II PK 37/10

Wyrok z dnia 8 października 2010 r. II PK 37/10 Orzeczenie o zwrocie spełnionego świadczenia może być wydane wy- łącznie w wyroku kończącym postępowanie w sprawie (art. 415 zdanie pierw- sze k.p.c.). Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Romualda Spyt. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 paździer- nika 2010 r. sprawy z powództwa Jana F. przeciwko D.P. Spółce z o.o. w T.P. o za- płatę, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Pozna- niu z dnia 23 września 2009 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części objętej punktem 2 i w tej części prze- kazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania i orze- czenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2007 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Poznaniu zasądził od pozwanego na rzecz powoda 33.589,07 zł tytułem renty uzupełniającej za okres od 15 marca 2005 r. do 31 grudnia 2007 r. (pkt 1), miesięczną rentę w kwo- cie 1.000 zł płatną do 15-go każdego miesiąca począwszy od stycznia 2008 r. (pkt 2) i 40.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (pkt 3), oddalając po- wództwo w pozostałym zakresie (pkt 5). Ponadto Sąd pierwszej instancji orzekł o rygorze natychmiastowej wykonalności co do 2.285 zł (pkt 4) i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 733 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 6). Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany. Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu oddalił apelację D.P. Spółki z o.o. i zasądził od pozwanego 2 na rzecz powoda 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postę- powaniu odwoławczym. Pozwany wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Sądu Najwyż- szego, a Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 10 lutego 2009 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnię- cia o kosztach postępowania kasacyjnego. W piśmie procesowym z 15 czerwca 2009 r. pozwany wystąpił z wnioskiem o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie wyroku Sądu Okręgowego z dnia 14 grudnia 2007 r. utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 września 2009 r. (zaskarżonym rozpo- znawaną skargą kasacyjną) na skutek apelacji pozwanego uchylił punkty 1, 2, 3, 4 i 6 zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 14 grudnia 2007 r. i sprawę przeka- zał do ponownego rozpoznania temu Sądowi, jednocześnie pozostawiając mu orze- czenie o kosztach postępowania w instancji odwoławczej i kasacyjnej. Ponadto Sąd ten zasądził od powoda na rzecz pozwanego zwrot 88.589,07 zł wraz z odsetkami ustawowymi (punkt 2 zaskarżonego wyroku). Sąd Apelacyjny uznał żądanie zwrotu świadczenia za uzasadnione w świetle art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 415 k.p.c. W skardze kasacyjnej powód, reprezentowany przez fachową pełnomocnicz- kę, zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części obejmującej pkt 2. Skarżący zarzu- cił naruszenie przepisów postępowania - art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 415 k.p.c. - które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na przyjęciu, że za- skarżony wyrok, uchylający sprawę do ponownego rozpoznania i przekazujący ją Sądowi Okręgowemu w Poznaniu jako sądowi pierwszej instancji jest orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 415 zdanie 1 k.p.c. Skarżący wniósł: (1) o uchylenie zaskarżonego punktu 2 wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu oraz roz- strzygnięcie o kosztach postępowania, ewentualnie (2) o uchylenie zaskarżonego punktu 2 wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie wniosku o zasą- dzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu 88.589,07 zł wraz z ustawowymi od- setkami szczegółowo wskazanymi w punkcie 2 zaskarżonego wyroku Sądu Apela- cyjnego w Poznaniu, a także zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania. 3 W odpowiedzi na skargę, strona pozwana wystąpiła o jej oddalenie oraz o za- sądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W części objętej punktem 2 zaskarżony wyrok kończy postępowanie w spra- wie w rozumieniu art. 3981 § 1 k.p.c. i w tym zakresie dopuszczalna jest od niego skarga kasacyjna. Rozpoznawana skarga jest uzasadniona, ponieważ trafny okazał się zarzut naruszenia art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 415 k.p.c. Zgodnie z art. 415 zdanie pierwsze k.p.c., uchylając lub zmieniając wyrok wskutek uwzględnienia skargi o wznowienie postępowania, sąd na wniosek skarżącego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie orzeka o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia lub o przywróceniu stanu poprzedniego. Natomiast stosownie do art. 39815 § 1 zdanie drugie k.p.c., przy ponownym rozpoznaniu sprawy spowodowanym wydaniem przez Sąd Najwyższy orzeczenia kasatoryjnego, sąd stosuje odpowiednio art. 415 k.p.c. Wbrew niektórym wypowiedziom w doktrynie prawa, art. 39815 § 1 zdanie dru- gie k.p.c. dotyczy orzekania restytucyjnego zgodnie z zasadami określonymi w art. 415 k.p.c. przez sąd ponownie rozpoznający sprawę, a nie przez Sąd Najwyższy. Orzeczenie Sądu Najwyższego wydane zgodnie z art. 39815 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. nie kończy bowiem postępowania w sprawie w rozumieniu tego przepisu. Tym- czasem dyspozycja art. 415 k.p.c. odnosi się do orzeczeń kończących postępowanie w sprawie i jest to istotą tej regulacji. Sąd Najwyższy ma obowiązek odpowiedniego stosowania art. 415 k.p.c. tylko w orzeczeniach kończących postępowanie w spra- wie, co jasno wynika z art. 39816 i art. 39819 k.p.c. oraz z porównania tych przepisów z art. 39815 § 1 k.p.c. Jak wyżej powiedziano, istotą regulacji zawartej w art. 415 k.p.c. jest to, że nakaz rozstrzygnięcia przez sąd o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia lub o przywróceniu stanu poprzedniego (restitutio in integrum) dotyczy tylko orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Wynika to z celu orzeczenia restytucyjnego, którym jest usunięcie w wyroku uwzględniającym skargę o wznowie- nie postępowania ujemnych skutków, jakie powstały dla strony skarżącej wskutek 4 wcześniejszego spełnienia świadczenia orzeczonego prawomocnym wyrokiem uchylonym lub zmienionym wskutek późniejszego uwzględnienia skargi. Cel ten może być spełniony wyłącznie przez orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, ponieważ chodzi tu o ostateczne i stabilne naprawienie błędu zawartego w zaskar- żonym wyroku. Z tego względu zawarte w art. 39815 § 1 zdanie drugie k.p.c. zastrze- żenie, że art. 415 k.p.c. stosuje się do normowanej w nim sytuacji odpowiednio nie zmienia zasady, że orzeczenie o zwrocie świadczenia wydane przez sąd ponownie rozpoznający sprawę wskutek kasatoryjnego orzeczenia Sądu Najwyższego może być wydane wyłącznie w wyroku kończącym postępowanie w sprawie. Zastrzeżenie to wskazuje jedynie, że reguła z art. 415 k.p.c. znajduje zastosowanie w innym po- stępowaniu, niż postępowanie o wznowienie postępowania. Nie ulega wątpliwości, że wyrok sądu odwoławczego uchylający zaskarżony apelacją wyrok sądu pierwszej instancji i przekazujący mu sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. (jak czyni to w pkt 1 wyrok zaskarżony rozpoznawaną skargą kasacyjną) nie kończy postępowania w sprawie. Wyrokiem uchylającym kończącym postępowanie w sprawie jest bowiem wyrok, w którym sąd drugiej instancji uchyla wyrok oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie (art. 386 § 3 k.p.c.). Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z 39821 k.p.c. ========================================