Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną spółki A.J. Sp. z o.o. w sprawie dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym pracownika tymczasowego Z.O. Spór dotyczył tego, czy pracownik oddelegowany do pracy we Francji mógł nadal podlegać polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych na podstawie przepisów o delegowaniu pracowników z rozporządzenia EWG nr 1408/71. Sąd uznał, że nie, ponieważ spółka nie prowadziła w Polsce zwykle znaczącej działalności gospodarczej, a jej aktywność w kraju ograniczała się do czynności administracyjnych i formalnego zatrudniania pracowników wysyłanych wyłącznie do Francji. Nie osiągała w Polsce obrotów ani nie realizowała tu umów z klientami. W konsekwencji nie został spełniony warunek „zwykłego zatrudnienia” u pracodawcy delegującego, a wyjątek od zasady lex loci laboris nie miał zastosowania. Pracownik podlegał więc systemowi państwa, w którym faktycznie wykonywał pracę. SN podkreślił też, że przepisy unijne i orzecznictwo TSUE nie pozwalają na automatyczne stosowanie wyjątku delegowania wobec agencji pracy tymczasowej, jeśli w państwie siedziby nie prowadzi ona istotnej działalności.
Kluczowe kwestie prawne:
·ustalenie właściwego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych dla pracownika tymczasowego oddelegowanego do pracy za granicą
·interpretacja pojęcia 'zwykle prowadzi znaczącą działalność' / 'działalność godna odnotowania' w państwie wysyłającym
·zastosowanie wyjątku od zasady lex loci laboris z art. 14 ust. 1a rozporządzenia nr 1408/71
·czy agencja pracy tymczasowej prowadząca wyłącznie rekrutację i administrację może korzystać z reguły delegowania
Wygenerowane przez AI, może zawierać błędy.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 lipca 2009 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych oddalił apelację A. J. Sp. z o.o. od wyroku Sądu Okręgowego Sądu
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 marca 2009 r. oddalającego odwołanie
2
wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 listopada
2008 r. stwierdzającej, że zainteresowany Z. O. w okresach od 23 października
2007 r. do 22 grudnia 2007 r. i od 5 stycznia 2008 r. do 3 marca 2008 r. nie
podlegał ubezpieczeniu społecznemu w Polsce.
W sprawie tej ustalono, że A. J. Sp. z o.o. (zwana dalej agencją) prowadzi
działalność polegającą na rekrutacji i udostępnianiu pracowników tymczasowych,
którzy są zatrudniani wyłącznie w celu delegowania ich do pracy we Francji.
Zainteresowany Z. O. w okresach od 23 października 2007 r. do 22 grudnia 2007 r.
i od 5 stycznia 2008 r. do 3 marca 2008 r. oddelegowany był przez wnioskodawcę
do Francji, gdzie świadczył pracę na stanowisku cieśli budowlanego, na rzecz S.A.
R. Z. W dniu 7 listopada 2007 r. wnioskodawca zgłosił zainteresowanego do
obowiązkowego ubezpieczenia społecznego w Polsce, a z dniem 4 marca 2008 r.
wyrejestrował go z tego ubezpieczenia. Na dzień 30 stycznia 2008 r. wnioskodawca
nie realizował umów i nie osiągał dochodów w Polsce.
W ramach takich ustaleń Sąd Okręgowy uznał decyzję organu rentowego za
prawidłową. Apelację wnioskodawcy od tego wyroku Sąd Apelacyjny uznał za
nieuzasadnioną, w pełni podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, który
stwierdził, że przy ocenie zasad podlegania zainteresowanego ubezpieczeniom
społecznym należało stosować rozporządzenie Rady (EWG) Nr 1408/71 w sprawie
stosowania systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do pracowników
najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz ich rodzin
przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE.L.71.149.2 ze zm., zwane dalej
rozporządzeniem Rady Nr 1408/71), ponieważ zainteresowany pracownik
zatrudniony przez agencję wykonywał obowiązki pracownicze wyłącznie na terenie
Francji. W ocenie Sądu pierwszej instancji, dla rozstrzygnięcia sprawy istotne było
ustalenie, czy zainteresowany pracownik został oddelegowany w celu wykonywania
pracy na terytorium Francji w rozumieniu art. 14 ust. 1a tego rozporządzenia, który
stanowi wyjątek od ogólnej zasady terytorialności podlegania ustawodawstwu
ubezpieczeniowemu państwa, w którym jest wykonywana pracy. W oparciu o
przepisy Decyzji Komisji Administracyjnej WE ds. zabezpieczenia socjalnego
pracowników migrujących z dnia 13 grudnia 2000 r. Nr 181 w sprawie
oddelegowania pracowników (Dz.Urz.WE z 14 grudnia 2001 r., L 329, s. 73, zwanej
3
dalej Decyzją Nr 181), opracowany przez tę Komisję „Praktyczny przewodnik
dotyczący oddelegowania pracowników w Państwach Członkowskich Unii
Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii" oraz
orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości Sądy obu instancji uznały,
że przy interpretacji art. 14 ust. 1a rozporządzenia Rady Nr 1408/71 decydujące
znaczenie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy miało ustalenie, czy A. J.
Spółka z o.o. prowadziła zwykle znaczącą część działalności na obszarze Polski. W
sprawie bezsprzecznie ustalono, że agencja prowadziła działalność polegającą
wyłącznie na zatrudnianiu pracowników w celu ich natychmiastowego delegowania
do pracy we Francji. Wszystkie umowy zawierane były z przedsiębiorstwami
francuskimi i tylko z tego tytułu agencja uzyskiwała dochody. Żaden z pracowników
nie został skierowany do pracy u krajowego pracodawcy. Chociaż z umowy spółki
wynika bardzo szeroki i różnorodny przedmiot jej działalności, to na terytorium
Polski działalność ta była ukierunkowana wyłącznie na rekrutację i udostępnianie
pracowników tymczasowych do prac we Francji. Tym samym, agencja nie spełniła
warunku prowadzenia działalności „godnej odnotowania” w Polsce jako państwie
wysyłającym.
Nie było podstaw do uznania, że agencja wysyłała pracowników
„tymczasowo” do pracy na terenie innego Państwa Członkowskiego. Zakres tego
pojęcia obejmuje pracownika stale zatrudnionego w państwie siedziby
przedsiębiorstwa delegowanego do pracy na terytorium innego Państwa
Członkowskiego tylko na z góry oznaczony, przemijający okres, po którego upływie
pracownik wraca do pracy do państwa wysyłającego. To, że wnioskodawca jest
agencją pracy tymczasowej nie przesądza o automatycznym stosowaniu art. 14
ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71. Sąd Apelacyjny podkreślił, że zgodnie
z tym przepisem podleganie zainteresowanego ustawodawstwu polskiemu
uzależnione jest od tego, aby był on „zwykle zatrudniony" przez przedsiębiorstwo i
został przez pracodawcę skierowany do wykonywania pracy na terytorium innego
Państwa Członkowskiego przez okres nie przekraczający dwunastu miesięcy. Z tej
regulacji wynika, że tylko pracownik, który zatrudniony jest na terenie Państwa
Członkowskiego w ramach trwającej umowy o pracę wykonywanej na terytorium
Polski z danym pracodawcą, w razie czasowego oddelegowania do pracy na
4
terytorium innego Państwa, nadal podlega ustawodawstwu tego pierwszego
Państwa. Zainteresowany pracownik nie spełnił przymiotu osoby „zwykle
zatrudnionej” u wnioskodawcy, ponieważ „nie wykonywał ani nawet nie było
zamiarem stron powierzenie mu realizacji obowiązków pracowniczych na terenie
Polski”. Strony zawarły jedynie w Polsce umowę o pracę, ale jej przedmiotem była
realizacja obowiązków pracowniczych za granicą. Dlatego nie było możliwości
uznania, że zainteresowany był pracownikiem oddelegowanym w rozumieniu art.
14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71.
W skardze kasacyjnej pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił naruszenie art.
14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71 przez jego błędną wykładnię
polegającą na przyjęciu, że wnioskodawca nie prowadził istotnej działalności na
terytorium Polski i tym samym, że nie spełnił warunków delegowania pracowników
umożliwiających pozostawienie zatrudnionych pracowników tymczasowych w
polskim systemie ubezpieczeń społecznych.
Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego wykładni
pojęcia „prowadzenia działalności godnej odnotowania w kraju wysyłającym”, a
także potrzebę wykładni art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71 w
zakresie znaczenia pojęcia „prowadzenie działalności godnej odnotowania w kraju
wysyłającym”, co wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych.
Skarżący utrzymywał, że w orzeczeniu z dnia 10 lutego 2000 r., C-202/97 (ECR
2000/2/I-00883, tzw. sprawa Fitzwilliam) Europejski Trybunał Sprawiedliwości
stwierdził, że użycie przez europejskiego prawodawcę pojęcia „prowadzić
działalność godną odnotowania w kraju wysyłającym" nie oznacza, że w kraju
oddelegowującym działalność przedsiębiorstwa musi mieć charakter przeważający.
Ponadto przepisy prawa wspólnotowego w zakresie zabezpieczenia społecznego
powstały po to, aby zniwelować niekorzyści wynikające z krótkotrwałej zmiany
systemu zabezpieczenia społecznego. Tymczasem wątpliwa jest korzyść dla
pracownika ubezpieczonego do tej pory wyłącznie w Polsce, jeśli na kilka tygodni
zostanie objęty francuskim systemem zabezpieczenia społecznego, a po powrocie
znów będzie ubezpieczony w Polsce. Jest to sprzeczne ze swobodą
przemieszczania się pracowników,a zgodnie z art. 48 rozporządzenia Rady Nr
5
1408/71 okres ubezpieczeniowy w danym Państwie Członkowskim, krótszy niż 12
miesięcy, nie daje podstawy do żądania wypłaty części emerytury lub renty przez to
państwo. Istnieje więc poważne zagrożenie, że gdyby zaskarżony wyrok został
utrzymany w mocy, to w spornym okresie pracownik skarżącego nie będzie
ubezpieczony w żadnym kraju i żaden kraj nie przyzna mu w przyszłości za ten
czas emerytury, bowiem orzecznictwo sądów francuskich, pominięte zupełnie w
argumentacji Sądów obu instancji, wskazuje, że w takiej sytuacji - przy
krótkotrwałym zatrudnieniu - pracownicy nie zostaną objęci ubezpieczeniami we
Francji. Poza tym nie jest prawdą, że na terenie Polski działalność skarżącego
sprowadza się do administrowania sprawami wewnętrznymi spółki. Skarżący
posiada na terenie Polski dwa biura – w W. i w R., a pracownicy zatrudnieni na
terenie Polski zajmują się pozyskiwaniem nowych klientów i rozwijaniem
działalności gospodarczej spółki. Skarżący zwrócił tez uwagę, że Sądy obu instancji
powołały się na przepisy Decyzji Nr 181, która jest aktem niższego rzędu oraz
„Praktyczny przewodnik”, który nie jest aktem prawnym, tym samym naruszyły art.
14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71. Sądy obu instancji nie wzięły
również pod uwagę przepisów ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu
pracowników tymczasowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 166, poz.1608 ze zm.) z których
wynika, że agencja pracy tymczasowej nie może korzystać z zatrudnionych przez
siebie pracowników tymczasowych tak, aby wykonywali pracę na jej rzecz.
Skarżący wskazał też, że w podobnej sprawie Sąd Okręgowy wyrokiem z
dnia 29 maja 2009 r., IV U …/09, uwzględnił odwołanie pracownika i orzekł, że w
spornym okresie podlegał on ustawodawstwu polskiemu.
W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku
oraz wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do
ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu, w tym kosztach
zastępstwa procesowego za wszystkie instancje lub ewentualnie o zmianę
zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie apelacji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw. Z braku
proceduralnych zarzutów kasacyjnych Sąd Najwyższy był związany ustaleniami
faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku (art. 39813
§ 2 k.p.c.).
6
Wedle tych miarodajnych ustaleń, agencja pracy tymczasowej (A. J. sp. z o.o.,
zwana dalej agencją) zatrudniała pracowników tymczasowych wyłącznie w celu ich
oddelegowania do pracy we Francji. Działalność tej agencji w Polsce sprowadzała
się w rzeczywistości do administrowania jej sprawami wewnętrznymi oraz
wykonywania czynności administracyjnych polegających na formalnym wypełnianiu
zawartych z pracownikami tymczasowymi umów o pracę. Agencja nie prowadziła
innej działalności poza formalnym zatrudnianiem pracowników tymczasowych
wysyłanych do pracy we Francji, którzy na terenie Polski nie świadczyli żadnych
prac, ale byli oddelegowywani do wykonywania pracy tymczasowej za granicą na
rzecz i pod kierownictwem francuskiego pracodawcy użytkownika.
Do osądzenia sporu o podleganie takich pracowników tymczasowych
określonemu systemowi zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie przepisy
rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie
stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych,
osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin
przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.E.L. 1971 Nr 149, poz. 2 ze zm.,
powoływane dalej jako rozporządzenie Rady Nr 1408/71). W przypadku
pracowników najemnych generalną regułą tego aktu prawa wspólnotowego było
podleganie systemowi zabezpieczenia społecznego kraju, w którym jest
świadczona praca (lex loci laboris), co wynikało z art. 13 ust. 2a rozporządzenia
Rady Nr 1408/71, który stanowił, że z zastrzeżeniem przepisów art. 14-17,
pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego Państwa Członkowskiego
podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium
innego Państwa Członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub pracodawca, który
go zatrudnia ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia
działalności na terytorium innego Państwa Członkowskiego. W ustalonych
okolicznościach sprawy Sąd drugiej instancji prawidłowo uznał, że nie wystąpił
wyjątek z art. 14 ust. 1a tego rozporządzenia, który stanowił, że pracownik najemny
zatrudniony na terytorium Państwa Członkowskiego przez przedsiębiorstwo, w
którym jest zwykle zatrudniony i przez które został skierowany do wykonywania
pracy na terytorium innego Państwa Członkowskiego podlega nadal
ustawodawstwu pierwszego Państwa Członkowskiego, pod warunkiem, że
7
przewidywany okres wykonywania pracy nie przekracza dwunastu miesięcy i że
nie został on skierowany w miejsce innej osoby, której okres skierowania upłynął.
Wprawdzie w rozpoznawanej sprawie nie mogło być sporu, że okresy wykonywania
pracy przez oddelegowanego do pracy we Francji pracownika tymczasowego nie
przekraczały 12 miesięcy i pracownik ten nie został skierowany w miejsce innej
osoby, której upłynął okres skierowania, ale zabrakło spełnienia warunku
pozostawania przezeń w zwykłym zatrudnieniu u pracodawcy państwa
wysyłającego (delegującego). Spełnienie tego warunku wymaga - wedle judykatury
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz wykładni dokonanej w Decyzji Nr
181 z dnia 13 grudnia 2000 r. Komisji Administracyjnej do spraw Zabezpieczenia
Społecznego (powoływanej dalej jako Decyzja Nr 181), wykazania przez
pracodawcę (agencję pracy tymczasowej delegującą pracowników tymczasowych
do pracy za granicą) prowadzenia znaczącej działalności gospodarczej w państwie,
w którym agencja ma siedzibę. Oddelegowanie pracownika ma miejsce wtedy, gdy
pomimo oddelegowania praca jest wykonywana na rzecz przedsiębiorstwa
oddelegowującego w warunkach zachowania więzi pracowniczej pomiędzy
pracownikiem oddelegowanym a przedsiębiorstwem oddelegowującym. Ponadto, w
szczególnych przypadkach dotyczących zatrudniania pracowników tymczasowych
wyłącznie w celu oddelegowania do pracy u pracodawców użytkowników
wymagane jest, aby pracodawca delegujący prowadził zwykle działalność „godną
odnotowania” w kraju, na którego terytorium ma siedzibę. Przy ustalaniu, czy
przedsiębiorstwo delegujące do pracy za granicą zwyczajowo lub zwykle prowadzi
na znaczną skalę taką działalność na terytorium państwa wysyłającego należy brać
pod uwagę między innymi: miejsce, gdzie przedsiębiorstwo wysyłające i jego
władze są zlokalizowane, liczbę personelu administracyjnego pracującego w
państwie wysyłającym, w którym ma zarejestrowaną siedzibę oraz w państwie
zatrudnienia, miejsce rekrutacji oddelegowanych oraz miejsce zawierania
większości umów z klientami, prawo właściwe dla umów zawieranych przez
przedsiębiorstwo wysyłające z jego pracownikami z jednej strony oraz z jego
klientami z drugiej strony, jak również wielkość obrotów w każdym państwie
członkowskim w odpowiednio wybranym typowym okresie. Lista tych kryteriów nie
wyczerpuje wszystkich możliwości ustalenia prowadzenia przez agencję pracy
8
tymczasowej działalności godnej odnotowania na terenie kraju wysyłającego i może
być uzupełniania lub dostosowywana do konkretnego przypadku. Wszystko to
sprawia, że o podleganiu właściwemu systemowi zabezpieczenia społecznego
pracowników tymczasowych zatrudnionych wyłącznie w celu oddelegowania do
pracy w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, oprócz formalnych więzi
pozostawania w stosunku pracy pomiędzy pracownikiem i przedsiębiorstwem
wysyłającym oraz przynależności do porządku prawa pracy państwa delegującego
w zakresie zawierania umów o pracę, podejmowania decyzji w przedmiocie rodzaju
pracy, wynagradzania za jej wykonywanie i zwalniania pracowników, przesądza
prowadzenie przez agencję pracy tymczasowej także zwykłej (normalnej)
działalności godnej odnotowania w państwie wysyłającym, w którym ma
zarejestrowaną siedzibę, która nie może ograniczać się do wykonywania
wewnętrznych czynności administracyjnych związanych z prowadzeniem
przedsiębiorstwa.
Wprawdzie sądy nie są związane wykładnią Komisji Administracyjnej,
której uprawnienia w tym zakresie są wykonywane „bez uszczerbku dla
uprawnienia władz, instytucji i osób zainteresowanych do korzystania z procedur i
sądownictwa przewidzianych przez ustawodawstwo państw członkowskich przez
rozporządzenie Rady Nr 1408/71” (art. 81a in fine), ale propozycje wykładni
zawarte w Decyzji Nr 181 nie są prawnie obojętne, a tym bardziej nie stanowią
przeszkód w możliwości zaakceptowania przez sądy krajowe tego rodzaju
postulowanej interpretacji przepisów rozporządzenia przy rozstrzyganiu sporów
wynikających z krótkotrwałego przemieszczania się pracowników delegowanych do
pracy za granicą i możliwych kolizji podlegania różnym systemom zabezpieczenia
społecznego, które bywają nadużywane przez pracodawców wysyłających
pracowników delegowanych do pracy za granicą z instrumentalnym
wykorzystywaniem różniących się obciążeń składkowych oraz świadczeń z
ubezpieczenia społecznego. W judykaturze dostrzega się, że spory o podleganie
właściwemu ustawodawstwu zabezpieczenia społecznego mogą wynikać ze
stosowania tzw. dumpingu ekonomicznego (socjalnego), polegającego na
ponoszeniu niższych kosztów (obciążeń) podlegania przez oddelegowanych
pracowników tymczasowych zabezpieczeniu społecznemu w państwie, na którego
9
terytorium ma siedzibę agencja pracy tymczasowej, niż w państwie wykonywania
pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2009 r., II UK 99/09,
dotychczas niepublikowany). Dotyczy to agencji prac tymczasowych, które niekiedy
stanowią jedynie „skrzynki kontaktowe” pracodawców zagranicznych, za których
pośrednictwem próbują oni zatrudniać delegowanych pracowników tymczasowych
przy uwzględnieniu niższych kosztów (obciążeń) podlegania zabezpieczeniu
społecznego w państwie wysyłającym niż obowiązujących pracowników w systemie
zabezpieczenia społecznego w państwie wykonywania pracy. Wprawdzie już w
wyroku z dnia 17 grudnia 1970 r. sprawie Manpower (35/70, ECR 1970/1251), ETS
przesądził o dopuszczalności delegowania pracowników agencji pracy tymczasowej
na podstawie art. 14 ust. 1a rozporządzenia Rady Nr 1408/71, zwracając wszakże
uwagę na to, że różnice w poszczególnych systemach zabezpieczenia społecznego
państw członkowskich UE (różna wysokość składki i świadczeń) nie mogą być
nadużywane przez przedsiębiorstwa, które zajmują się wyłącznie delegowaniem
pracowników do innych państw członkowskich przy wykorzystywaniu różnic w
systemach ubezpieczenia społecznego. W wyroku z dnia 9 listopada 2000 r. w
sprawie Plum (C-404/98, ECR 2000/11A/I-09379, LEX nr 83030), Trybunał
Sprawiedliwości UE (powoływany dalej jako TS UE) zaakcentował, że wyjątek z art.
14 ust. 1a rozporządzenia nr 1408/71 nie dotyczy pracowników przedsiębiorstwa z
siedzibą w jednym Państwie Członkowskim, wysyłanych do pracy na terytorium
innego Państwa Członkowskiego, w którym poza czysto wewnętrznymi działaniami
zarządzającymi, przedsiębiorstwo to prowadzi całą swoją działalność. W
przypadkach występujących kolizji podlegania różnym ustawodawstwom
zabezpieczenia społecznego, delegowani pracownicy podlegają ustawodawstwu
tego Państwa Członkowskiego, na którego terytorium rzeczywiście pracują.
Oznacza to, że delegowany pracownik przedsiębiorstwa, które zajmuje się
wyłącznie wysyłaniem pracowników do innych państw i nie wykonuje znaczącej
działalności w państwie wysyłającym, podlega ubezpieczeniu społecznemu
państwa, w którym pracuje (art. 13 ust. 2a rozporządzenia Rady Nr 1408/71). W
celu rozwikłania nadal pojawiających się kontrowersji prawnych dotyczących TS UE
w wyroku Fitzwilliam (C-202/97, ECR 2000/2/I-00883) potwierdził, że art. 14 ust. 1
rozporządzenia Rady Nr 1408/71, w wersji skodyfikowanej rozporządzeniem nr
10
2001/83, powinien być interpretowany w ten sposób, iż w celu skorzystania z
przywileju pozwalającego na utrzymanie pracownika w systemie zabezpieczenia
społecznego państwa wysyłającego, przedsiębiorstwo pracy tymczasowej, które
deleguje czasowo pracowników do pracy na terytorium innego państwa
członkowskiego, powinno zwykle prowadzić swoją działalność w państwie
wysyłającym. Warunek ten jest spełniony wówczas, gdy agencja pracy
tymczasowej wykonuje na znaczną skalę istotną działalność w państwie
wysyłającym, w którym ma swoją siedzibę.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny miarodajnie ustalił,
że zainteresowany pracownik tymczasowy Z. O. został zatrudniony przez skarżącą
agencję pracy tymczasowej wyłącznie w celu wykonywania pracy na terenie
Francji, żaden z delegowanych pracowników tymczasowych tej agencji (poza
administracją) nie wykonywał pracy w Polsce, zarząd tej spółki nie przebywa na
terenie Polski, na terytorium Polski nie były realizowane z klientami agencji żadne
umowy, z wykonania których skarżąca agencja nie osiągała w Polsce żadnych
obrotów, przeto nie spełnia ona warunku zwykłego prowadzenia znaczącej
działalności na terytorium Polski, który mógłby przesądzić o podleganiu
pracowników tymczasowych polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych z
tytułu krótkoterminowego zatrudnienia po granicami kraju. W konsekwencji Sąd
drugiej instancji prawidłowo uznał, że do Z. O. nie miał zastosowania wyjątek z art.
14 ust. 1a rozporządzenia Rady nr 1408/71, przeto ten pracownik tymczasowy
skarżącej agencji nie mógł być objęty polskim systemem ubezpieczenia
społecznego.
Powyższe konstatacje znalazły potwierdzenie i doprecyzowanie w nowych
regulacjach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z
dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia
społecznego (DZ.U.UE L 04.166.1) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego
i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania
rozporządzenia Nr 883/2004 (DZ.U.UE.L.284.1), które weszły w życie z dniem 1
maja 2010 r. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pierwszego z powołanych rozporządzeń,
osoba, która wykonuje działalność jako pracownik najemny w Państwie
Członkowskim w imieniu pracodawcy, który normalnie tam prowadzi swą
11
działalność, a która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego Państwa
Członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy, nadal podlega
ustawodawstwu pierwszego Państwa Członkowskiego, pod warunkiem że
przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i że osoba ta nie jest
wysłana w zastępstwie innej osoby. Możliwość zastosowania wyjątku od tej zasady
(lex loci laboris) został ustanowiony wyłącznie dla pracodawcy, który prowadzi
zwykłą działalność w państwie wysyłającym, z którego jest delegowany pracownik.
Warunek normalnego prowadzenia takiej istotnej działalności w państwie
wysyłającym został doprecyzowany w art. 14 ust. 2 rozporządzenia Nr 987/2009,
który odnosi się do pracodawcy zazwyczaj prowadzącego znaczną część
działalności, innej niż działalność związana z samym zarządzaniem wewnętrznym,
na terytorium państwa członkowskiego, w którym ma swoją siedzibę, z
uwzględnieniem wszystkich kryteriów charakteryzujących działalność prowadzoną
przez dane przedsiębiorstwo. Odnośne kryteria muszą zostać dopasowane do
specyficznych cech weryfikowanego pracodawcy i do rzeczywistego charakteru
prowadzonej działalności. Te aktualnie obowiązujące regulacje można uznać za
transparentne z dotychczasowym rozumieniem przepisów adekwatnych w
rozpoznawanej sprawie, które jedynie potwierdziły i doprecyzowały dotychczasowy
stan prawny oraz jego interpretację dokonaną przez Sąd Apelacyjny, że tylko
pracownik zatrudniony przez pracodawcę mającego siedzibę i prowadzącego w
istotnym zakresie działalność gospodarczą w Polsce, który został oddelegowany do
pracy w innym państwie Unii Europejskiej ma prawo do podlegania polskiemu
ubezpieczeniu społecznemu w granicach limitów czasowych określonych w art. 14
ust. 1a rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w
sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników
najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i członków ich
rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE L 1971 r. Nr 149, poz. 2
ze zm.). Natomiast pracownik agencji pracy tymczasowej, która w państwie
wysyłającym nie osiąga żadnych obrotów, gdyż wykonuje wyłącznie czynności
administracyjne związane z zatrudnianiem i wysyłaniem pracowników
tymczasowych do pracy w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej,
12
podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego zgodnie z zasadą terytorialności
(lex loci laboris) w państwie, na którego terytorium wykonuje pracę.
Warto także podkreślić, że podstawowym celem przepisów unijnych
koordynujących systemy podlegania ubezpieczeniom społecznym jest objęcie
delegowanego pracownika właściwym systemem zabezpieczenia społecznego w
związku z korzystaniem ze swobody przemieszczania się pracowników, którym
gwarantuje się - co do zasady - prawo podlegania i korzystania z uprawnień z
zabezpieczenia społecznego w państwach wykonywania pracy, co może prowadzić
do nabycia przez polskich pracowników delegowanych do pracy we Francji prawa
do świadczeń z francuskiego systemu zabezpieczenia społecznego.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił niemającą
usprawiedliwionych podstaw skargę kasacyjną w zgodzie art. 39814
k.p.c.