II UK 118/08

Wyrok z dnia 6 stycznia 2009 r. II UK 118/08 Termin przedawnienia przewidziany w art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 30 paź- dziernika 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.) ulega zawieszeniu w związku z zawartą przez strony na podstawie art. 29 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) umową o rozłożenie na raty należności z tytułu składek i biegnie na nowo od dnia uregulowania przez wnioskodawcę zaległości składkowych. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Małgorzata Gersdorf. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 stycznia 2009 r. sprawy z powództwa Leszka B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w W. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego War- szawa-Praga w Warszawie z dnia 28 lutego 2007 r. [...] o d d a l i ł skargę. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 28 lutego 2007 r. [...] Sąd Okręgowy dla Warszawy - Pragi w Warszawie oddalił apelację pozwanego organu rentowego - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w W. od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Po- łudnie z dnia 22 czerwca 2006 r., zmieniającego zaskarżoną przez wnioskodawcę Leszka B. decyzję organu rentowego z dnia 9 czerwca 2005 r. i przyznającego prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy prowadzeniu pozarolniczej działalności w dniu 8 czerwca 2004 r. 2 W sprawie ustalono, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą pod nazwą „D.S.” od dnia 27 marca 2001 r. i z tego tytułu był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwa- rantowanych Świadczeń Pracowniczych. W dniu 8 czerwca 2004 r. uległ wypadkowi przy pracy w trakcie wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. W dniu wypadku wnioskodawca zalegał z wpłatami z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i z tego względu, w dniu 27 września 2004 r. organ rentowy oraz odwołujący się zawarli umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek w wysokości 7.505,25 zł według stanu na dzień 15 lipca 2004 r., przy czym zaległość z tytułu ubezpieczenia społecznego wraz z odsetkami ustawowymi wynosiła 6448,86 zł za okres od czerwca 2002 r. do kwietnia 2004 r., należność z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego łącznie z odsetkami ustawowymi - 617,58 zł za okres od lipca 2003 r. do kwietnia 2004 r., a należność z tytułu składek na Fundusz Pracy wraz z odsetkami ustawowymi - 438,81 zł za okres od maja 2003 r. do kwietnia 2004 r. W umowie strony ustaliły, że odwołujący się spłaci poszczególne raty zadłużenia w terminach wynikają- cych z ustalonego harmonogramu spłat począwszy od dnia 15 października 2004 r., a zawarcie tej umowy spowodowało, że bieg terminów przedawnienia należności z tytułu składek objętych umową uległ zawieszeniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło od dnia zawarcia umowy do dnia płatności ostatniej raty określonej w harmo- nogramie spłat. Wnioskodawca spłacił całe zadłużenie do dnia 18 marca 2005 r., a w dniu 1 czerwca 2005 r. złożył wniosek o wypłatę jednorazowego odszkodowania z ty- tułu wypadku przy prowadzeniu działalności pozarolniczej, który miał miejsce w dniu 8 czerwca 2004 r. Organ rentowy odmówił wnioskowi, stwierdzając że zadłużenie wnio- skodawcy z tytułu opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne zostało uregulowane w czasie późniejszym niż sześć miesięcy od dnia wypadku. W świetle ustaleń faktycznych, między organem rentowym a wnioskodawcą - właścicielem firmy ,,D.S.”, została zawarta umowa (na podstawie art. 29 ust .1 i 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. W § 6 umowy zawarto postanowienie według którego „zawarcie umowy po- woduje, że bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek objętych umową ulega zawieszeniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje od dnia za- warcia umowy do dnia płatności ostatniej raty określonej w harmonogramie spłat.” W ocenie Sądu drugiej instancji, wskazane postanowienie umowy może stanowić pod- 3 stawę do przyjęcia, że bieg sześciomiesięcznego terminu wynikającego z art. 6 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypad- ków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199 poz. 1673 ze zm.), winien być liczony z uwzględnieniem faktu zawarcia między stronami umowy o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Przyjęcie - zgodnie ze stanowiskiem organu rentowego - że zawarta umowa o rozłożeniu na raty należności składkowych dotyczy jedynie przedawnienia należności z tytułu składek i powtarza unormowanie zawarte w art. 24 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nie modyfikuje zasad przedaw- nienia prawa do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, które reguluje wyczerpują- co art. 6 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - wywoływałoby skutek, według którego fakt opłacenia przez odwołującego się składek w okresie objętym umową za- wartą na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie miałby de facto znaczenia dla dochodzenia ewentualnych roszczeń odszkodowawczych i takich uprawnień by nie dawał. Treść art. 29 ust. 1 oraz 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, upoważniającego organ rentowy do - między innymi - rozłożenia należ- ności z tytułu składek na raty, jak również umowa zawarta między stronami pozwalają - w ocenie Sądu Okręgowego - na przyjęcie, że bieg 6-miesięcznego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 6 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, który uległ zawieszeniu w związku z zawartą przez strony umową, biegnie od dnia uregulowania przez wnioskodawcę zaległości składkowych, co dawało podstawę do dochodzenia świadczenia (por. art. 120 § 1 k.c.). Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pozwany organ rentowy i zarzu- cając naruszenie prawa materialnego - art. 6 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo- wych, przez przyjęcie, że wnioskodawca „zachowuje prawo do jednorazowego od- szkodowania z tytułu wypadku przy wykonywaniu działalności pozarolniczej, w sytua- cji gdy obciążające go zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie zostało uregulowane w ciągu 6 miesięcy od dnia wypadku, a jedynie rozłożone na raty”, oraz niewłaściwe zastosowanie art. 11 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecz- nym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, „wyrażające się w pominię- ciu przez Sąd drugiej instancji, sformułowanej w tym przepisie normy prawnej, prze- widującej powstanie prawa do jednorazowego odszkodowania wyłącznie w sytuacji, 4 gdy wystąpił u ubezpieczonego uszczerbek na zdrowiu”, oraz przepisów postępowa- nia - art. 47714 § 2 k.p.c., polegające na „utrzymaniu w mocy orzeczenia Sądu pierw- szej instancji, przyznającego ubezpieczonemu prawo do świadczenia, pomimo nie- ustalenia wystąpienia wszystkich warunków, od jakich ustawa uzależnia powstanie prawa do świadczenia”, wniósł o jego uchylenie w całości. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o od- rzucenie skargi, a w razie przyjęcia, iż występuje w rozpatrywanej sprawie istotne zagadnienie prawne - utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 39813 § 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania (bądź jeżeli zarzut taki okaże się niezasadny). Przedstawionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie można uznać za zasadne. Wskazany w skardze kasa- cyjnej jako jej podstawa art. 47714 § 2 k.p.c. normuje katalog rozstrzygnięć sądu roz- poznającego w pierwszej instancji odwołania od decyzji organów rentowych w spra- wach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sąd pierwszej instancji, wydając rozstrzy- gnięcie merytoryczne, może albo uwzględnić odwołanie (§ 2 i 3), albo je oddalić (§ 1). Uwzględniając odwołanie, sąd może zmienić zaskarżoną decyzję w całości lub w części (oddalając odwołanie w pozostałym zakresie), orzekając zarazem co do istoty sprawy (§ 2), albo - w przypadku niewydania decyzji przez organ rentowy - zobowią- zać organ do wydania decyzji w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny lub też samodzielnie rozstrzygnąć sprawę orzekając co do istoty sprawy (§ 3). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w sprawie z odwołania od decyzji orga- nu rentowego, jej treść wyznacza przedmiot decyzji, którą było w rozpatrywanej sprawie prawo do jednorazowego odszkodowania, i tylko o nim orzekały Sądy obu instancji. W tych warunkach ustalenia faktyczne poczynione w sprawie i stanowiące podstawę orzekania, są w postępowaniu kasacyjnym wiążące. Nietrafny okazał się także zarzut naruszenia prawa materialnego. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługuje między innymi „jed- 5 norazowe odszkodowanie” ubezpieczonemu, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu; przy czym osobom prowadzącym pozarolniczą działalność i osobom z nimi współpracującym świadczenia wymienione w ustawie nie przysługują w razie wystąpienia w dniu wypadku lub w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczeń z tytułu choroby zawodowej zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na kwotę przekraczającą 6,60 zł do czasu spłaty całości zadłużenia (ust. 2), zaś stosownie do ust. 3 powołanego przepisu, prawo do jednorazowego odszko- dowania, przedawnia się, jeżeli zadłużenie, o którym mowa w ust. 2, nie zostanie uregulowane w ciągu 6 miesięcy od dnia wypadku lub od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczeń z tytułu choroby zawodowej. W skardze kasacyjnej, organ rentowy upatruje naruszenia art. 6 ust. 3 tej ustawy w uznaniu przez Sądy orzekające w sprawie, że bieg 6 miesięcznego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 6 ust. 3 ustawy, uległ zawieszeniu w związku z zawartą przez strony umową o rozłoże- niu na raty należności z tytułu składek, gdy tymczasem zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie zostało uregulowane w ciągu 6 miesięcy od dnia wy- padku, a jedynie rozłożone na raty. Poglądu tego Sąd Najwyższy nie podziela. Stosownie do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, między organem rentowym a wnioskodawcą została zawarta w dniu 21 września 2004 r. umowa (na podstawie art. 29 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubez- pieczeń społecznych), w której strony uzgodniły rozłożenie na raty należności z tytułu składek. W § 6 umowy zawarto postanowienie, według którego „zawarcie niniejszej umowy powoduje, iż bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek objętych umową ulega zawieszeniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje od dnia zawarcia umowy do dnia płatności ostatniej raty określonej w harmonogramie spłat.” W ocenie Sądu Najwyższego zacytowane postanowienie umowy, odnoszący się co prawda do zawieszenia biegu przedawniania należności składkowych, stanowi podstawę do przyjęcia, że bieg sześciomiesięcznego terminu wynikającego z art. 6 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, winien być liczony z uwzględnieniem faktu zawarcia między stronami umowy o rozłożeniu na raty należności z tytułu skła- dek. Co prawda art. 6 ust. 3 ustawy odczytywany literalnie i w oderwaniu od przepi- sów systemu prawa, a w szczególności podsystemu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, nie przewiduje instytucji zawieszenia lub przerwania biegu przedawnie- nia prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, jednak - w 6 ocenie Sądu Najwyższego - nieuregulowanie w ustawie zawieszenia lub przerwania biegu przedawnienia (art. 6 ust. 3 ustawy), nie oznacza, że zawarcie umowy o rozło- żeniu na raty należności z tytułu składek nie przerywa (nie zawiesza) biegu tego ter- minu przedawnienia. Zgodnie z art. 1 pkt 4 ustawy systemowej, ubezpieczenia spo- łeczne obejmują między innymi ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, a ustawa określa zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne oraz podstaw ich wymiaru. Wskazane przepisy, dają podstawę do przyjęcia, że również do tzw. ubezpie- czenia wypadkowego stosuje się art. 29 ustawy systemowej, który pozwala na za- warcie umowy między zobowiązanym a organem rentowym w przedmiocie odrocze- nia lub rozłożenia należności składkowych na raty „ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie (...) uwzględniając możliwości płat- nicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych”. Należy mieć przy tym na uwadze szczególne okoliczności rozpoznawanej sprawy, w której wnioskodawca spłacił całe zadłużenie do dnia 18 marca 2005 r., a w dniu 1 czerwca 2005 r. złożył wniosek o wypłatę jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy przyprowa- dzeniu działalności pozarolniczej, który miał miejsce w dniu 8 czerwca 2004 r. W związku z tym nie można akceptować sytuacji, w której organ rentowy mógłby wywo- dzić korzystne skutki prawne w postaci przedstawienia skutecznego zarzutu przedawnienia wobec wnioskodawcy, któremu nie można zarzucić niewywiązania się z zawartej pomiędzy nim a organem rentowym umowy. Tym samym (podzielając stanowisko jakie w sprawie wyraziły Sądy orzekające), trzeba przyjąć, że bieg 6-mie- sięcznego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 6 ust. 3 ustawy o ubezpie- czeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, ulega zawie- szeniu w związku z zawartą przez strony umową i biegnie od dnia uregulowania przez wnioskodawcę zaległości składkowych, bowiem nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą wyrażaną przez art. 2 Konstytucji, według której Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, byłoby przyjęcie, że opłacenie przez odwołującego się składek w okresie objętym umową zawartą na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie o de facto znaczenia dla dochodzenia ewentualnych roszczeń odszkodowawczych i takich uprawnień by nie dawało. Tym się kierując, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji. 7 ========================================