II UK 323/10

uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera. Zakres zastosowania art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w postępowaniu przed sądem drugiej instancji zależy od treści wydanego orzeczenia. W przypadku, gdy sąd odwoławczy dokonuje odmiennych (nowych i innych) ustaleń w stosunku do tych, na których oparł się sąd pierwszej instancji bądź odmiennej oceny materiału dowodowego powinien tę zmianę uzasadnić w taki sposób, aby możliwa była ocena, czy zmiana ta była usprawiedliwiona (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2008 r., I UK 84/08, OSNP 2010 nr 9-10, poz. 120 i orzeczenia tam powołane). Sąd drugiej instancji - wbrew twierdzeniom skarżącego - obowiązkowi temu sprostał, gdyż dokonując innej oceny dowodów, a w rezultacie odmiennych ustaleń w porównaniu z tymi, których dokonał Sąd Okręgowy, wskazał dowody, na których się oparł oraz przyczyny, dla których uznał za nieprawidłową ich ocenę przez Sąd pierwszej instancji. Bezzasadne są także zarzuty obrazy prawa materialnego. Z wywodów skargi kasacyjnej wynika, że skarżący nie podważa oceny Sądu drugiej instancji, iż całokształt okoliczności sprawy wskazuje na wykonywanie przez zainteresowanego w prowadzonej przez wnioskodawczynię szkole niepublicznej obowiązków nauczyciela w ramach cywilnoprawnej umowy o świadczenie usług. Skarżący uważa natomiast, iż z powołanych przez niego w uzasadnieniu kasacyjnej podstawy naruszenia prawa materialnego przepisów ustawy o systemie oświaty, Kodeksu pracy i statutu szkoły oraz uregulowań ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) wynika, że - z uwagi na zakres określonych w nich zadań i odpowiedzialności osoby pełniącej funkcję dyrektora szkoły oraz ustawowo i statutowo określone podporządkowanie takiej osoby organowi prowadzącemu szkołę - podstawą zatrudnienia dyrektora szkoły niepublicznej może być wyłącznie stosunek pracy. W pierwszej kolejności skarżący - wskazując na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 1994 r., SA/Wr 1489/94 (ONSA 1995 nr 3, poz. 129) - powołuje się na art. 36 ust. 1 ustawy o systemie oświaty, w myśl którego „szkołą lub placówką kieruje nauczyciel mianowany lub dyplomowany, któremu powierzono stanowisko dyrektora” i wywodzi, że powierzenie to jest zbliżone charakterem do powołania na stanowisko kierownicze, 11 o jakim mowa w art. 68 § 1 k.p., a odwołanie z tego stanowiska - do odwołania w rozumieniu art. 70 § 1 k.p., z uwzględnieniem warunków tego odwołania określonych w art. 38 ustawy o systemie oświaty. Zdaniem skarżącego, z powyższych uregulowań wynika, że zainteresowany „musi być uznany za pracownika zarządzającego zakładem pracy w rozumieniu art. 128 § 2 pkt 2 k.p.”, co - w jego ocenie - potwierdza również treść art. 8 ust. 3 statutu szkoły, stanowiącego, iż jej dyrektor kieruje jednoosobowo działalnością szkoły i reprezentuje ją na zewnątrz oraz art. 39 ust. 1 ustawy o systemie oświaty określającego zadania dyrektora szkoły. Nadto skarżący uważa, że realizacja przez zainteresowanego obowiązków dyrektora szkoły w ramach pracowniczego podporządkowania wynikała z jego podlegania nadzorowi i kontroli wnioskodawczyni jako podmiotu prowadzącego szkołę, mających swoje źródło w art. 5 ust. 7 ustawy o systemie oświaty, określającym zadania organu prowadzącego szkołę, art. 60 tej ustawy określającym treść statutu szkoły oraz art. 6 ust. 1 statutu Gimnazjum, stanowiącego o kompetencji wnioskodawczyni do powoływania i odwoływania dyrektora szkoły. Są to wywody zupełnie nietrafne już tylko z tego względu, że argumenty skarżącego w przeważającej mierze oparte zostały o unormowania nieznajdujące zastosowania w stanie faktycznym i prawnym sprawy, w której wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna. Na wstępie należy zauważyć, że - aczkolwiek w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2004 r. zagadnienie charakteru prawnego aktu powierzenia stanowiska dyrektora szkoły publicznej i odwołania z tego stanowiska było w początkowym okresie kontrowersyjne i odmiennie postrzegane zarówno w judykaturze Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Sądu Najwyższego (por. powołany przez skarżącego wyrok z dnia 27 września 1994 r., SA/Wr 1489/94; uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 6/96, ONSA 1997 nr 2, poz. 48, w uzasadnieniu której stwierdzono, że akt powierzenia stanowiska dyrektora szkoły nie jest aktem nawiązania stosunku pracy; podobnie: Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 stycznia 2000 r., III RN 123/99, OSNAPiUS 2000 nr 21, poz. 779; ale odmiennie: Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 sierpnia 2001 r., III RN 123/01, OSNAPiUS 2002 nr 12, poz. 282, w którym wyrażono pogląd, że 12 w czynnościach powierzenia stanowiska dyrektora szkoły publicznej dominuje charakter czynności ze sfery prawa pracy, zmierzających do nawiązania stosunku pracy na stanowisku dyrektora szkoły w drodze zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika - art. 11 k.p.) - to kwestia ta nie ma w ogóle znaczenia dla sprawy, w której wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna, gdyż odnosi się ona wyłącznie do powierzenia stanowiska dyrektora szkoły publicznej. Powołane przez skarżącego przepisy art. 36 ust. 1, art. 38 i art. 39 ustawy o systemie oświaty znajdowały się (i nadal znajdują) w rozdziale 3 zatytułowanym „Zarządzanie szkołami i placówkami publicznymi” i nie dotyczą dyrektora szkoły niepublicznej. Szkół niepublicznych nie dotyczy również art. 60 tej ustawy, zawarty w rozdziale 5, który w okresie objętym stanem faktycznym sprawy był zatytułowany „Organizacja kształcenia, wychowanie i opieka w szkołach i placówkach publicznych”. Przepisy regulujące zasady funkcjonowania szkół i placówek niepublicznych zawarte były (i nadal są) w rozdziale 8 ustawy o systemie oświaty (art. 82 i następne, w tym art. 84 określający wymagania co do treści statutu) i brak jest w nich odesłania do odpowiedniego chociażby stosowania norm powołanych przez skarżącego, niezależnie od tego, czy szkoły te posiadały uprawnienia szkół publicznych, czy też uprawnień takich nie posiadały. Obowiązek zatrudniania dyrektora szkoły niepublicznej na podstawie stosunku pracy nie wynikał również z uregulowań Karty Nauczyciela. Artykuł 5b ustawy o systemie oświaty w brzmieniu obowiązującym przed dniem 21 października 2001 r. odsyłał do Karty Nauczyciela w zakresie określania praw i obowiązków tylko nauczycieli publicznych przedszkoli, szkół i placówek. Z kolei przepisy tego ostatniego aktu prawnego stosowało się do nauczycieli przedszkoli, szkół i placówek niepublicznych wyłącznie w zakresie nim określonym (art. 1 ust. 2 pkt 3 w brzmieniu przed dniem 6 kwietnia 2000 r. oraz art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. b od tej daty). Zakres ten określony został w art. 91b ust. 2 Karty Nauczyciela (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 21 października 2001 r.) i nie obejmował on sposobu nawiązania stosunku pracy nauczyciela zatrudnionego w szkole niepublicznej, w tym takiego, któremu powierzono stanowisko jej dyrektora. Powołanie się przez skarżącego na art. 128 § 2 pkt 2 k.p. jest niezrozumiałe, gdyż przepis ten nie obowiązywał przed dniem 1 stycznia 2004 r., a więc w okresie 13 objętym stanem faktycznym sprawy. Natomiast nie budzi wątpliwości, że również wówczas osoba zarządzająca w imieniu pracodawcy zakładem pracy mogła być zatrudniona na podstawie stosunku pracy lub na innej podstawie niż stosunek pracy. Możliwość ta wynikała już tylko z art. 239 k.p., który w spornych okresach przewidywał objęcie takich osób układem zbiorowym pracy, z wyłączeniem określenia zasad wynagradzania (art. 24126 § 2 k.p. w brzmieniu przed dniem 1 stycznia 2004 r.). Przepis art. 5 ust. 7 i 8 ustawy o systemie oświaty (w brzmieniu obowiązującym w spornych okresach) nakłada na organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiedzialność za jej działalność oraz - określając przykładowo zakres zadań tego organu - powierza mu realizację szeregu obowiązków związanych z zapewnieniem prawidłowego funkcjonowania prowadzonej szkoły. Ogólnie rzecz ujmując, przepis ten zawiera zobowiązanie organu prowadzącego do zapewnienia szkole niepublicznej materialno-organizacyjnych warunków działalności, do których niewątpliwie należy zaliczyć także wykonywanie jej zadań statutowych. Obowiązek ten realizuje się, między innymi, poprzez sprawowanie nadzoru nad działalnością szkoły, polegającego na kontroli i ocenie co do wykonywania zadań wyznaczonych prowadzonej placówce oraz możliwości wywierania wpływu na jej prawidłowe funkcjonowanie, w tym - poprzez posiadanie kompetencji do powierzania stanowiska dyrektora szkoły i odwołania z tego stanowiska (art. 6 ust. 1 statutu Gimnazjum). Z żadnego z tych przepisów nie wynika natomiast - wbrew twierdzeniom skarżącego - ani wymaganie zatrudnienia dyrektora szkoły niepublicznej na podstawie stosunku pracy, ani jego podporządkowanie pracownicze podmiotowi prowadzącemu szkołę. Postanowienie statutu szkoły o kompetencji osoby prowadzącej szkołę do powoływania i odwoływania jej dyrektora nie powoduje również skutku w postaci nawiązania stosunku pracy z powołania. W przypadku obsadzenia stanowiska, którego zadania wykonywane są w ramach stosunku pracy, a więc stosunku prawnego o cechach określonych w art. 22 § 1 i 11 k.p., powołanie jest oświadczeniem woli pracodawcy lub innego upoważnionego podmiotu powodującym - za zgodą pracownika - powstanie stosunku pracy (art. 11 k.c.). Od powołania kreującego stosunek pracy odróżnia się powołanie w znaczeniu organizacyjnym, a więc powierzenie określonego stanowiska lub funkcji, nadające 14 uprawnienia i nakładające obowiązki związane z tym stanowiskiem lub funkcją. Odróżnienie tych skutków następuje na podstawie art. 68 § 1 k.p., zgodnie z którym stosunek pracy nawiązuje się na podstawie powołania w przypadkach określonych w odrębnych przepisach. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się zgodnie, że nawiązanie stosunku pracy z powołania jest możliwe tylko wtedy, gdy przepis odrębny w rozumieniu art. 68 § 1 k.p. (samodzielnie lub w powiązaniu z innymi przepisami) wyraźnie odnosi się do podstawy nawiązania stosunku pracy. Zatem sam przepis kompetencyjny przewidujący powierzenie określonego stanowiska lub określonej funkcji i odwołanie z tego stanowiska lub funkcji oznacza jedynie powołanie pozorne (organizacyjne) i określa sposób powierzenia stanowiska lub funkcji, a nie powołanie właściwe wywołujące skutek w postaci powstania stosunku pracy na tej podstawie (por. wyroki z dnia 7 września 2005 r., II PK 290/04, OSNP 2006 nr 13-14, poz. 206; z dnia 12 lipca 2007 r., I PK 45/07, OSNP 2008 nr 17-18, poz. 255; z dnia 13 marca 2009 r., III PK 59/08, OSNP 2010 nr 21-22, poz. 257 i orzeczenia w nich powołane). Ponieważ z żadnego przepisu nie wynika obowiązek zatrudnienia dyrektora szkoły niepublicznej na podstawie stosunku pracy, to jego zatrudnienie może być wykonywane na podstawie różnych umów. Nie budzi również wątpliwości, że te same czynności mogą być wykonywane jako realizacja obowiązków pracowniczych lub zobowiązania cywilnoprawnego, a więc w każdym konkretnym stanie faktycznym zachodzi konieczności ustalenia i oceny - dla rozstrzygnięcia charakteru umowy o świadczenie zatrudnienia - które z cech danej umowy mają charakter przeważający i decydujący, przy czym brak któregokolwiek z elementów stosunku pracy uniemożliwia z reguły przyjęcie, że strony łączyła umowa o pracę, natomiast gdy umowa wykazuje wspólne cechy dla umowy o pracę i umowy prawa cywilnego (w szczególności umowy o świadczenie usług) z jednakowym ich nasileniem, decyduje zamiar stron i cel umowy, który może być także wyrażony w jej nazwie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się również, że weryfikacja oceny co do charakteru umowy o świadczenie zatrudnienia jest możliwa w postępowaniu kasacyjnym jedynie wówczas, gdy była rażąco nieprawidłowa (por. między innymi wyroki z dnia 14 września 1998 r., I PKN 334/98, OSNAPiUS 1999 nr 20, poz. 646; z dnia 5 grudnia 2000 r., I PKN 133/00, OSNAPiUS 2002 nr 14, 15 poz. 326 oraz z dnia 7 października 2009 r., III PK 39/09, LEX nr 578140). Występowania takiej przesłanki skarżący nie wykazał. Sąd drugiej instancji ocenił bowiem w szczególności, że brak pracowniczego podporządkowania zainteresowanego wynikał z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych (wskazujących na wysoki stopień swobody w wykonywaniu umowy i niewielki stopień podporządkowania organowi prowadzącemu szkołę, który dopuszczalny jest również w umowie o świadczenie usług), a te nie zostały w skardze kasacyjnej skutecznie podważone. Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c.