II BU 12/10

Wyrok z dnia 12 maja 2011 r. II BU 12/10 Okres wojskowego szkolenia studentów na podstawie ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (jednolity tekst: Dz.U. z 1963 r. Nr 20, poz. 108) nie jest okresem składkowym w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Sędziowie SN: Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca), Romualda Spyt. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2011 r. sprawy z wniosku Andrzeja Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w W. o wysokość emerytury, na skutek skargi wnioskodawcy o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 15 października 2008 r. […] o d d a l i ł skargę. U z a s a d n i e n i e W sprawie o wysokość emerytury Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 15 października 2008 r. oddalił apelację wnioskodawcy Andrzeja Ś. od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 2 kwietnia 2008 r., który zmienił decyzję pozwanego z 26 września 2007 r. i zaliczył wnioskodawcy do stażu (jako składkowe) okresy od- bywania przeszkolenia wojskowego studentów od 1 do 15 lipca 1961 r. i od 12 lutego 1964 r. do 27 marca 1964 r. Żądanie wnioskodawcy obejmowało okres od 12 wrześ- nia 1960 r. lub od 1 lipca 1960 r. do 27 marca 1964 r., to jest od rozpoczęcia do za- kończenia szkolenia wojskowego w studium wojskowym. Ustalono, że wnioskodawca 1 września 1959 r. podjął naukę w pomaturalnej Państwowej Szkole Morskiej w G., która trwała trzy i pół roku. Naukę przerwał 19 stycznia 1960 r. i ponownie rozpoczął 2 1 września 1960 r., a ukończył 10 lutego 1964 r. jako technik nawigator morski. W trakcie nauki odbywał szkolenie wojskowe uczniów. Od 1 do 15 lipca 1961 r. obywał przeszkolenie wojskowe w Ośrodku Szkolenia Specjalistów Morskich. Od 12 lutego do 27 marca 1964 r. miał przeszkolenie wojskowe w Wyższej Szkole Marynarki Wo- jennej, otrzymał stopień mata podchorążego rezerwy i został przeniesiony do rezer- wy w wyniku odbycia wojskowego szkolenia studentów. Odbył łącznie 59 dni zastęp- czej służby wojskowej, co wykazuje książeczka wojskowa. Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego stanowiły przepisy art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (dalej: ustawa z 1998 r.), art. 65 ust. 3, art. 66 ust. 1 i art. 67 ust. 2 ustawy z 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (dalej: ustawa z 1959 r.), a także § 1 uchwały nr 202 Rady Ministrów z 28 czerwca 1960 r. w sprawie wojskowego szkolenia uczniów Szkoły Morskiej i Szkoły Rybołów- stwa Morskiego w Gdyni (dalej: uchwała). Wnioskodawca odbył tylko 59 dni prze- szkolenia wojskowego i tylko ten okres mógł być zaliczony do stażu ubezpieczenio- wego. Wnioskodawca nie był studentem Wyższej Szkoły Morskiej, tylko uczniem pomaturalnej Państwowej Szkoły Morskiej. Uzyskanie stopnia mata podchorążego rezerwy było wynikiem przeszkolenia wojskowego jakie odbył w jednostce wojskowej. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu oddalenia apelacji stwierdził, iż żądanie uwzględnie- nia całego okresu od 12 września 1960 r. lub od 1 lipca 1961 r. do 27 marca 1964 r. jako czynnej służby wojskowej lub zastępczej służby wojskowej nie ma oparcia w przepisach. Wnioskodawca w tym okresie był uczniem pomaturalnej Państwowej Szkoły Morskiej w G. Uczył się zawodu i uzyskał po zakończeniu szkoły tytuł technika nawigatora morskiego. W czasie nauki podlegał wojskowemu szkoleniu uczniów. Odbywało się ono na zasadach ustalonych dla studium wojskowego szkół wyższych, stosownie do uchwały wydanej z delegacji art. 67 ust. 3 ustawy z 1959 r. Wniosko- dawca odbywał zajęcia wojskowe raz w tygodniu. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uwzględnił wnioskodawcy jedynie przeszkolenie wojskowe od 1 do 15 lipca 1961 r. oraz od 12 lutego do 27 marca 1964 r. (zgodnie z zapisami w książeczce wojskowej) - łącznie 59 dni. Natomiast zajęcia wojskowe odbywane raz w tygodniu stanowiły obowiązkowy przedmiot nauki objęty planami studiów (szkoły) i programami naucza- nia w szkole, zatem nie stanowiły czynnej służby wojskowej. W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 15 października 2008 r. wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 125 ustawy z 1959 r. w związku z § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 uchwały w związku z art. 7 pkt 3 i 3 art. 65 pkt 1, 2 i 3 oraz art. 66 pkt 3 i art. 67 pkt 2 ustawy z 1959 r. oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 1998 r. „na skutek niezastosowania art. 125 ustawy z 1959 r.” oraz mylnej interpretacji uchwały. Przepis art. 125 ustawy z 1959 r. nie został zastosowa- ny, mimo że wymienione przepisy „nakazywały jego zastosowanie”. Skarżący wniósł o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z tą regulacją. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Objęty skargą wyrok nie jest niezgodny z prawem. Okres składkowy z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, który wyzna- cza granice przedmiotu sprawy, to czas w którym osoba nie mogła uzyskać zwykłego okresu składkowego z tytułu pracowniczego zatrudnienia lub innego ubezpieczenia, gdyż musiała odbywać czynną służbę wojskową w Wojsku Polskim albo zastępcze formy tej służby. Mylnie twierdzi skarżący, że „ustawodawca do okresu składkowego zaliczył okres studiów w szkołach wyższych”, wszak zgodnie z art. 7 pkt 9 ustawy z 1998 r. okres nauki w szkole wyższej na jednym kierunku stanowi okres nieskład- kowy. Skarżący nie może zarzucać sprzeczności wyroku z art. 125 ustawy z 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, gdyż przepis ten w chwili orzekania już nie obowiązywał i nie mógł stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia w sprawie (art. 316 k.p.c.). Na podstawie tego przepisu skarżący nie nabył żadnej ekspektatywy, w szczególności do zaliczenia w przyszłości okresu wojskowego szkolenia studentów (uczniów) jako okresu składkowego do emerytury. Nie taki był bowiem przedmiot regulacji art. 125, gdyż zaliczał on tylko okres odbytej służby woj- skowej do okresu zatrudnienia u pracodawcy w zakresie wszelkich uprawnień uzależnionych od ilości lat pracy albo od ciągłości pracy w danym zawodzie lub służ- bie bądź w szczególnych warunkach, od których zależy nabycie tych uprawnień. W sprawie Sądy nie stosowały tego przepisu, gdyż nie odnosi się on do ustalonego stanu faktycznego, bowiem ma on na uwadze służbę wojskową w okresie zatrudnie- nia, a nie wojskowe szkolenie uczniów w szkole pomaturalnej czy studentów w szkole wyższej; pomijając już to, że art. 125 w ogóle nie stanowi o jakiejkolwiek zali- czalności okresu służby wojskowej do przyszłej emerytury. Taką samą ocenę co do zarzucanej niezgodności z prawem wyroku objętego skargą należy odnieść do pozostałych zarzutów postawionych przez skarżącego. 4 Skoro z art. 65 ustawy z 1959 r. jednoznacznie wynika, że zajęcia w ramach studium wojskowego były obowiązkowymi przedmiotami nauki, objętymi planami studiów i programami nauczania szkoły wyższej, to w oparciu o taką normę nie jest uprawnio- na argumentacja, że wojskowe szkolenie studentów było okresem czynnej służby wojskowej. Owszem zgodnie z art. 7 pkt 3 w związku z art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1959 r. wojskowe szkolenie studentów stanowiło formę wypełnienia powszechnego obowiązku służby wojskowej, lecz w art. 6 ust. 1 pkt 4 obecnej ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie chodzi o każdą uprzednią formę wypełniania powszechnego obo- wiązku służby wojskowej lub obowiązku obrony, lecz o ściśle określoną - czyli o formę czynnej służby wojskowej lub okresy jej równorzędne albo okresy zastępczych form tej służby. Zgodnie z art. 43 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1959 r. żołnierzami w czynnej służbie wojskowej byli tylko studenci odbywający przeszkolenie wojskowe w jednost- kach wojskowych i tylko ta forma wypełnienia obowiązku służby wojskowej odpowia- da czynnej służbie wojskowej w Wojsku Polskim, co też w sprawie zostało potwier- dzone. Natomiast zaliczenie wojskowego szkolenia studentów (uczniów) nie mogło zostać uznane za służbę wojskową, skoro ustawa z 1959 r. w art. 66 wyraźnie stano- wiła, że tylko w okresie przeszkolenia wojskowego studenci byli żołnierzami w czyn- nej służbie wojskowej. W okresie nauki w szkole mogli więc wypełnić obowiązek służby wojskowej właśnie przez udział w wojskowym szkoleniu studentów (uczniów) i w przeszkoleniu wojskowym. Wówczas po zdaniu egzaminu końcowego byli wolni od odbycia zasadniczej służby wojskowej - art. 67 ustawy z 1959 r. Innymi słowy, regu- lacja prawna jest klarowna i żaden z postawionych w skardze zarzutów nie pozwala stwierdzić, iżby objęty nią wyrok był niezgodny z prawem. Nieuprawnione było również posługiwanie się - także przez pozwanego w de- cyzji - pojęciem „zastępczej służby wojskowej”, gdyż wówczas - w ustawie z 1959 r. - nie było takiej jak obecnie (art. 85 ust. 3 Konstytucji) formy odbywania obowiązku służby wojskowej. Skarżący nie odbywał zastępczej służby wojskowej. Nie wskazuje on przepisu, z którego wynikałoby, że odbywał zastępczą służbę wojskową. Był uczniem szkoły pomaturalnej i nie było kwestionowane, że w czasie nauki podlegał wojskowemu szkoleniu uczniów na mocy szczególnej uchwały nr 202 Rady Ministrów z 28 czerwca 1960 r. Było to rozwiązanie wyjątkowe, przyjęte w oparciu o ówczesne brzmienie art. 67 ust. 3 ustawy z 1959 r., gdyż zgodnie z tą ustawą obowiązek służby wojskowej polegał na odbywaniu wojskowego szkolenia studentów szkół wyższych. Nie zmienia to stwierdzenia, że okres nauki w szkole wyższej stanowi okres nie- 5 składkowy a nie okres składkowy. Szkolenie wojskowe studentów było objęte pro- gramem studiów, stąd ukończenie tego szkolenia, tak jak i samych studiów, nie sta- nowiło odrębnego okresu ubezpieczenia. Błędne jest przekonanie zakładające, że do spełnienia warunków okresu składkowego z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach wystarczające było spełnianie obowiązku służby wojskowej poprzez odby- wanie wojskowego szkolenia studentów. Ustawa z 1959 r. miała w tym zakresie - jak wyżej wskazano - wyraźną regulację, która nie pozwala przyjąć, że okres wojskowe- go szkolenia studentów był okresem czynnej służby wojskowej. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 42411 § 1 k.p.c. ========================================