III UZP 2/10

uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2006 r., P 38/05). Zatem emerytura bądź renta przyznana przez Prezesa Rady Ministrów posiada byt samoistny i z emeryturą ubezpieczeniową nie pozostaje w jakimkolwiek związku normatywnym. Uznając zatem odrębność i samodzielność obu świadczeń trzeba poddać egzekucji oba te świadczenia osobno. Dla świadczenia przewidzianego w ustawie w art. 3 kwotę wolną należy ustalić według zasad przewidzianych w art. 140 i art. 141 ustawy emerytalnej. Z kolei w za- kresie świadczenia przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów nasuwają się trzy możliwe rozwiązania: 1. prowadzenie egzekucji bez ograniczeń z „innych wierzytel- ności” w rozumieniu art. 895 - 912 k.p.c.; 2. ograniczenie egzekucji w myśl art. 831 § 1 pkt 2 k.p.c.; 3. ograniczenie egzekucji w sposób przyjęty dla ochrony zarobków pracowniczych - art. 833 k.p.c. Udzielając w tej kwestii odpowiedzi należy przede wszystkim mieć na uwadze, że zasadą jest prowadzenie egzekucji z całego majątku dłużnika (art. 803 k.p.c.) i wyłączenie z niej określonego składnika mienia stanowi wyjątek w stosunku do reguły ogólnej, wymagający wyraźnego określenia w ustawie. W braku więc takiego wyłączenia należałoby przyjąć dopuszczalność egzekucji z omawianej renty. Jednakże w stosunku do przedmiotowego świadczenia, pełniącego funkcję zabezpieczenia społecznego o charakterze wyjątkowym obok powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, niedopuszczalność egzekucji bez ograniczeń jest oczywista. Gdyby nawet przyjąć, że zasada ochrony świadczeń z art. 82 ustawy emerytalnej nie da się wprost wysnuć z obowiązującego prawa, to całkowity jej brak byłby nie do przyjęcia ze względów społecznych zwłaszcza, jeżeli weźmie się pod uwagę, że ochronie takiej podlegają wynagrodzenia za pracę (art. 87 k.p.) i świad- czenia z ubezpieczenia społecznego (art. 139-141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Wyjaśnienia więc wymaga tylko zakres ograniczeń egzekucji, przy czym można brać pod uwagę tylko te ograniczenia, o których mowa w art. 831 § 1 pkt 2 k.p.c. lub te, które są przewi- dziane dla zarobków pracowniczych, gdyż liczne pozostałe, ustanowione w Kodeksie postępowania cywilnego i ustawach szczególnych, stosują się do świadczeń i należ- ności z określonych tytułów niemających związku z pobieraniem przez uprawnionego świadczenia przyznanego na mocy art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej. Nie jest wła- ściwy pogląd, aby emerytury i renty z art. 82 ustawy emerytalnej zakwalifikować jako „sumy przyznane... na specjalne cele (w szczególności stypendia, wsparcia)” - sto- 6 sownie do art. 831 § 1 pkt 2 k.p.c. Emerytura lub renta przyznana przez Prezesa Rady Ministrów nie została przewidziana dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej dzia- łalności zarobkowej), pozostają natomiast w ciężkim położeniu materialnym. W przy- padku tzw. szczególnego pokrzywdzenia może mieć zastosowanie instytucja eme- rytury lub renty wyjątkowej, o której mowa w art. 83 ustawy emerytalnej oraz świad- czenia o charakterze socjalnym. Przedmiotowe świadczenie posiada niektóre cechy odpowiadające hipotezie art. 831 § 1 pkt 2 k.p.c., jak i art. 833 § 2 in fine k.p.c. Zga- dzając się - z jednej strony - że celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w próbie uhonorowania osób szcze- gólnie zasłużonych, wybitnych - z drugiej strony - stwierdzić należy, że są to sumy przeznaczone dla zapewnienia środków utrzymania, czyli zaspokojenia zwykłych potrzeb życiowych, tak samo jak przeznaczone są wynagrodzenia pracownicze, renty czy emerytury. W takiej sytuacji rozważyć należy, które cechy mają przeważa- jący (zasadniczy) charakter. Celem „specjalnym” stosownie do przyjętych w doktrynie poglądów jest finansowanie konkretnie oznaczonych przedsięwzięć, np. inwestycji, określonej działalności kulturalnej, artystycznej itp. Nie mieści się w tym pojęciu za- pewnienie środków zwykłego utrzymania, jak również nie chodzi tu o „wsparcie” lub „stypendium”. Świadczenia przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie mogą być uważane za wsparcie, gdyż tak określa się pomoc humanitarną, udzieloną osobom niezamożnym, a regułą jest przyznawanie jej w wyniku stosownej oceny i wyboru świadczącego. Stypendia natomiast przyznawane są osobom kształcącym się, na- ukowcom, artystom lub innym twórcom w celu umożliwienia im bądź zdobycia okre- ślonego wykształcenia ogólnego lub specjalistycznego, bądź wykonania konkretnej użytecznej społecznie pracy. Mając na uwadze, iż przedmiotowe świadczenie umiej- scowione zostało w Dziale VI ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie- czeń Społecznych oraz fakt, że niewątpliwie jest świadczeniem powtarzającym się, którego głównym (zasadniczym) celem jest zapewnienie utrzymania osobom, które Prezes Rady Ministrów postanowił uhonorować kierując się kryterium zasług bądź wybitnych osiągnięć obok ewentualnie przysługujących konkretnej osobie świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych - należy przyjąć, iż niezasadne byłoby stosowa- nie ograniczeń egzekucyjnych do takiej wierzytelności na podstawie art. 831 § 1 pkt 2 k.p.c., skoro zasadnicze cechy tego świadczenia odpowiadają hipotezie art. 833 § 7 2 in fine k.p.c. Świadczenia takie zrównane są egzekucyjnie z wynagrodzeniami za pracę z mocy powołanego wyżej przepisu, co oznacza odesłanie do egzekucji w za- kresie określonym w przepisach Kodeksu pracy na podstawie art. 833 § 1 k.p.c. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści jak w sentencji. ========================================