownika maszyny lub zastępcy kierownika maszyny. Podobnie kwestię tę regulowało w § 54, 58 i 61 ust. 3 rozporządzenie Ministra - Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z dnia 17 sierpnia 1983 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych członków polskich statków morskich (Dz.U. Nr 52, poz. 232 ze zm.) oraz w § 26, 27, 30 i 31 rozporządzenie z dnia 23 maja 1992 r. Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie kwalifikacji zawodowych i składu załóg polskich statków morskich (Dz.U. Nr 49, poz. 227 ze zm.). Wszystkie te akty prawne jednoznacznie rozróżniały stanowiska 11 w specjalności pokładowej (w służbie pokładowej) od stanowisk w innych specjalnościach (służbach), w tym w specjalności mechanicznej (w służbie mechanicznej). Zasada podziału służb na, między innymi, pokładową i mechaniczną została utrzymana również w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 24 sierpnia 2000 r. w sprawie wyszkolenia i kwalifikacji zawodowych, pełnienia wacht oraz składu załóg statków morskich o polskiej przynależności (Dz.U. Nr 105, poz. 1117), przewidującego w ramach tej pierwszej między innymi - stanowiska rybaka i starszego rybaka (§ 38) oraz w drugiej - motorzysty i kierownika maszyny (§ 49). Skoro więc w zarządzeniu resortowym do prac rybaków morskich objętych wykazem B załącznika do rozporządzenia zaliczone zostały prace wynikające z rodzaju czynności wykonywanych na ustalonym w służbie pokładowej stanowisku rybaka (niewątpliwie prace wykonywane bezpośrednio przy połowie ryb), to prace rybaków morskich wykonywane na stanowiskach ustalonych w dziale służby mechanicznej i sprowadzające się - jak sam wnioskodawca określił swoje podstawowe obowiązki na tych stanowiskach - do obsługi oraz dozoru maszyn, nie mogą być uznane za prace na stanowisku rybaka i objęte wykazem B, ale podlegają zakwalifikowaniu do prac rybaków morskich objętych wykazem A załącznika do rozporządzenia. Co prawda ze stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący wykonywał również prace przypisane ustalonemu w służbie pokładowej stanowisku rybaka, jednakże nie czynił tego stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, czego w skardze kasacyjnej się nie kwestionuje. Bez spełnienia tego wymagania wykonywanie pracy w szczególnych warunkach nie stanowi okresu uzasadniającego prawo do świadczeń na zasadach określonych w przepisach rozporządzenia (art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia). Natomiast powołanie się przez skarżącego na pkt 19 poz. 4 działu IV wykazu B zarządzenia resortowego nie może być skuteczne, gdyż okoliczność ta została po raz pierwszy podniesiona dopiero w skardze kasacyjnej i nie wynika ze stanu faktycznego sprawy. Ponadto skarżący ani nie twierdzi, iż zajmowane przez niego stanowiska były wymienione w układzie zbiorowym pracy dla rybaków morskich jako etatowe stanowiska pracy na statku do wykonywania rybołówstwa morskiego, ani nie formułuje w tym zakresie jakiekolwiek zarzutu naruszenia przez Sąd drugiej instancji prawa procesowego, prowadzącego 12 do niewyjaśnienia okoliczności faktycznej mającej istotne znaczenie dla wyniku sprawy. W tej sytuacji za niezasadne muszą być uznane kasacyjne zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Zgodnie z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. oparcie skargi kasacyjnej na podstawie obrazy tych przepisów jest skuteczne tylko w przypadku wykazania przez skarżącego, że zarzucane naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący zarzuca Sądowi drugiej instancji błędne uznanie za fakt powszechnie znany w rozumieniu art. 228 § 1 k.p.c. różnic w zakresie działalności przedsiębiorstw wymienionych w pkt 4 działu IV wykazu B zarządzenia oraz przedsiębiorstw tam niewymienionych, a nadto powołanie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na te okoliczności faktyczne bez wskazania - z naruszeniem art. 328 § 2 k.p.c. - źródła wiedzy, co uniemożliwia przeprowadzenie prawidłowej kontroli kasacyjnej. Oba wskazane zarzuty nie są trafne już tylko z tego względu, że skarżący nie wykazuje, jaki wpływ na wynik sprawy mogłyby mieć te ewentualne naruszenia, w sytuacji gdy - niezależnie od ustaleń co do różnic w rozmiarze i natężeniu prac pomiędzy podmiotami wymienionymi w wykazie B dziale IV poz. 4 zarządzenia a podmiotami tam niewymienionymi - podstawę zaskarżonego wyroku stanowiło również niezakwestionowane w skardze kasacyjnej ustalenie, iż z uwagi na wykonywanie czynności związanych ze stanowiskami pracy zajmowanymi na kutrach rybackich skarżący nie miał możliwości wykonywania czynności przypisanych stanowisku rybaka stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c.