II UK 174/08

uzasadnienie swych wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciw- nej aż do zamknięcia rozprawy. Z tego względu złożona po upływie terminu odpo- wiedź na apelację powinna być potraktowana jak stanowisko strony w procesie, które zresztą - przy uwzględnieniu elementów ustności i bezpośredniości procesu cywilne- go - strona mogła zaprezentować bezpośrednio przed Sądem na rozprawie apelacyj- nej. Trzeba mieć przy tym na względzie, że - zgodnie z przyjętym w kodeksie postę- powania cywilnego modelem apelacji pełnej - sąd drugiej instancji rozpatruje sprawę ponownie; prowadzona przez niego rozprawa stanowi kontynuację rozprawy rozpo- czętej przed sądem pierwszej instancji, a podstawowym celem postępowania apela- cyjnego jest prawidłowe rozpoznanie sprawy i ponowne orzeczenie o przedstawio- nym pod osąd żądaniu (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, zasadę prawną z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 nr 6, poz. 55). Pominięcie twierdzeń i zarzutów strony mogłoby zatem być uzasadnione tylko wtedy, gdyby Sąd powołał się na ograniczenia postępowania apelacyjnego, wynikające np, z art. 381 k.p.c., tego jednak nie uczynił. 5 Skarżący zasadnie podniósł, że pominięcie przez Sąd drugiej instancji twier- dzeń i zarzutów zawartych w odpowiedzi na apelację mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd ten, przyjmując na zasadzie art. 365 § 1 k.p.c. jako podstawę fak- tyczną zaskarżonego wyroku treść prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 22 grudnia 2005 r. [...], ustalającego pracowniczy status skarżącego od dnia 1 kwietnia 1999 r., nie odniósł się do podnoszonego w odpowiedzi na apela- cję faktu zgłoszenia Jacka S. do ubezpieczenia społecznego z tytułu umowy o pracę z Józefem S. wcześniej, od dnia 1 stycznia 1999 r. Prawomocny wyrok, w którym początek ubezpieczenia wyznaczony został w związku z zakresem decyzji organu rentowego o objęciu ubezpieczeniem z tytułu współpracy z osobą prowadzącą dzia- łalność gospodarczą (decyzja z dnia 14 listopada 2002 r.), nie wiązał Sądu a quo co do podstawy ubezpieczenia przed dniem 1 kwietnia 1999 r. Osobnych ustaleń wymagał zresztą nie tyle status ubezpieczeniowy skarżą- cego, ile spełnienie przez niego kumulatywnych warunków przewidzianych w art. 111 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa. Zważyć bowiem należy, że pomiędzy ubezpie- czeniem społecznym, którego podstawę stanowi współpraca z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, a odpowiedzialnością osoby ubezpieczonej za jej dług pu- blicznoprawny zachodzi szczególna relacja. Sam fakt zgłoszenia członka rodziny do ubezpieczenia społecznego jako osoby współpracującej nie przesądza jeszcze, że ten członek rodziny staje się osobą współdziałająca w wykonywaniu działalności w rozumieniu przepisów podatkowych. Nie ma prostego przeniesienia faktu podlegania ubezpieczeniu społecznemu na podstawie określonej w art. 8 ust. 11 ustawy o syste- mie ubezpieczeń społecznych na solidarną odpowiedzialność z tytułu zobowiązań publicznoprawnych członka rodziny prowadzącego wspólnie działalność gospodar- czą. Przeniesienie odpowiedzialności za dług publicznoprawny, także wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na członka rodziny wymaga bowiem - stosownie do art. 111 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa w związku z art. 31 ustawy systemowej - ustalenia spełnienia przesłanek innych niż te, które decydują o ubezpieczeniu spo- łecznym. Dla ubezpieczenia społecznego zawarcie umowy o pracę między współpra- cującymi członkami rodziny ma niewielkie znaczenie, gdyż - jak stanowi art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - jeżeli pracownik spełnia kryteria okre- ślone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11 - dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca. W zakresie odpowiedzial- ności osoby trzeciej za dług publicznoprawny ciążący na osobie prowadzącej działal- 6 ność, zawarcie umowy o pracę ma skutek doniosły, gdyż wówczas działalność nie jest prowadzona na wspólny rachunek, lecz na koszt i ryzyko przedsiębiorcy i pra- cownik nie odpowiada za jego zobowiązania. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że ujęte w art. 8 ust. 11 ustawy o syste- mie ubezpieczeń społecznych określenie osoby współpracującej z prowadzącym działalność gospodarczą, jako jego małżonka, dzieci, rodziców, macochy i ojczyma oraz osób przysposabiających, jeżeli pozostają z sobą we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności, w pewnym tylko stopniu odpowiada użytemu w art. 111 ustawy - Ordynacja podatkowa, pojęciu „członek ro- dziny, który współdziała w jej wykonywaniu”. Odpowiedzialność osoby trzeciej zależy tak samo od zaistnienia przesłanki współdziałania przy prowadzeniu działalności jak od osiągania z niej korzyści, toteż zakresy pojęć „osoba współpracująca” i „osoba współdziałająca” przy prowadzeniu działalności gospodarczej nie wyczerpują się, a jedynie pokrywają tam, gdzie wystę- puje istotna cecha wyróżniającą, którą jest osiąganie korzyści ze współpracy w dzia- łalności prowadzonej przez innego członka rodziny. W dziedzinie podatków, inaczej niż w wypadku ubezpieczenia społecznego, dla którego istnienia wystarczające jest wspólne zamieszkiwanie, wspólność gospodarcza nie ma żadnego znaczenia, a główny nacisk położony jest na osiąganie korzyści. Korzyść ta może wprawdzie po- legać tylko na przyczynianiu się do utrzymania członka rodziny, lecz także wówczas musi mieć wymierną wartość majątkową, która odpowiedzialność tę limituje (por. art. 111 § 5 pkt 1 ustawy - Ordynacja podatkowa). W związku z tym Ordynacja podatko- wa - poza osobami współpracującymi w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych, osiągającymi korzyści z działalności gospodarczej - przewiduje jeszcze inne formy współdziałania, na podstawie których wywodzona jest odpowiedzialność za zobowią- zania osoby prowadzącej działalność gospodarczą (np. członków rodziny mieszkają- cych oddzielnie, por. także wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 lutego 1984 r., SA/Wr 4/84, ONSA 1984 nr 1, poz. 16). Sąd Apelacyjny nie badał jednak spełnienia przesłanek określonych w art. 111 ustawy - Ordynacja podatkowa w okresie, co do którego uwzględnił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wobec czego nie mógł w sposób racjonalny i osadzony w faktach prawidłowo zastosować tego przepisu. Zarzut przedawnienia - choć podniesiony w odpowiedzi na apelację, uznaną za bezskuteczną czynność procesową - został rozpoznany przez Sąd drugiej instan- 7 cji, lecz orzeczenie w tym zakresie ma wady przypisywane mu w skardze kasacyjnej. Wypowiadając pogląd, że roszczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uległo przedawnieniu, Sąd drugiej instancji nie odniósł się do niezaskarżonej decyzji Zakła- du Ubezpieczeń Społecznych o ustaleniu odpowiedzialności osoby trzeciej wydanej w dniu 29 lipca 2002 r. Pomijając jej treść stwierdził, że decyzja przenosząca na wnioskodawcę odpowiedzialność za zaległość składkową została wydana w dniu 11 lipca 2003 r., a w rzeczywistości organ ubezpieczeń społecznych wydał dwie decyzje dotyczące odpowiedzialności Jacka S. za zobowiązania składkowe jego ojca; pierw- sza z nich, która uprawomocniła się bez zaskarżenia, deklarowała przeniesienie na niego odpowiedzialności za zaległość składkową, a druga ustalała kwotę zobowiąza- nia. W czasie wydawania każdej z nich obowiązywały inne przepisy dotyczące przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Do przedawnienia roszczeń z tytułu zobowiązań stwierdzonych decy- zją z dnia 29 lipca 2002 r. miał zastosowanie art. 118 § 2 ustawy - Ordynacja podat- kowa w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym przedawnienie zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności po- datkowej osoby trzeciej następuje po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została doręczona, natomiast kolejna decyzja, z dnia 11 lipca 2003 r., określająca wysokość zobowiązania, została wydana w czasie obowiązywania art. 24 ust. 5d o systemie ubezpieczeń społecznych, dodanego od dnia 1 stycznia 2003 r. przez art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpie- czeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074) i przewidującego przedawnienie pięcioletnie. Sąd Apelacyjny, oceniając przedawnie- nie roszczenia nie nadał odpowiedniej wagi istnieniu tych dwu decyzji i nie rozważył, jakie znaczenie nadać każdej z nich w powiązaniu z art. 108 ustawy - Ordynacja po- datkowa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2006 r., I UK 126/06, OSNP 2007 nr 21-22, poz. 331). W tych okolicznościach zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - wobec wytkniętych braków - nie mógł być poddany miarodajnej oce- nie. Pomijając zarzuty skargi kasacyjnej powiązane z naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c. jako niedopuszczalne (art. 3983 § 3 k.p.c.), Sąd Najwyższy, ze względu na za- sadność pozostałych podstaw kasacyjnych, orzekł jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.). 8 ========================================