II PK 157/09

Wyrok z dnia 2 lutego 2010 r. II PK 157/09 Prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo z art. 220 k.k. wiąże sąd w postępowaniu cywilnym (art. 11 k.p.c.), co do tego, że pokrzywdzony był pra- cownikiem w rozumieniu art. 2 i 22 k.p. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Józef Iwulski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lutego 2010 r. sprawy z powództwa Barbary R. przeciwko Wiesławowi B. - Zakładowi Usług Budowlanych „A.” w P. i Romanowi W. o ustalenie stosunku pracy, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Płocku z dnia 20 lutego 2009 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Płocku do ponownego rozpoznania i orze- czenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 22 lipca 2008 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Płocku, po ponownym rozpoznaniu sprawy z powództwa Barbary R. przeciwko Wiesławowi B. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Za- kład Usług Budowlanych „A.” w P. i Romanowi W. o ustalenie istnienia stosunku pracy, oddalił powództwo (w punkcie pierwszym), nie obciążył powódki kosztami pro- cesu (w punkcie drugim) oraz przyznał pełnomocnikowi powódki (w punkcie trzecim) i pełnomocnikowi pozwanego Romana W. (w punkcie czwartym) wynagrodzenie z ty- tułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany Wiesław B. prowadzi działalność gospodar- czą pod nazwą Zakład Usług Budowlanych „A.” w P. i w dniu 10 sierpnia 2005 r. za- warł umowę z Zakładem Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy P-P. w W., 2 na mocy której zobowiązał się do wymiany pokrycia papy na dachach betonowych, do naprawy kominów i wymiany obróbek blacharskich w budynku przy ul. K. w W. Strony określiły termin realizacji kontraktu na 30 dni od daty podpisania protokołu wprowadzenia na budowę. Umowa zawierała postanowienie (§ 2 ust. 4), zgodnie z którym wykonawca nie mógł powierzyć wykonania umowy podwykonawcom bez zgody zamawiającego. Pozwany został wprowadzony na plac budowy w dniu 12 sierpnia 2005 r. W związku z dużą ilością robót w 2005 r. Wiesław B. zamierzał po- wierzyć wykonanie robót na dachu budynku przy ul. K. w W. innej firmie remontowo- budowlanej. W tym celu skontaktował się z Wandą W., zlecając jej znalezienie firmy, która wykonałaby te prace. Ta zaś zaproponowała ich wykonanie Romanowi W. W trakcie spotkania, jakie odbyło się z udziałem Wiesława B., Romana W., Wandy W. i Dariusza M. (wieloletniego współpracownika Romana W.) ustalono, że Roman W. wraz z dobranymi przez siebie robotnikami wykona prace remontowe na dachu bu- dynku przy ul. K. Pozwany Wiesław B. oświadczył wtedy, że jeśli prace zostaną wy- konane prawidłowo, „będzie zainteresowany zatrudnieniem wykonujących prace na czas określony”. Skompletowaniem ekipy robotników miał się zająć Roman W. Po- między Wiesławem B., a Romanem W. doszło do podpisania umowy, w której usta- lono szczegółowy zakres prac do wykonania i wysokość wynagrodzenia w formie stawki za metr kwadratowy. Roman W. zaproponował wspólne wykonanie prac na budynku przy ul. K. swoim kolegom i współpracownikom Janowi F. i Tadeuszowi R. (mężowi powódki). Mieli oni przeprowadzić roboty murarskie przy kominach. Robot- nicy nie podpisywali listy obecności, wspólnie ustalali godziny pracy i podział czynno- ści, nocowali na strychu budynku. Przy pracy posługiwali się własnymi narzędziami, które zabrali ze sobą na teren budowy. Samodzielnie wykonali prowizoryczne zabez- pieczenia na budynku. Pochodzące od Wiesława B. pieniądze za wykonane prace Wanda W. przekazywała do rąk Romana W. Ten zaś dzielił je pomiędzy pozostałych robotników. W dniu 17 sierpnia 2005 r. Tadeusz R., pracując na dachu budynku od- bierał materiały budowlane transportowane z ziemi przy pomocy liny zamontowanej na prowizorycznej wciągarce. W trakcie transportu na dach części materiałów bu- dowlanych mocowanie belki uległo zerwaniu. Obluzowana belka uderzyła Tadeusza R. i spowodowała jego upadek na ziemię. Mąż powódki doznał licznych obrażeń ciała i mimo hospitalizacji zmarł. Przeprowadzona w miejscu zdarzenia kontrola Państwo- wej Inspekcji Pracy wykazała szereg uchybień w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przy organizacji prac remontowo-budowlanych na dachu budynku, co spowo- 3 dowało wstrzymanie robót. Tadeusz R. wykonywał prace od 12 do 17 sierpnia 2005 r. Pozwany Wiesław B. nie dokonywał z nim żadnych uzgodnień na temat zatrudnienia ani nie zawarł z nim żadnej umowy. Nie zgłosił go także do ubezpieczeń społecz- nych. Wiesław B. po śmierci Tadeusza R. przesłał powódce 600 zł jako pomoc mate- rialną w związku ze śmiercią męża. Przeciwko Wiesławowi B. zostało wszczęte po- stępowanie karne. Prokurator przedstawił mu zarzut, że w dniu 17 sierpnia 2005 r. w W., prowadząc działalność gospodarczą „jako kierownik budowy związanej z wyko- nywaniem prac remontowo-budowlanych na dachu budynku przy ul. K., będąc odpo- wiedzialnym za bezpieczeństwo i higienę pracy pracowników wykonujących powyż- sze prace nie dopełnił ciążących na nim obowiązków w ten sposób, że nie zastoso- wał odpowiednich środków zabezpieczających osoby wykonujące powyższe prace przed upadkiem z wysokości ani też odpowiednich środków technicznych, przy po- mocy których były wykonywane prace, przez co naraził na bezpośrednie niebezpie- czeństwo utraty życia i nieumyślne spowodowanie śmierci Tadeusza R., który wyko- nując prace na dachu w/w budynku spadł doznając obrażeń ciała, w wyniku których tego samego dnia zmarł w szpitalu”, tj. o czyn z art. 220 § 1 k.k. w zbiegu z art. 155 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd Rejonowy przyjął - opierając się na zeznaniach Wiesława B. - że w sierpniu 2005 r. ten pozwany „po- trzebował ludzi” do wykonania prac na dachu budynku przy ul. K. w W. W tym celu pomiędzy obydwoma pozwanymi doszło do podpisania umowy na wykonanie prac. Wiesław B. „miał rozważyć” zatrudnienie robotników na podstawie umowy o pracę dopiero po zakończeniu robót. Ewentualne zatrudnienie osób wykonujących zaplano- wane prace miało zależeć od oceny prawidłowości tych robót, dokonanej po ich za- kończeniu. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że treść zeznań Wiesława B. złożo- nych w niniejszym postępowaniu jest sprzeczna z wyjaśnieniami, jakie złożył on w postępowaniu karnym, z których wynikało, że wstępnie rozmawiał z Romanem W., Dariuszem M. i Tadeuszem R. na temat możliwości wykonywania przez nich prac na rzecz firmy jeszcze przed podpisaniem umowy na wykonywanie robót na ul. K. w W. Kolejne spotkanie między tymi osobami odbyło się w sierpniu 2005 r., kiedy to po- zwany uzgodnił z robotnikami, że zatrudni ich na czas określony przy wykonywaniu prac na ul. K. W toku postępowania karnego Wiesław B. wyjaśnił, że przekazał robot- nikom pieniądze celem odbycia badań lekarskich w dniu 12 sierpnia 2005 r., przepro- wadził z nimi ustne przeszkolenie z zakresu przepisów bhp i ppoż., a w dniu 16 sierp- 4 nia 2005 r. próbował zgłosić Tadeusza R. i Romana W. do ubezpieczenia społeczne- go, jednakże to zgłoszenie nie zostało przyjęte z uwagi na brak dokładnych danych pracowników. W ocenie Sądu Rejonowego, treść wyjaśnień Wiesława B. złożonych w postępowaniu karnym nie zasługuje na wiarę, bowiem nie została potwierdzona w pozostałych dowodach, przede wszystkim w zeznaniach świadków Jana F. i Dariusza M., a także w zeznaniach pozwanego Romana W. Sąd Rejonowy zwrócił również uwagę, że wyjaśnienia te zostały złożone w postępowaniu przygotowawczym, w któ- rym Wiesław B. był przesłuchiwany w charakterze podejrzanego i przyznał się do zarzucanego mu czynu oraz złożył wniosek o dobrowolne poddanie się karze. Te okoliczności - w ocenie Sądu Rejonowego - mogły mieć wpływ na treść składanych wówczas wyjaśnień, chociażby z obawy przed grożącą mu karą. Niezależnie od tego, analiza pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie nie dostarczyła Sądowi Rejonowemu podstaw, aby przyjąć, że pozwany Wiesław B. zawarł z Tadeuszem R. ustną umowę o pracę, bowiem mąż powódki nie był obecny w czasie prowadzonych z udziałem Wiesława B. i Wandy W. rozmów na temat wykonania prac remontowych na dachu budynku przy ul. K. Do ewentualnego zatrudnienia w charakterze pracowników Wiesława B. miało dojść w zależności od oceny efektów robót. Sąd Rejonowy zakwalifikował umowę zawartą pomiędzy Wiesławem B. i Ro- manem W. jako pisemną umowę o dzieło (umowę o roboty budowlane), zaś umowę pomiędzy Romanem W. a Tadeuszem R. jako ustną umowę o dzieło. Podkreślił jed- nocześnie, że pomiędzy Wiesławem B. a Tadeuszem R. nie istniał żaden stosunek prawny „o osobistym charakterze”. W ocenie Sądu Rejonowego, sposób realizacji pracy przez robotników (brak określenia terminu zakończenia robót na dachu, we- wnętrzny sposób ustalania godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy, używanie do pracy własnych narzędzi, brak ingerencji Wandy W. w wykonywane przez robotników czynności, pozostawienie kwestii ostatecznego ustalenia wysokości wynagrodzenia na czas po zakończeniu remontu, zaliczkowe rozliczenie prac z robotnikami dokony- wane przez Romana W.) nie wskazuje, aby mąż powódki świadczył pracę o charak- terze osobistym, w warunkach podporządkowania pracowniczego i ciągłości. Prace wykonywane przez robotników nie miały charakteru zobowiązania starannego działa- nia (typowego dla stosunku pracy), lecz były „raczej” związane z osiągnięciem okre- ślonego rezultatu. Nie została też zapewniona w pełni ciągłość realizowanych przez nich obowiązków, skoro dalsze (tym razem formalne) zatrudnienie zależeć miało od 5 oceny jakości wykonanych robót. Każdy z robotników używał własnych narzędzi, podczas gdy w ramach stosunku pracy z reguły na pracodawcy ciąży obowiązek do- starczenia takich narzędzi i zorganizowania miejsca pracy, czy też udostępnienia po- mieszczeń. Sąd Rejonowy stwierdził, że zawarcie przez Wiesława B. umowy cywilno- prawnej z Romanem W. i powierzenie mu wykonania robót z pozostawieniem swo- body w doborze współpracowników nie było sprzeczne z prawem. Niezgodne z pra- wem nie było również zawarcie umowy o dzieło jako swoistego rodzaju sprawdzenia umiejętności i jakości pracy robotników, z obietnicą ich zatrudnienia w ramach sto- sunku pracy w razie zadowalającego wykonania powierzonych prac. Sąd Rejonowy zwrócił też uwagę, że postępowanie karne przeciwko pozwanemu Wiesławowi B. nie zostało jeszcze zakończone i nie zapadł wyrok skazujący, który ograniczałby możli- wość poczynienia odmiennych ustaleń faktycznych w zakresie istnienia stosunku pracy w niniejszym postępowaniu. Wyrokiem z dnia 20 lutego 2009 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Płocku oddalił apelację powódki oraz przyznał pełnomocnikom świadczącym pomoc prawną z urzędu wynagrodzenie od Skarbu Państwa. Sąd Okręgowy w pełni podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego oraz podtrzymał ocenę prawną tego Sądu. Zdaniem Sądu odwoławczego, za przyję- ciem tezy, że w „przedmiotowej sprawie” przeważają elementy umowy cywilnopraw- nej jako rzeczywistej podstawy zatrudnienia Tadeusza R. świadczą następujące oko- liczności: nieokreślenie składu osobowego robotników podejmujących się wykonania robót w umowie zawartej pomiędzy Wiesławem B., a Romanem W.; brak osobistej rozmowy pomiędzy Wiesławem B. a Tadeuszem R. w przedmiocie prac objętych po- wyższą umową; brak ustaleń w przedmiocie terminu zakończenia robót na dachu, godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy robotników, które ustalali oni sami pomiędzy sobą; nieprowadzenie przez Wiesława B. ewidencji czasu pracy; używanie przez ro- botników do pracy własnych narzędzi; brak organizacji miejsca pracy przez pozwa- nych; nieustalenie z góry ostatecznego wynagrodzenia za wykonaną pracę i wypłata zaliczkowa dokonywana przez jednego z robotników (Romana W.); charakter prac związany z osiągnięciem określonego rezultatu, a niepolegających na starannym działaniu charakterystycznym dla umowy o pracę; brak ciągłości realizowanych obo- wiązków przejawiający się w uzależnieniu dalszego zatrudnienia od jakości wykona- nych robót. Zdaniem Sądu Okręgowego, rola Wandy W. sprowadzała się wyłącznie do koordynacji wykonywanych robót. Według Sądu, nie można z zamiaru dobrowol- 6 nego poddania się karze przez Wiesława B. wywodzić woli zawarcia przez niego umowy o pracę z Tadeuszem R., zwłaszcza że Wiesław B. ostatecznie nie poddał się karze dobrowolnie. Sprawa karna toczy się nadal. Ma to „przełożenie” na obecne postępowanie w tym znaczeniu, iż Sąd pracy orzekający w niniejszym sporze nie jest związany ustaleniami faktycznymi, o których mowa w art. 11 k.p.c. Z tego względu - w ocenie Sądu odwoławczego - niezrozumiały jest zarzut apelacji dotyczący nierozważenia przez Sąd Rejonowy treści zarzutu objętego aktem oskarżenia, tym bardziej, że sąd karny dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu techniki i uprzedził strony o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu zarzucanego Wiesławowi B. Od całości wyroku Sądu Okręgowego powódka wniosła skargę kasacyjną, w której zarzuciła naruszenie: 1) art. 22 i 29 k.p., przez uznanie, że pomiędzy Tade- uszem R., a Wiesławem B. nie został nawiązany stosunek pracy, lecz cywilnoprawna umowa o dzieło, mimo że Tadeusz R. wykonywał prace określonego rodzaju w rygo- rach podporządkowania pracowniczego w wyznaczonym miejscu i czasie, 2) art. 11 oraz 233 § 1 k.p.c., polegające na przedwczesnym uznaniu jakoby Tadeusza R. nie wiązał z Wiesławem B. stosunek pracy, mimo że nie zapadł jeszcze wyrok karny w sprawie przeciwko Wiesławowi B. oskarżonemu o popełnienie czynu z art. 220 § 1 k.k. i art. 155 w związku z art. 11 § 2 k.k. W uzasadnieniu skargi podkreślono w szczególności, że Sąd odwoławczy nie uwzględnił, że postępowanie karne przeciwko jednemu z pozwanych nie zostało jeszcze zakończone i ograniczył się tylko do wy- słania zapytania skierowanego do sądu karnego, na jakim etapie postępowanie karne jest prowadzone. Tymczasem przed Sądem Rejonowym dla Warszawy Pragi- Południe w Warszawie, w sprawie [...], zapadł w dniu 17 kwietnia 2009 r. wyrok uzna- jący oskarżonego Wiesława B. za winnego popełnienia czynów z art. 220 § 1 k.k. w zbiegu z art. 155 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. W ocenie powódki, odmienność ze- znań pozwanego Wiesława B. złożonych w postępowaniu cywilnym i jego wyjaśnień złożonych w postępowaniu karnym oraz uznanie przez Sąd pracy za wiarygodne je- dynie zeznań z postępowania cywilnego stanowi naruszenie art. 11 k.p.c. Oznacza to, że Sądy obu instancji nie oceniły okoliczności związanych z pracą Tadeusza R. w sposób niebudzący wątpliwości, gdyż nie oparły się na całokształcie materiału dowo- dowego, co w efekcie doprowadziło do błędnej wykładni art. 22 i 29 k.p. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wy- roku Sądu Rejonowego i „przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania” oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. 7 W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany Wiesław B. wniósł o odrzucenie skargi, względnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów procesu. Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: Co się tyczy kwalifikacji stosunku prawnego jako zatrudnienia pracowniczego (stosunku pracy) stwierdzić należy, że orzecznictwo Sądu Najwyższego jest w tym względzie niezwykle bogate. Już w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 marca 1965 r., III PU 28/64 (OSNCP 1965 nr 9, poz. 157; OSPiKA 1965 nr 12, poz. 253, z glosą T. Gle- ixnera; OSPiKA 1966 nr 4, poz. 86, z glosą S. Wójcika) Sąd Najwyższy wskazał, że cechą charakterystyczną dla zatrudnienia wykonywanego w ramach stosunku pracy jest podporządkowanie wykonywanej w ten sposób pracy kierownictwu pracodawcy w granicach wynikających z określonego rodzaju pracy, ze słusznych potrzeb praco- dawcy i praw pracownika. Według Sądu Najwyższego, zasada podporządkowania kierownictwu pracodawcy, obowiązek osobistego wykonywania pracy przez pracow- nika, ponoszenie ryzyka gospodarczego wyłącznie przez pracodawcę i bezwzględna zasada odpłatności nadają stosunkowi prawnemu spełniającemu powołane cechy przymiot stosunku pracy. To stanowisko jest konsekwentnie podtrzymywane i rozwi- jane w późniejszej judykaturze. W szczególności, w wyroku z dnia 2 grudnia 1975 r., I PRN 42/75 (Służba Pracownicza 1976 nr 2, s. 28) przyjęto, że o zakwalifikowaniu umowy o świadczenia usług jako umowy o pracę, decyduje sposób wykonywania umowy, a w szczególności realizowanie przez strony - nawet wbrew postanowieniom zawartej umowy - tych cech, które charakteryzują umowę o pracę. Jeśli zaś w sto- sunku prawnym nie przeważają cechy stosunku pracy, to o jego charakterze przesą- dza nazwa i sposób realizacji zobowiązania (wyrok z dnia 2 września 1998 r., I PKN 293/98, OSNAPiUS 1999 nr 18, poz. 582). Wobec różnych cech charakterystycznych wykonywania zatrudnienia na podstawie umowy o pracę i umów cywilnoprawnych, dla oceny rodzaju stosunku prawnego decydujące jest ustalenie, które z tych cech mają charakter przeważający (wyrok z dnia 14 września 1998 r., I PKN 334/98, OSNAPiUS 1999 nr 20, poz. 646). O wyborze podstawy zatrudnienia decyduje przede wszystkim zgodna, autonomiczna wola stron i z tego względu kwalifikacja umowy o świadczenie usług jako umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej budzi w praktyce istotne trudności, dlatego należy jej dokonywać metodą typologiczną po- przez rozpoznanie i wskazanie jej cech przeważających, dominujących (wyrok z dnia 8 26 marca 2008 r., I UK 282/07, LEX nr 411051; Gdańskie Studia Prawnicze-Przegląd Orzecznictwa 2009 nr 2, s. 103, z glosą A. Musiały; por. też wyrok z dnia 9 lipca 2008 r., I PK 315/07, LEX nr 470956). W tym zakresie należy zwłaszcza odwołać się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1998 r., I PKN 517/98 (OSNAPiUS 2000 nr 4, poz. 138), który zapadł na kanwie okoliczności faktycznych niemal identycznych do ustalonych w niniejszej sprawie. Sąd Najwyższy wyraził w nim pogląd, według którego wykonywanie przez grupę osób konkretnie określonych czynności (montaż kabli antenowych) na podsta- wie porozumienia zawartego przez zleceniodawcę wyłącznie z organizatorem tej grupy, bez określenia przez zlecającego pracę zakresu obowiązków każdego z człon- ków zespołu oraz ich indywidualnego wynagrodzenia i bez dokładnego określenia miejsca i czasu realizacji powierzonego zadania, nie ma cech właściwych dla stosun- ku pracy. Wykonywanie zleconych czynności pod nadzorem kierownika budowy nie oznacza świadczenia pracy w ramach podporządkowania pracowniczego. Oceniając stosunek prawny w kategoriach spełnienia cech stosunku pracy nie można pomijać również tego aspektu, że zobowiązanie pracownika nie polega na jednorazowym wykonaniu pewnej czynności lub na wykonaniu ich zespołu składającego się na okre- ślony rezultat, lecz wiąże się z wykonywaniem określonych czynności w powtarzają- cych się odstępach czasu, w okresie istnienia trwałej więzi łączącej pracownika z pracodawcą (wyrok z dnia 14 grudnia 1999 r., I PKN 451/99, OSNAPiUS 2001 nr 10, poz. 337). Odnosząc powyższe uwagi do ustalonego i wiążącego Sąd Najwyższy stanu faktycznego sprawy, należy stwierdzić, że wykładnia przepisów (w szczególności art. 22 k.p.) dokonana przez Sąd Okręgowy (jak i Sąd pierwszej instancji) jest meryto- rycznie prawidłowa, a ocena, że zatrudnienie męża powódki do prac budowlanych nie nastąpiło na podstawie stosunku pracy, gdyż nie przeważały w nim cechy tego stosunku prawnego - jest trafna. Niemniej jednak zaskarżone orzeczenie nie może się ostać, gdyż uzasadniony jest podniesiony przez powódkę w skardze zarzut naruszenia art. 11 k.p.c. (tyle, że w związku z art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c.). Zgodnie z art. 11 k.p.c., ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Wprawdzie taki prawomocny wyrok skazujący nie zapadł (powódka twierdzi w skardze, że zapadł wyrok nieprawomocny), ale przeciwko pozwanemu Wiesławowi B. toczyło się równocześnie postępowanie karne (po wniesieniu aktu oskarżenia) o 9 czyn z art. 220 § 1 k.k. w zbiegu z art. 155 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k., polegający na tym, że „jako kierownik budowy, będąc odpowiedzialnym za bezpieczeństwo i higienę pracy pracowników wykonujących powyższe prace nie dopełnił ciążących na nim obowiązków”. W występującej sytuacji procesowej powinno to spowodować zawieszenie przez Sąd odwoławczy postępowania z urzędu na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c. Zgodnie z konsekwentnie prezentowanym w orzecznictwie poglądem, sąd cywilny (pracy) powinien zawiesić postępowanie cywilne między innymi w razie dojścia do uzasadnionego wniosku, że w świetle dowodów przeprowadzonych w sprawie cywilnej byłoby brak podstaw do uwzględnienia powództwa, a jednocześnie nie można wyłączyć, że toczące się postępowanie karne zakończy się wyrokiem skazującym, którego ustaleniami sąd w postępowaniu cywilnym byłby związany na podstawie art. 11 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1968 r., I PZ 60/68, OSNCP 1969 nr 6, poz. 117; podobnie wyrok z dnia 22 grudnia 1962 r., III PR 48/62, OSPiKA 1963 nr 9, poz. 241; postanowienie z dnia 5 kwietnia 1965 r., II PZ 20/65, Biuletyn Informacyjny SN 1966 nr 2, poz. 24; postanowienie z dnia 30 sierpnia 1983 r., IV PZ 34/83, OSNCP 1984 nr 2-3, poz. 43; OSPiKA 1985 nr 4, poz. 70 z glosą R. Szarka oraz wyrok z dnia 5 marca 1999 r., I PKN 610/98, OSNAPiUS 2000 nr 9, poz. 350). W związku z toczą- cym się postępowaniem karnym nie można wykluczyć, że zapadnie w nim prawo- mocny wyrok skazujący za przestępstwo art. 220 § 1 k.k., do znamion którego należy narażenie pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkie- go uszczerbku na zdrowiu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższe- go, przedmiotem ochrony są w normach zawartych w art. 220 k.k. prawa osoby pozostającej w stosunku pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p., a więc w takim stosunku, jaki - uwzględniając jego rzeczywiste cechy - jest lub powinien być nawiązany przez dokonanie jednej z czynności prawnych określonych w art. 2 k.p. Oznacza to, że sąd karny, przypisując oskarżonemu przestępstwo z art. 220 k.k., powinien wypowiedzieć się także wyraźnie co do charakteru stosunku łączącego sprawcę z pokrzywdzonym i wykazać, że był to stosunek pracy w rozumieniu Kodeksu pracy (uchwała z dnia 15 grudnia 2005 r., I KZP 34/05, OSNKW 2006 nr 1, poz. 2; OSP 2006 nr 7-8, poz. 93 z glosą P. Daniluk i W. Witoszko; Prokuratura i Prawo 2007 nr 2, s. 163 z glosą J. Jankowiaka i A. Musiały; postanowienie z dnia 13 kwietnia 2005 r., III KK 23/05, OSNKW 2005 nr 7-8, poz. 69; Gdańskie Studia Prawnicze-Przegląd Orzecznictwa 2006 nr 1, poz. 16 z glosą J. Unterschutz). 10 Prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo z art. 220 k.k. wiąże więc sąd w postępowaniu cywilnym, co do tego, że pokrzywdzony był pracownikiem w rozumieniu art. 2 i 22 k.p. Wobec tego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39815 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c. ========================================