I UK 333/08

uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 nr 6, poz. 55). Nie oznacza to usprawiedliwienia dla istot- nych niedomagań konstrukcyjnych apelacji wniesionej w imieniu pozwanego organu rentowego w rozpoznawanej sprawie. Ma rację pełnomocnik skarżącego, że niedo- magania te były tego rodzaju, że organ rentowy mógł zostać wezwany - na podsta- wie art. 130 § 1 k.p.c. w związku z art. 368 § 1 pkt 1, 2, 3 i 5 oraz § 2 k.p.c. i art. 370 in fine k.p.c. - do usunięcia braków formalnych apelacji. Jednak niewezwanie organu rentowego do usunięcia tych braków (co powinien był uczynić przewodniczący w Są- dzie Okręgowym a mógł także uczynić przewodniczący w Sądzie Apelacyjnym) i me- rytoryczne rozpoznanie apelacji po przeprowadzeniu rozprawy apelacyjnej, podczas której był obecny pełnomocnik organu rentowego (ten sam pracownik, który sporzą- dził apelację) i można było od niego uzyskać ewentualne sprecyzowanie zarzutów i wniosków apelacji, nie może być uznane za mające jakikolwiek wpływ na treść roz- strzygnięcia (treść wyroku zaskarżonego skargą kasacyjną). Inaczej rzecz ujmując, skoro Sąd Apelacyjny rozpoznał apelację i odniósł się do jej zarzutów - w tym pod- stawowego zarzutu organu rentowego, który kwestionował przede wszystkim ustale- nie Sądu Okręgowego o braku pouczenia ubezpieczonego o treści art. 103 i 104 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS - to oznacza, że nie było potrzeby wzywania apelującego do usunięcia niewątpliwych niedostatków konstruk- cyjnych apelacji. Zgodnie z art. 130 § 1 k.p.c. stronę wzywa się do uzupełnienia bra- ków formalnych pisma tylko wtedy, gdy nie może ono otrzymać prawidłowego biegu. Naruszenie prawa procesowego może stanowić skuteczną podstawę kasacyj- ną tylko wówczas, gdy naruszenie to miało wpływ na rozstrzygnięcie (wynik sprawy). 10 Tak stanowi art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., zgodnie z którym skargę kasacyjną strona może oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pełnomocnik skarżącego nie wykazał wpływu ewentualnego naruszenia art. 368 k.p.c. oraz art. 130 § 1 k.p.c. w związku z art. 370 in fine k.p.c. na wynik sprawy (treść wyroku Sądu Apelacyjnego). Nieprofesjonalnie sporządzona apelacja - zawierająca niedostatki konstrukcyjne - nie mogła wpłynąć na wynik sprawy, jeżeli Sąd Apelacyjny był w stanie ustalić zarówno granice zaskar- żenia (Sąd Apelacyjny rozpoznał ją przyjmując, że wyrok Sądu Okręgowego został zaskarżony w całości, na co wskazywał wniosek apelacji o zmianę zaskarżonego wyroku w całości) jak i wnioski apelacji (o zmianę zaskarżonego wyroku) oraz istotne zarzuty (z rozważań Sądu Apelacyjnego wynika, że przyjął on zarówno kwestiono- wanie przez apelującego ustaleń faktycznych i oceny materiału dowodowego, jak i sposobu zastosowania do ustalonego stanu faktycznego adekwatnych przepisów prawa materialnego). Podkreślenia wymaga, że przepisy o apelacji nie wymagają formułowania przez apelującego zarzutu naruszenia konkretnie wskazanych przepi- sów prawa materialnego lub procesowego, a sąd drugiej instancji ma obowiązek do- konania własnych ustaleń faktycznych (art. 382 k.p.c.), które nie muszą powielać ustaleń sądu pierwszej instancji, a następnie obowiązek zastosowania przepisów prawa materialnego, także tych, których nie wskazano w apelacji. Brak oznaczenia w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia nie stanowi żadnej przeszkody do rozpo- znania sprawy. Sąd Najwyższy wielokrotnie w swoim orzecznictwie podkreślał, że przepisy o wymaganiach konstrukcyjnych apelacji muszą być interpretowane z uwzględnieniem art. 176 ust. 1 Konstytucji, wyrażającego zasadę co najmniej dwuin- stancyjnego postępowania sądowego, a także, że ewentualne niedokładności, szczególnie w zakresie przedstawienia zarzutów apelacji i ich uzasadnienia oraz wniosków apelacji (art. 368 § 1 pkt 2, 3 i 4 k.p.c.), mogą zostać wyjaśnione w toku rozprawy apelacyjnej, w trakcie której przedstawiany jest stan sprawy, w tym zarzuty i wnioski apelującego (art. 377 k.p.c.). Przepis art. 368 § 1 k.p.c. nie zawiera szcze- gółowych wskazań co do sposobu wypełniania stawianych wymagań, dlatego nie można pominąć ich funkcji związanej z zakresem rozpoznawania sprawy (art. 378 k.p.c.) oraz ustaleniem, w jakiej części orzeczenie sądu pierwszej instancji stało się prawomocne. Niedopełnienie wymagań określonych w art. 368 § 1 k.p.c., które po- winna spełniać apelacja, nie wyklucza w okolicznościach danego przypadku uznania, że wystąpiła oczywista niedokładność apelacji, która nie stanowi przeszkody do na- 11 dania jej biegu, a w konsekwencji do jej rozpoznania. W sytuacji więc, gdy nawet bez szczegółowego badania treści apelacji wynika z niej w sposób jednoznaczny zakres zaskarżenia oraz wnioskowanej zmiany lub uchylenia wyroku sądu pierwszej instan- cji, oznaczenie w apelacji tego wyroku z pominięciem samodzielnego, odrębnego określenia zakresu jego zaskarżenia oraz niewskazanie wprost zakresu żądanej zmiany lub uchylenia tego orzeczenia należy oceniać jako oczywiste omyłki w sfor- mułowaniu elementów apelacji określonych w art. 368 § 1 pkt 1 i 5 k.p.c. (por. między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lutego 2007 r., I CZ 131/06, LEX nr 274241, z 6 marca 2006 r., II PZ 2/06, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 74, z 30 listopada 2006 r., I CZ 88/06, LEX nr 221707, z 16 listopada 2006 r., II CZ 80/06, LEX nr 232831, z 30 czerwca 2006 r., V CZ 48/06, LEX nr 195434, a także uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2006 r., II PZP 1/06, OSNP 2006 nr 17-18, poz. 260). Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy uznał za nieuzasadniony zarzut naru- szenia art. 368 k.p.c. oraz art. 130 § 1 k.p.c., co miało polegać na rozpoznaniu ape- lacji organu rentowego nieodpowiadającej wymaganiom określonym w art. 368 k.p.c. i niewezwaniu organu rentowego do uzupełnienia tych braków zgodnie z treścią art. 130 § 1 k.p.c. w związku art. 370 in fine k.p.c. 3. Nie jest skuteczny zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 326 § 3 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., co miało polegać na sporządzeniu pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku bez zawarcia w jego treści wszystkich zasadniczych powodów rozstrzygnięcia przytoczonych w czasie ogłaszania sentencji wyroku i podawania ustnych motywów rozstrzygnięcia. Pełno- mocnik skarżącego odnosił ten zarzut do pominięcia w pisemnym uzasadnieniu za- skarżonego wyroku argumentu prawnego - przedstawionego przez Sąd Apelacyjny podczas ogłaszania sentencji i ustnych motywów zaskarżonego orzeczenia - zgodnie z którym po wejściu w życie ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych organ rentowy nie miał obowiązku ponownego pouczenia ubezpieczonego o zasa- dach zawieszania świadczenia emerytalnego, a to z uwagi na uprzednie pouczenie go o tym w oparciu o przepisy obowiązujące w chwili uzyskania przez niego prawa do świadczenia emerytalnego, czyli przepisy ustawy z 1 lutego 1983 r. o zaopatrze- niu emerytalnym górników i ich rodzin oraz ustawy z 25 listopada 1986 r. o organiza- cji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. 12 Zgodnie z art. 326 § 3 k.p.c., po ogłoszeniu sentencji wyroku przewodniczący lub sędzia sprawozdawca podaje ustnie zasadnicze powody rozstrzygnięcia. Z kolei zgodnie z art. 328 § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku sporządzone na piśmie powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyja- śnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Z zestawienia tych dwóch przepisów wynika, że pisemne uzasadnienie powinno być wyczerpujące, a zatem może być obszerniejsze i zawierać więcej argumentów prawnych niż uza- sadnienie ustne, skoro po ogłoszeniu sentencji wyroku podaje się ustnie tylko zasad- nicze powody rozstrzygnięcia. Niewątpliwie uzasadnienie pisemne, sporządzane w jakiś czas po ustnym podaniu zasadniczych powodów rozstrzygnięcia, może się w detalach różnić od uzasadnienia ustnego, nie powinno jednak różnić się całkowicie. Inaczej mówiąc, uzasadnienie pisemne nie powinno w istotny sposób odbiegać od uzasadnienia ustnego obejmującego zasadnicze powody rozstrzygnięcia, jeśli chodzi o ocenę materiału dowodowego, ustalone fakty oraz argumentację prawną. Nie oznacza to jednak, że jeżeli nawet miała miejsce sytuacja opisana w skardze kasa- cyjnej - a mianowicie w czasie podawania zasadniczych powodów rozstrzygnięcia po ogłoszeniu sentencji wyroku przewodniczący lub sędzia sprawozdawca użył argu- mentów, które następnie nie znalazły się w pisemnym uzasadnieniu - to zarzut skargi kasacyjnej może być uznany za skuteczny. Opisane naruszenie prawa procesowego (polegające na braku spójności między uzasadnieniem ustnym i uzasadnieniem spo- rządzonym na piśmie) - jeśli nawet miało miejsce - nie mogło mieć jakiekolwiek wpływu na wynik sprawy, nie mówiąc o wpływie istotnym (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Uzasadnienie wyroku jest sporządzane już po wydaniu orzeczenia, stanowi ono rela- cję z przebiegu procesu intelektualnego prowadzącego od oceny zgromadzonych dowodów poprzez ustalenie stanu faktycznego aż po zastosowanie odpowiedniej normy prawa materialnego. Nawet naruszenie przez sąd drugiej instancji art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i sporządzenie uzasadnienia nie w pełni odpowiadają- cego wymaganiom, jakie stawia wymieniony przepis, może jedynie wyjątkowo wypeł- niać podstawę kasacyjną określoną w art. 3931 pkt 2 k.p.c., a mianowicie tylko wtedy, gdy wskutek uchybienia konkretnym wymaganiom zaskarżone orzeczenie nie pod- daje się kontroli kasacyjnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 października 2005 r., IV CK 122/05, LEX nr 187124). Z sytuacją taką nie mamy do czynienia w rozpozna- 13 wanej sprawie, ponieważ uzasadnienie Sądu Apelacyjnego - chociaż lakoniczne - przedstawia wystarczającą do dokonania kontroli kasacyjnej relację z procesu usta- lania podstawy faktycznej i subsumcji prawnej. Pogląd, że po zmianie przepisów emerytalnych (po wejściu w życie ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS) okoliczności (przesłanki) powo- dujące ustanie lub zawieszenie prawa do emerytury nie uległy zmianie w stosunku do poprzednio obowiązującego stanu prawnego, a zatem nie było konieczne ponow- ne pouczenie ubezpieczonego o obowiązku zgłaszania organowi rentowemu oko- liczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń emerytalnych, był poglądem błędnym. Jednak ostatecznie zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego został oparty na ustaleniu faktycznym, że ubezpieczony znał treść decyzji organu rentowego wydanej już pod rządami nowych przepisów, łącznie z treścią zawartego w uzasadnieniu tej decyzji pouczenia - obejmującego także informację o przesłan- kach z art. 103 i 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i obowiązku zgłaszania organowi rentowemu tych okoliczności - ponieważ zareagował na treść tej decyzji. Ustalenie to zostało oparte na dopuszczalnym domniemaniu faktycznym (art. 231 k.p.c.), którego w skardze kasacyjnej skutecznie nie zakwestionowano. Warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w czasie pobierania świadczenia powoduje jego utratę (w całości lub w części). Pouczenie o takich okolicznościach nie może odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, gdyż nie da się przewi- dzieć, które z różnorodnych okoliczności wystąpią u konkretnego świadczeniobiorcy. W tym sensie wystarczające jest przytoczenie przepisów określających te okoliczno- ści. Jednakże pouczenie musi być na tyle zrozumiałe, aby pobierający świadczenie mógł je odnieść do własnej sytuacji. Ponieważ pouczenie dotyczy zmian w stanie faktycznym i prawnym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świad- czenia, pobierający świadczenie musi mieć możność skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2008 r., I UK 394/07, LEX nr 494135). Jak wynika z ustaleń Sądu Apelacyj- nego, z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Ubez- pieczony został skutecznie pouczony o obowiązku zgłaszania organowi rentowemu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do emerytury. Należy wreszcie podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż po odczytaniu sentencji wyroku sąd związany jest - od chwili jego ogłoszenia - wydanym wyrokiem 14 (art. 326 § 2 i 332 § 1 k.p.c.), a nie poglądem przewodniczącego lub sędziego spra- wozdawcy wyrażonym w czasie ustnego przedstawiania zasadniczych powodów roz- strzygnięcia (art. 326 § 3 k.p.c.). Dlatego zasięg obowiązywania skuteczności wyroku i jego wykładnia nie są uzależnione od treści ustnie podanych powodów rozstrzy- gnięcia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 1974 r., II PZ 43/73, OSPiKA 1975 nr 6, poz. 141). Nie oznacza to jednak przyzwolenia na istotne roz- bieżności między uzasadnieniem ustnym i pisemnym. 4. Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 84 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 138 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez ich niezastosowanie, a przez to nałożenie na ubezpieczonego obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń emerytalnych za lata 2003, 2004 i 2005. Pełnomocnik skarżącego twierdzi, że organ rentowy wiedział o okolicznościach po- wodujących zawieszenie wypłaty świadczenia, a mimo to świadczenie takie wypłacał, a zatem - zgodnie z powołanymi przepisami - miał prawo domagać się zwrotu wypła- conych świadczeń tylko za okres dwunastu miesięcy poprzedzających wydanie de- cyzji, a nie za okres trzech lat. Zgodnie z art. 138 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 mie- sięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach - za okres dłuższy niż 3 lata. Analogiczną treść ma art. 84 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który przewiduje, że nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający świadczenia o zajściu oko- liczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, a w pozostałych przypadkach - za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata. Zarzut naruszenia tych przepisów jest nieuzasadniony z przyczyn podanych przez samego skarżącego w skardze kasacyjnej, a mianowicie z tego powodu, że - jak twierdzi pełnomocnik skarżącego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej - w 2002 r. ubezpieczony złożył w ZUS zaświadczenie o zarobkach za lata 1999-2001 (w związku z wnioskiem o przeliczenie świadczenia emerytalnego), z którego wynikało 15 jednoznacznie, że w tych latach przekroczył graniczne wysokości dochodów uzyski- wanych z tytułu zatrudnienia, uzasadniające zawieszenie wypłaty świadczenia eme- rytalnego; pełnomocnik skarżącego podniósł, że pomimo uzyskania tej informacji przez ZUS świadczenie emerytalne było w dalszym ciągu wypłacane skarżącemu, co powinno stanowić podstawę do zastosowania art. 138 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z przytoczonych przez samego skarżącego faktów wynika, że organ rentowy miał wiedzę o okolicznościach uzasadniających zawieszenie wypłaty świad- czeń emerytalnych w odniesieniu do lat 1999-2001. Tymczasem w niniejszej sprawie decyzjami z 10 lipca 2006 r. objęte zostały świadczenia wypłacone skarżącemu w latach 2003-2005, czyli w zupełnie innym okresie, późniejszym o kilka lat. Inaczej mówiąc, według twierdzeń skarżącego organ rentowy posiadał wiedzę o okoliczno- ściach uzasadniających zawieszenie wypłaty świadczenia, ale w odniesieniu do in- nych lat (1999-2001) niż objęte decyzją (2003-2005), której zgodność z prawem sta- nowiła przedmiot oceny Sądu w niniejszej sprawie. Z faktu powiadomienia organu rentowego o wysokości zarobków uzyskanych przez skarżącego w latach 1999-2001 nie wynikały żadne wnioski na przyszłość, w szczególności w odniesieniu do lat 2003-2005. W orzecznictwie przyjmuje się również, że emerytura wypłacona pomimo istnienia znanych organowi rentowemu okoliczności powodujących zawieszenie prawa do tego świadczenia, o których pobierający świadczenie był uprzednio po- uczony, jest nienależnie pobranym świadczeniem w rozumieniu art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 sierpnia 2003 r., II UK 13/03, OSNP 2004 nr 12, poz. 215). 5. Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 104 ust. 3 w związku z art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co miało - zdaniem pełnomocnika skarżącego - polegać na ich błędnej wykładni poprzez uznanie, że „świadczeniem nienależnie pobranym” jest świadczenie „brutto”, a więc przed jego opodatkowaniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych i odprowadzeniem składek na ubezpie- czenie zdrowotne, a nie wysokość „netto”, stanowiąca rzeczywistą wartość świad- czenia, która została faktycznie pobrana przez ubezpieczonego. Pełnomocnik skar- żącego twierdził, że do wyliczenia wysokości świadczeń podlegających zwrotowi or- gan rentowy przyjął wysokość świadczeń „brutto”, tymczasem kwota, którą faktycznie wypłacono ubezpieczonemu, była niższa, co wynikało z potrącenia od kwoty „brutto” 16 zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 138 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei według art. 138 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Analogiczną treść ma art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym, za kwoty nienależnie pobranych świad- czeń uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobiera- nia. Z przepisów tych nie wynika, czy zwrot nienależnie pobranych świadczeń powi- nien nastąpić w wysokości „brutto”, czy też „netto”. Przy wykładni tych przepisów na- leży uwzględnić tę okoliczność, że celem art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest ochrona Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dlatego zwrot nienależnie pobranego świadczenia powinien obejmować wysokość kwoty, o jaką Fundusz ten został bezpodstawnie uszczuplony (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 czerwca 2007 r., III AUa 478/07, OSA 2008 nr 12, poz. 38, LexPolonica nr 1983351). Nienależnie pobrane świadczenie podlegające zwrotowi obejmuje zatem kwotę „brutto”, czyli kwotę świadczenia faktycznie wypłaconego osobie pobierającej świad- czenie, zwiększoną o kwotę podatku dochodowego od osób fizycznych odprowadza- ną przez organ rentowy na rzecz organu podatkowego oraz o składkę na ubezpie- czenie zdrowotne, jeżeli została potrącona (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 1994 r., II UZP 9/94, OSNAPiUS 1994 nr 3, poz. 45, według której świad- czeniem wypłaconym - w rozumieniu art.106 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm. - jest kwota świadczenia faktycznie wypłaconego osobie pobierającej świad- czenie, zwiększona o kwotę podatku dochodowego od osób fizycznych odprowadzo- ną przez organ rentowy na rzecz organu podatkowego). W orzecznictwie przyjmuje się, że nie dotyczy to tylko osób, które pobrały nienależnie świadczenie na podstawie art. 138 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (czyli osób innych niż osoba wskazana w decyzji organu rentowego), co nie dotyczy sytuacji skarżącego (por. wy- 17 rok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 12 czerwca 2001 r., III AUa 742/00, OSA 2001 nr 10, s. 36). Zwrot na rzecz organu rentowego nienależnie pobranego świadczenia z ubez- pieczenia społecznego w kwocie „brutto” powoduje, że po stronie ubezpieczonego powstaje możliwość ubiegania się o zwrot „nadpłaconego” podatku dochodowego od osób fizycznych, z którym to żądaniem ubezpieczony może wystąpić do organu po- datkowego (właściwego urzędu skarbowego). Nadpłatę podatku dochodowego można zrekompensować odliczeniem od dochodu wykazanego w zeznaniu rocznym dokonanych w roku podatkowym zwrotów nienależnie pobranych świadczeń, które uprzednio zwiększyły dochód podlegający opodatkowaniu, w kwotach uwzględniają- cych pobrany podatek dochodowy, jeżeli zwroty te nie zostały potrącone przez płat- nika (art. 26 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych; tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.). Uwzględ- nienie przez sąd ubezpieczeń społecznych rozpoznający sprawę o zwrot nienależnie pobranego świadczenia należnych odliczeń na zaliczkę podatkową jest niemożliwe także ze względów procesowych. Nie taki jest bowiem przedmiot sporu (jego pod- stawa faktyczna i prawna). Ponadto kwestia ta dotyczy również podmiotów, które nie są stronami tego sporu (organy podatkowe). Gdyby przyjąć założenie, że sąd ubez- pieczeń społecznych powinien zasądzać w takiej sytuacji zwrot nienależnie pobra- nych świadczeń emerytalnych netto (z uwzględnieniem odliczeń zaliczki na podatek dochodowy), to musiałby on zająć się kwestią ustalania przychodu ubezpieczonego (bo od przychodu dokonuje się odliczeń) oraz rozważać treść stosunku prawnego między organem rentowym jako płatnikiem a innymi podmiotami (organami podatko- wymi), które nie są stronami procesu (por. w tej kwestii uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 7 sierpnia 2001 r., III ZP 13/01, OSNAPiUS 2002 nr 2, poz. 35). Od nienależnie pobranej emerytury czy renty nie podlega natomiast zwrotowi składka na ubezpieczenie zdrowotne (art. 94 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych; tekst jednolity: Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.). Jednakże składka na ubezpie- czenie zdrowotne podlega odliczeniu od podatku dochodowego od osób fizycznych - na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 95 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finan- sowanych ze środków publicznych). 18 Skoro podstawy skargi kasacyjnej - w części, w jakiej była ona dopuszczalna - okazały się nieskuteczne albo nieuzasadnione, Sąd Najwyższy oddalił ją na podsta- wie art. 39814 k.p.c. ========================================