I PK 212/08

uzasadnienie, a nie uzasadnienie w znaczeniu formalnym (wskazanie jakichkolwiek motywów). Jeżeli organ prowadzący szkołę dojdzie do wniosku, że zastrzeżenia zo- stały złożone po terminie albo nie są uzasadnione, to może powierzyć stanowisko dyrektora szkoły wyłonionemu kandydatowi, a wówczas organ nadzoru pedagogicz- nego może wydać decyzję na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o systemie oświaty, którą można zaskarżyć do sądu administracyjnego (por. wskazane wyroki NSA oraz wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2000 r., I SA 1572/00, LEX nr 55287 i wyroki WSA w Warszawie z dnia 23 września 2005 r., I SA/Wa 1826/04, LEX nr 192948 i z dnia 10 czerwca 2005 r., I SA/Wa 1707/04, niepublikowany) Przepisy ustawy o systemie oświaty (ani żadne inne przepisy) nie przewidują natomiast możliwości zakwestionowania przez kandydata wyłonionego w drodze 9 konkursu „umotywowanych zastrzeżeń” zgłoszonych przez kuratora oświaty oraz odmowy powierzenia mu stanowiska na drodze administracyjnej (sądowoadministra- cyjnej). Z tego względu przyjęcie, że generalnie byłaby wyłączona jakakolwiek możli- wość kontroli tych czynności jest wykluczone. W przeciwnym razie obowiązek prze- prowadzenia konkursu na stanowisko dyrektora placówki oświatowej traciłby rację bytu, skoro kurator oświaty swoją decyzją, niepodlegającą kontroli, mógłby zawsze zanegować każdą kandydaturę wyłonioną w konkursie. Skoro osobie wyłonionej w konkursie na stanowisko dyrektora szkoły przysługuje roszczenie o powierzenie tego stanowiska (art. 36a ust. 3 ustawy o systemie oświaty), to kwestia dotycząca zgło- szonych przez kuratora oświaty umotywowanych zastrzeżeń stanowi zagadnienie wstępne oceny zasadności powództwa o powierzenie stanowiska (złożenie oświad- czenia woli). Z tego względu dopuszczalne jest rozstrzygnięcie tego problemu samo- dzielnie przez sąd cywilny. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lipca 2005 r., IV CK 12/05 (LEX nr 180909), trafnie przyjął, że od funkcji organów administracji i sądu ad- ministracyjnego należy odróżnić kompetencję sądu cywilnego do samodzielnego roz- strzygania w konkretnej sprawie i dla jej potrzeb, o skuteczności określonego aktu administracyjnego w sferze stosunków cywilnoprawnych. W systemie prawa nie istnieje ogólna regulacja dotycząca przebiegu postępo- wania konkursowego w celu obsadzenia różnych stanowisk i charakteru poszczegól- nych czynności w jego toku. W różnych postępowaniach występuje przemieszanie czynności o charakterze publicznoprawnym (administracyjnym) i cywilnoprawnym (prawnopracowniczym). Rodzi to trudności w rozgraniczeniu drogi postępowania, na której może nastąpić zaskarżenie takich czynności oraz ewentualnego związania sądu cywilnego czynnościami o charakterze administracyjnym. Należy uznać, że ocena w tym zakresie musi być odniesiona do poszczególnych regulacji prawnych, poszczególnych czynności podejmowanych w toku postępowania konkursowego oraz rodzaju zgłaszanych roszczeń (por. np. co do konkursów na stanowiska w za- kładach opieki zdrowotnej, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2001 r., III ZP 16/01, OSNAPiUS 2002 nr 12, poz. 283 oraz wyroki z dnia 9 maja 2000 r., I PKN 618/99, OSNAPiUS 2001 nr 21, poz. 640; z dnia 9 grudnia 2004 r., II PK 79/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 194; Gdańskie Studia Prawnicze-Przegląd Orzecznictwa 2006 nr 1, poz. 17, z glosą H. Szewczyk i z dnia 22 listopada 2007 r., II PK 88/07, OSNP 2009 nr 1-2, poz. 7; a co do obsady wyższych stanowisk w służbie cywilnej, uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2006 r., III 10 PZP 1/06, OSNP 2007 nr 3-4, poz. 37; OSP 2007 nr 12, poz. 145, z glosą H. Szew- czyk oraz uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2006 r., I OPS 7/05, ONSAiWSA 2007 nr 1, poz. 2). Co do zasady trzeba jednak przyjąć, że postępowanie konkursowe na określone stanowisko prze- biega w ramach stosunków prawnych pomiędzy równorzędnymi podmiotami, a więc stosunków o charakterze zobowiązaniowym, ze wszystkimi wynikającymi z tego kon- sekwencjami. Czynności służące wyłonieniu właściwej osoby do obsadzenia wakują- cego stanowiska, które mają na celu doprowadzenie do nawiązania (zmiany treści) stosunku pracy, należy więc traktować jako czynności z zakresu prawa pracy (zobo- wiązaniowe), a nie jako akty z zakresu administracji publicznej (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2005 r., II PK 337/04, OSNP 2006 nr 17-18, poz. 271; OSP 2007 nr 7-8, poz. 93, z glosą H. Szewczyk). Konkurs (podobnie jak rokowania, postępowanie ofertowe, czy przedwstępna umowa o pracę) jest bowiem sposobem nawiązania stosunku pracy lub sposobem zmiany treści takiego stosunku w przypadku osób, które startują w konkursie, będąc już za- trudnione przez podmiot ogłaszający konkurs. Jeżeli więc z przepisu szczególnego ani z charakteru określonej czynności w toku postępowania konkursowego nie wyni- ka możliwość (powinność) poddania jej kontroli w toku postępowania administracyj- nego (sądowoadministracyjnego), to właściwą do tego drogą jest postępowanie przed sądem pracy oraz możliwość merytorycznej oceny przez ten sąd takiej czynno- ści. Wskazany problem występuje w szczególności w odniesieniu do czynności konkursowych w postępowaniu zmierzającym do powierzenia stanowiska dyrektora szkoły publicznej, wywołując także rozbieżności w orzecznictwie (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1999 r., I PKN 11/99, OSNAPiUS 2000 nr 12, poz. 466; OSP 2000 nr 10, poz. 154, z glosą A. Dubowik i z dnia 6 grudnia 2005 r., III PK 96/05, OSNP 2006 nr 21-22, poz. 318 oraz postanowienia z dnia 13 stycznia 2000 r., III RN 123/99, OSNAPiUS 2000 nr 21, poz. 779 i z dnia 29 sierpnia 2001 r., III RN 123/01, OSNAPiUS 2002 nr 12, poz. 282; a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2005 r., OSK 916/04, LEX nr 169412 i wyrok z dnia 22 czerwca 2005 r., I OSK 296/05, LEX nr 186659). Co do zasady na- leży jednak podzielić stanowisko przyjęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyj- nego z dnia 15 lutego 2006 r., I OSK 1373/05 (LEX nr 194878), że „po zakończeniu konkursu na stanowisko dyrektora szkoły, który kończy się z chwilą wyłonienia kan- 11 dydata, nie ma podstaw do podjęcia czynności z zakresu administracji publicznej, lecz z zakresu prawa pracy”. Oznacza to, że po zakończeniu postępowania konkur- sowego powierzenie stanowiska dyrektora szkoły ma wyłącznie charakter czynności z zakresu prawa pracy i nie odbywa się w sferze czynności z zakresu administracji publicznej. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy podnieść trzeba, że wraz z zakończeniem procedury konkursowej na stanowisko dyrektora pozwane- go Gimnazjum, w wyniku której został wyłoniony powód, zakończyła się publiczno- prawna faza czynności zmierzających do powierzenia stanowiska dyrektora pozwa- nej szkoły. Od tego momentu organ prowadzący szkołę powinien zrealizować obo- wiązek powierzenia powodowi stanowiska dyrektora szkoły. Chociaż zgłoszenie przez kuratora oświaty „umotywowanych zastrzeżeń” stanowiło środek nadzorczy o charakterze merytorycznym nad działalnością gminy w zakresie oświaty, to nie mogło ono wiążąco oddziaływać na sferę czynności z zakresu prawa pracy dotyczących powierzenia stanowiska dyrektora szkoły. Jeśliby organ nadzoru pedagogicznego uznał, że Gmina naruszyła prawo przez powierzenie powodowi stanowiska dyrektora wbrew uprzednio wniesionym zastrzeżeniom, to kurator był władny skorzystać z uprawnień przewidzianych w art. 34 ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Roszczenie powoda o powierzenie stanowiska, a więc o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli (w tym przypadku zmiany treści stosunku pracy), w sposób oczywisty należało do drogi sądowej przed sądem pracy, a sąd ten był władny dokonać merytorycznej oceny zastrzeżeń złożonych przez kuratora oświaty. W świetle ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku, zastrzeżenia zgłoszone przez kura- tora oświaty były merytorycznie nieuzasadnione, a więc żądanie pozwu było uspra- wiedliwione z mocy art. 36a ustawy o systemie oświaty. Częściowo zasadny okazał się zarzut obrazy art. 64 k.c. w związku z art. 1047 § 1 k.p.c. i w związku z art. 36a ust. 1 ustawy o systemie oświaty, jednak z innych względów niż przedstawione w skardze. Zgodnie z tymi przepisami, prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r., zasadę prawną, III CZP 32/66 (OSNCP 1968 nr 12, poz. 199; OSPiKA 1969 nr 5, poz. 97, z glosą W. Czachórskiego i glosą B. Dobrzańskiego; NP 1970 nr 1, s. 107, z glosą M. Kępińskiego). Co do zasady po- winno więc wywrzeć skutek na przyszłość. Jednak o tym, czy żądanie powoda jest 12 uzasadnione - a zatem, czy sąd powinien zobowiązać stronę pozwaną do złożenia oświadczenia woli o treści odpowiadającej temu żądaniu - decyduje prawo material- ne, a nie przepisy art. 64 k.c. i art. 1047 § 1 k.p.c. To zatem przepisy prawa material- nego określają, jakiej treści oświadczenie powinna złożyć strona pozwana i jakie skutki powinno ono wywołać (z jaką datą). W literaturze (por. M. Pilich: Ustawa o sys- temie oświaty. Komentarz, Warszawa 2006, tezy do art. 36 i 36a) przedstawiono po- gląd, że w następstwie odmowy powierzenia stanowiska dyrektora szkoły osobie, która wygrała stosowny konkurs, kandydatowi służy bezwzględne roszczenie do or- ganu prowadzącego szkołę o powierzenie stanowiska z najwcześniejszą datą (ex tunc), od której powierzenie stanowiska mogło najwcześniej - w normalnym toku czynności - nastąpić. Zdaniem Sądu Najwyższego, pogląd ten co do zasady jest trafny. Jednakże, zgodnie z art. 36a ust. 4a ustawy o systemie oświaty, do czasu po- wierzenia stanowiska dyrektora organ prowadzący ma możliwość powierzenia pełnie- nia obowiązków dyrektora szkoły wicedyrektorowi (a w szkołach, w których nie ma wicedyrektora - jej nauczycielowi), lecz nie dłużej niż na okres 6 miesięcy. Z przepisu tego wynika więc termin, w którym organ prowadzący ma obowiązek powierzyć wyło- nionemu kandydatowi stanowisko dyrektora (lub inaczej rzecz ujmując, termin, do upływu którego może mu stanowiska nie powierzać). W myśl tego przepisu, obowią- zek powierzenia powodowi stanowiska dyrektora szkoły powstał po upływie 6 miesię- cy od zakończenia konkursu, czyli od dnia 13 czerwca 2007 r. Dlatego zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego w części określającej na dzień 1 września 2007 r. (czyli - jak się należy domyślać - na początek roku szkolnego 2007/08) datę powierzenia powodowi stanowiska dyrektora Gimnazjum, podlegały stosownej zmianie. Z powyższych względów Sąd Najwyższy uwzględnił skargę kasacyjną w czę- ści odnoszącej się do daty wskazanej w punkcie pierwszym wyroku Sądu pierwszej instancji, o czym orzekł na podstawie art. 39816 k.p.c. W pozostałym zakresie Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną w oparciu o art. 39814 k.p.c. i w konsekwencji zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania kasacyjnego na podstawie art. 100 k.p.c. ========================================