III UO 3/08

Postanowienie z dnia 20 listopada 2008 r. III UO 3/08 Przyjęcie, że skarga o wznowienie postępowania oparta jest na ustawo- wej podstawie, o której mowa w art. 4011 k.p.c. w związku z art. 410 § 1 k.p.c., wymaga powołania się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub ustawą przepisu stanowiącego rzeczywistą podstawę rozstrzygnięcia objętego zaskarżonym wyrokiem. Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie: SN Zbigniew Myszka, SA Halina Kiryło (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopa- da 2008 r. sprawy z odwołania Józefa S. Przedsiębiorstwa Budowlano-Usługowego „S.-P.” spółki jawnej w S. i Stanisławy C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziału w R. o podleganie ubezpieczeniu społecznemu, na skutek skargi od- wołującego się Józefa S. Przedsiębiorstwa Budowlano-Usługowego „S.-P.” spółki jawnej w S. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższe- go z dnia 18 maja 2006 r. [...] p o s t a n o w i ł: o d r z u c i ć skargę o wznowienie postępowania. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy w Krośnie-Ośrodek Zamiejscowy w Przemyślu wyrokiem z dnia 17 maja 2005 r. oddalił odwołania Stanisławy C. i Józefa S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w P. z dnia 5 lipca 2002 r. stwierdzającej, że Stanisława C. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w ra- mach stosunku pracy łączącego ją z Józefem S. prowadzącym PBU „S.-P.” spółkę jawną w S. w okresie od 10 sierpnia 2000 r. do 31 października 2001 r. 2 Sąd ten ustalił, że sporna umowa o pracę była trzecią zawartą pomiędzy Sta- nisławą C. a Józefem S. Według jej treści, wnioskodawczyni miała być zatrudniona jako sprzedawczyni w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem podstawo- wym oraz premią za dojazdy. Jako miejsce jej pracy wskazano miejscowości: D., P. i S. W istocie swoje czynności wykonywała jedynie w sklepie w D., który był czynny w godzinach od 800 do 2100 od poniedziałku do soboty oraz w niektóre niedziele. Sklep mieścił się w domu Mariana T., a klucze do niego były w posiadaniu wnioskodaw- czyni. W ciągu dnia odwołująca się opuszczała sklep, udając się do swego domu znajdującego się w pobliżu. W tym czasie sprzedażą towaru i jego przyjmowaniem zajmował się Marian T., któremu wnioskodawczyni udostępniała wówczas klucze do sklepu. Ta sama osoba zastępowała Stanisławę C. w okresie korzystania przez nią z zasiłków. Marian T. nie otrzymywał wynagrodzenia w zamian za swoją pracę, a jedy- nie wnioskodawczyni i jej mąż pomagali mu w pracach domowych oraz gospodar- skich. Sąd Okręgowy ustalił także, że wnioskodawczyni pracowała w sklepie również wówczas, gdy formalnie korzystała z zasiłku chorobowego, bądź pobierała zasiłek dla bezrobotnych, czemu pracodawca się nie sprzeciwiał. Listy obecności wniosko- dawczyni podpisywała w biurze spółki dwa razy w miesiącu, dokonując wpisów wstecznych. Według ustaleń Sądu pierwszej instancji, sporna umowa o pracę była zawarta pierwotnie do 9 sierpnia 2001 r. Jej przedłużenia dokonał samodzielnie pra- codawca, bowiem strony nie podpisały w tym zakresie żadnego aneksu. Oceniając w świetle tak ustalonego stanu faktycznego zasadność odwołań od decyzji ZUS, Sąd Okręgowy wskazał, że wnioskodawcy już w dacie zawarcia spornej umowy zmierzali do stworzenia Stanisławie C. warunków pozwalających na objęcie ubezpieczeniem społecznym i w konsekwencji umożliwiających skorzystanie z wyso- kich świadczeń z tego ubezpieczenia, czego wyrazem jest przyznanie jej wysokiej premii w pierwszym okresie pracy, pomimo braku podstaw i spadku obrotów w mie- siącu wrześniu 2000 r. Sąd pierwszej instancji wskazał także na to, że stosunek prawny istniejący pomiędzy wnioskodawcami nie spełniał wymogów charakterystycz- nych dla stosunków pracy, w szczególności zaś warunków świadczenia pracy osobi- ście przez pracownika. Tym samym za trafną uznał ocenę organu rentowego, iż ta czynność prawna była nieważna w świetle art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyro- kiem z dnia 16 listopada 2005 r. oddalił apelacje wnioskodawczyni i płatnika składek od orzeczenia Sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd Apela- 3 cyjny zauważył, że dla uznania nieważności czynności prawnej jako efektu działań podjętych przez strony tej czynności, mających na celu w rzeczywistości pozorowa- nie zawarcia umowy o pracę i w konsekwencji obejścia przepisów prawa, wystar- czające jest już zachowanie i jego motywy jednej ze stron, a więc tym bardziej wspólne działanie obydwu stron. Dokonane w sprawie ustalenia pozwalają na stwier- dzenie nieważności czynności prawnej dokonanej przez wnioskodawców w postaci zawarcia umowy o pracę. Takiego stosunku prawnego strony bowiem w istocie nie nawiązały wobec braku spełnienia podstawowych warunków wymienionych w art. 22 § 1 k.p. W ocenie Sądu drugiej instancji, nieważność czynności prawnej dokonanej przez wnioskodawców jest przesądzona ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sąd Okręgowy wskazującymi na pozorne zawarcie umowy o pracę w sytuacji powo- łania w rzeczywistości innego stosunku zobowiązaniowego. Także i zamiar obejścia przepisów prawa, w tym wypadku z zakresu ubezpieczeń społecznych, jest jedno- znaczny i potwierdzony istotnymi faktami ustalonymi przez Sąd pierwszej instancji. Dokonując tej oceny, Sąd Okręgowy zachował zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, a zatem zaprezentowane przez ten Sąd wnioski końcowe są w pełni uzasadnione. Rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji zostało oparte na przepisie art. 58 k.c. w związku z art. 300 k.p., gdyż tę normę prawną przyjął w osta- tecznym rozrachunku jako podstawową dla oceny działań stron. Sąd ten wskazał jednak i na fakty zaprzeczające nawiązaniu stosunku pracy w ustalonym w sprawie stanie faktycznym, wobec czego uzasadnienia jego wyroku nie można uznać za cał- kowicie błędne. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 18 maja 2006 r. oddalił skargę kasacyjną płatnika składek od orzeczenia Sądu drugiej instancji. Nie podzielając zarzutu naru- szenia przez Sąd Apelacyjny przepisów postępowania, Sąd Najwyższy dokonał oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego przez pryzmat stanu faktycznego ustalonego przez Sąd drugiej instancji. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika zaś, że poczynając od roku 1996 skarżący zawierał ze Stanisławą C. kilkakrotnie umowy o pracę, na podstawie których świadczyła pracę sprzedawcy w sklepie w D. Umowy o pracę były zawierane na czas określony, a w okresach przypadających pomiędzy rozwiązaniem, a nawiązaniem kolejnej umowy, wnioskodawczyni pobierała zasiłki dla bezrobotnych. Stanisława C. prowadziła sklep zarówno wtedy, gdy łączyła ją ze skarżącym umowa o pracę, jak i wówczas, gdy pobierała zasiłki dla bezrobot- nych. Sklep był czynny przez kilkanaście godzin w każdym dniu od poniedziałku do 4 soboty, a czasami także w niedziele. Skarżący nie interesował się godzinami otwar- cia tej placówki handlowej ani wymiarem czasu pracy Stanisławy C., nie ingerował także w sposób organizowania wykonywania obowiązków przez wnioskodawczynię, choć było mu wiadomo, że w ciągu dnia opuszczała sklep udając się do domu, a w tym czasie zastępował ją Marian T., który nie tylko sprzedawał, ale i przyjmował towar do sklepu, nie będąc w nim zatrudnionym. Tego rodzaju zastępstwa były praktykowane w zasadzie stale. Z ustaleń poczynionych przez Sąd wynikało także, że i w okresie swojej choroby wnioskodawczyni świadczyła pracę w sklepie, o ile stan zdrowia jej na to pozwalał. Zdaniem Sądu Najwyższego problemem występującym w tej sprawie było nie to, że Stanisława C. w ogóle nie świadczyła pracy, ale że wykonywała ją na podsta- wie innej umowy niż umowa o pracę. W orzecznictwie dominuje pogląd, że wady oświadczeń woli dotykające umowy o pracę, nawet powodujące ich nieważność, nie wywołują następstw w sferze prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W tego rodzaju sytuacjach prawnie istotny jest jedynie zamiar obejścia prawa przez fik- cyjne (pozorne) zawarcie umowy o pracę, czyli takie, które nie wiąże się ze świad- czeniem pracy w tym sensie, że zatrudnienie w ogóle nie jest wykonywane, bądź jest wykonywane na innej podstawie niż umowa o pracę. Zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego następuje bowiem wówczas jedynie pod pozorem zatrudnienia, a zatem dotyczy osoby, która nie może być uznana za podmiot tego rodzaju ubezpie- czenia, ponieważ nie świadczy pracy w ramach stosunku pracy i przez to nie można jej przypisać cech pracownika. Przepisy art. 6 ust. 1 pkt 1, a także art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) dotyczą obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, cho- robowego oraz wypadkowego pracowników, czyli osób rzeczywiście zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, a nie tych, które tylko zawarły umowę o pracę. Do ob- jęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może zatem dojść wówczas, gdy zgłoszenie do tego ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, przez co rozumieć należy tak sytuacje, w których praca w ogóle nie jest świadczona, jak i gdy jest wykonywana, ale w ramach innego stosunku prawnego niż stosunek pracy. W obu tych przypadkach zgłoszenie do pracowniczego ubezpieczenia spo- łecznego następuje bowiem jedynie pod pozorem zatrudnienia. 5 W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny niewadliwie przypisał wnioskodaw- com zamiar nawiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia społecznego bez rzeczywistego wykonywania umowy o pracę. Z dokonanych ustaleń w sposób nie- wątpliwy wynika bowiem, że strony umowy nazwanej umową o pracę w rzeczywisto- ści nawiązały i realizowały inny stosunek cywilnoprawny. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia, że Sąd drugiej instancji naruszył prawo materialne w postaci powyżej przytoczonych przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpie- czeń społecznych, skoro trafne uznał, że Stanisława C. nie podlegała pracowni- czemu ubezpieczeniu społecznemu. Prawidłowy jest również pogląd tego Sądu, że obejściem prawa w takiej sytuacji był zamiar wnioskodawców nawiązania stosunku pracowniczego ubezpieczenia społecznego bez rzeczywistego wykonywania umowy o pracę, a tym samym zarzuty skarżącego w tym zakresie są nieuprawnione. W skardze o wznowienie postępowania pełnomocnik płatnika składek zaskar- żył w całości wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2006 r. oraz poprzedzające go wyroki Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z daty 16 listopada 2005 r. oraz Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Przemyślu z daty 17 maja 2005 r., wnosząc o wznowienie postępowania i zmianę wyroku Sądu Najwyższego przez uchylenie wyroków Sądów drugiej i pierw- szej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowe- mu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania. Jako podstawę wznowienia wskazał art. 4011 k.p.c. w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi podano, iż w dniu 24 czerwca 2008 r. zapadł wyrok przed Trybunałem Konstytucyjnym, SK 16/06, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267 ze zm.) rozumiany w taki sposób, że w pod- stawie wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się wypłaconych pracownikowi - w okresie przyjętym do jego ustalenia - składników wynagradzania, od których pra- cownik ten uiścił składkę na ubezpieczenie chorobowe, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W motywach zapa- dłego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż skutkiem niniejszego orzeczenia jest wynikająca z art. 190 ust. 4 Konstytucji możliwość wznowienia postępowania w sprawie, w których Sąd orzekł opierając się na niekonstytucyjnym rozumieniu art. 41 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Zdaniem wnioskodawcy, wyrok Sądu Najwyższego oraz poprzedzające go wyroki Sądów pierwszej i drugiej instancji w niniejszej sprawie w znacznej mierze oparte zostały na rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy zasiłkowej za- kwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny, skoro zdaniem Sądów wliczenie do podstawy wymiaru zasiłku z ubezpieczenia społecznego premii uznaniowej spowo- dowało zawyżenie świadczenia z tego ubezpieczenia, a to przesądziło o uznaniu umowy o pracę za zawartą dla pozoru lub w celu obejścia prawa. W wyniku wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny został jasno ukształtowany stan prawny dotyczący podstawy wymiaru zasiłku z ubezpieczenia społecznego, a w związku z tym dysponent Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i Sądy, rozstrzygające w przedmiocie należnego pracownikowi wynagrodzenia choro- bowego i zasiłku, winny ustalać, które składniki jego wynagrodzenia były faktycznie wypłacane w okresie przyjętym do obliczenia przeciętnego wynagrodzenia, które składniki zostały faktycznie obciążone składką na ubezpieczenie chorobowe i do któ- rych składników pracownik zachował prawo w okresie pobierania zasiłku chorobo- wego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu. Inicjując rozważania w przedmiotowej sprawie warto podkreślić, że instytucja wznowienia opiera się na przysługującej poza tokiem instancji skardze o reasumpcję wadliwego procesu i za- stąpienie zapadłego orzeczenia orzeczeniem nowym. Charakter prawny skargi o wznowienie postępowania jest sporny zarówno w piśmiennictwie jak i w orzecznic- twie Sądu Najwyższego. Obok wypowiedzi mających swe źródło w założeniu, iż wznowienie postępowania nie oznacza powrotu do sytuacji procesowej i faktyczno- prawnej istniejącej przed wydaniem orzeczenia objętego skargą, a sama skarga - podobnie jak pozew lub wniosek w postępowaniu nieprocesowym - rozpoczyna nowe postępowanie sądowe, które nie stanowi kontynuacji postępowania zakończonego uprzednio prawomocnym orzeczeniem (por. uzasadnienie postanowień Sądu Naj- wyższego z dnia 22 kwietnia 1992 r., II CRN 1/92, niepublikowanego i z dnia 7 kwiet- nia 1994 r., III CZP 41/94, niepublikowanego), można spotkać wypowiedzi będące odzwierciedleniem poglądu, w myśl którego na skutek wznowienia sprawa wraca do stanu sprzed uprawomocnieniem się zaskarżonego orzeczenia i kontynuowana jest 7 rozprawa zamknięta przed wydaniem tegoż orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PZ 62/02, Prokurator i Prawo 2003 nr 4, s. 43). Nie budzi jednak wątpliwości sam zakres postępowania zapoczątkowanego skargą o wznowienie. Wytycza go norma art. 412 § 1 k.p.c., zgodnie z którą sąd roz- poznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem postępowania jest udowodnienie istnienia podstawy, na której oparto skargę w konkretnej sprawie. W konsekwencji zakres ponownego rozpoznania sprawy uwarunkowany jest przyczyną wznowienia wskazaną przez skarżącego i nie jest dopuszczalne wyjście poza tę przyczynę. W świetle art. 409 k.p.c. istotnym elementem skargi o wznowienie postę- powania jest zatem podanie podstawy tegoż wznowienia oraz jej uzasadnienie i to zarówno z punktu widzenia wstępnej analizy skargi w trybie art. 410 § 1 k.p.c. przed ewentualnym skierowaniem sprawy na rozprawę, jak i z uwagi na przepis art. 412 § 1 k.p.c. ograniczający kognicję sądu do tak zakreślonych granic. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko pra- womocnemu orzeczeniu powoduje, że wznowienie postępowania może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Katalog podstaw wznowienia został zawarty w art. 401-404 k.p.c. i jest on wyczerpujący. Wszelkie inne okoliczno- ści, wykraczające poza sytuacje taksatywnie wymienione w powołanych przepisach, nie mogą stanowić oparcia dla omawianej skargi. W doktrynie funkcjonuje przy tym podział podstaw wznowienia na przyczyny nieważności (art. 401 k.p.c.), które stano- wią bezwzględny powód wznowienia w tym znaczeniu, że ich stwierdzenie w każdym przypadku prowadzi do uchylenia zaskarżonego orzeczenia oraz tzw. podstawy re- stytucyjne (art. 403 i art. 404 k.p.c.), których istnienie uzasadnia uchylenie orzecze- nia tylko w przypadku wystąpienia związku przyczynowego zachodzącego między nimi a treścią rozstrzygnięcia, jak i wreszcie tę podstawę, jaką jest wydanie wyroku w oparciu o akt normatywny uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą (art. 4011 k.p.c.). W rozpoznawanym przypadku autor skargi wskazał tę ostatnią podstawę wznowienia, przytaczając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z daty 24 czerwca 2008 r., SK 16/06, stwierdzający niezgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpie- czenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267 ze zm.), w oparciu o który - zdaniem skarżącego - zapadło nieko- 8 rzystne dla strony orzeczenie. W myśl art. 405 k.p.c. takie oznaczenie podstawy wznowienia - przy zaskarżeniu wyroków sądów różnych instancji - implikuje właści- wości Sądu Najwyższego do rozpoznania skargi, skoro ten Sąd orzekał w ostatniej instancji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2007 r., I CO 17/06, LEX nr 421409). Z kolei art. 407 § 2 k.p.c. nakazuje w zaistniałej sytuacji łączyć po- czątek biegu trzymiesięcznego terminu do dokonania tejże czynności procesowej z datą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a więc - w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierp- nia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643 ze zm.), wobec niewskazania przez Trybunał innego momentu - z chwilą ogłoszenia orzecze- nia w Dzienniku Ustaw w dniu 7 sierpnia 2008 r. (Dz.U. z 2008 r. Nr 119, poz. 771), przy zachowaniu maksymalnego, pięcioletniego terminu z art. 408 k.p.c. liczonego od dnia prawomocności objętego skargą wyroku. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania została wniesiona bez uchybienia powyższym terminom. Mimo to podlega ona od- rzuceniu jako pozbawiona ustawowej podstawy. Warunkiem możliwości rozpatrzenia skargi o wznowienie postępowania jest bowiem spełnienie obu wymagań wskaza- nych w art. 410 § 1 k.p.c. Stwierdzenie braku choćby jednego z nich powodować musi odrzucenie skargi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2003 r., II CO 10/03, Lex nr 377064). W judykaturze podkreśla się, iż zawarte w art. 410 § 1 k.p.c. w jego obecnym brzmieniu uregulowanie wykracza poza normy postę- powania wstępnego ze skargi o wznowienie postępowania. Zastosowanie tego prze- pisu oznacza, że przedmiotem badania sądu jest zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz oparcie jej na jednej z ustawowych podstaw wznowienia, a w konse- kwencji - także dopuszczalność skargi z mocy ustawy i legitymację do dokonania tej czynności procesowej. Stwierdzenie, na posiedzeniu niejawnym, dopuszczalności wznowienia nie ogranicza się do analizy, czy wskazane przez skarżącego okoliczno- ści dają się podciągnąć pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, lecz obejmuje badanie i ustalenie, czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje. Wskutek uchylenia art. 411 k.p.c. nastąpiła bowiem eliminacja dwustopniowego po- stępowania zainicjowanego wniesieniem omawianego środka zaskarżenia. Skarga o wznowienie podlega odrzuceniu w trybie art. 410 § 1 k.p.c., jeżeli w okolicznościach konkretnej sprawy podnoszona podstawa wznowienia nie zostanie przez sąd stwier- dzona (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, 9 Biuletyn Sądu Najwyższego 2005 nr 9, poz. 14). Dla przyjęcia, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, nie wystarcza zatem samo sformułowanie przez skarżącego zarzutów w sposób odpowiadający ustawowo określonym podsta- wom wznowienia, jeżeli z uzasadnienia skargi wynika, iż podnoszona podstawa nie zachodzi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1968 r., I CZ 122/67, OSNCP 1968 nr 8-9, poz. 154; z dnia 28 października 1981 r., I CO 5/81, OSNCP 1982 nr 5-6, poz. 77; z dnia 30 maja 1996 r., I CRN 101/95, OSNC 1996 nr 10, poz. 138; z dnia 26 marca 1999 r., III AO 5/99, OSNAPiUS 2000 nr 14, poz. 564; z dnia 28 października 1999 r., II UKN 174/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 133 i z dnia 16 maja 2007 r., III CSK 56/07, LEX nr 334985). Aby odpowiedzieć na pytanie, czy w rozpoznawanej sprawie wniesiona przez stronę skarga o wznowienie postępowania opiera się na ustawowej podstawie, na- leży zastanowić się nad istotą regulacji art. 4011 k.p.c. W tej materii godzi się przy- pomnieć, że zgodnie z konstytucyjną regułą wyrażoną w art. 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową mię- dzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wy- dane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub roz- strzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepis ten wskazuje na wyraźną wolę ustrojodawcy, aby sprawa prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięta w oparciu o akt normatywny niezgodny z Konstytucją, była ponownie rozpoznana i rozstrzy- gnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. W nowym stanie praw- nym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpa- trzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako pod- miotowe, konstytucyjne prawo strony. Prawo do wznowienia postępowania w przy- padku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności prawnej pod- stawy prawomocnego wyroku sądowego jest bowiem jednym z aspektów konstytu- cyjnego prawa do sądu (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 2004 r., SK 53/03, OTK-A 2004 nr 3, poz. 16 oraz z dnia 9 czerwca 2003 r., SK 5/03, OTK- A 2003 nr 6, poz. 50). Realizację reguły określonej w art. 190 ust. 4 Konstytucji sta- nowi na gruncie postępowania cywilnego art. 4011 k.p.c., nakazujący wznowienie postępowania sądowego w razie orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgod- ności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na 10 podstawie którego zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. W wyniku wznowie- nia postępowania na podstawie art. 4011 k.p.c. sąd stwierdzając, że orzeczenie zo- stało wydane w oparciu o obowiązujący w tym czasie akt prawny, ma możliwość in- nego rozstrzygnięcia sprawy wobec uznania, że choć wspomniany akt obowiązywał w chwili ferowania wyroku, to jednak nie powinien być zastosowany w sprawie, co okazało się po zapadnięciu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (por. postanowie- nia Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00, OSNAPiUS 2001 nr 10, poz. 331). Aby jednak powyższy cel instytucji wznowienia postępowania na podstawie art. 4011 k.p.c. mógł być osiągnięty, powołany w skardze wyrok Trybunału Konstytu- cyjnego powinien - zgodnie z ustawowym brzmieniem przepisu - dotyczyć aktu nor- matywnego stanowiącego oparcie dla zaskarżonego w tym trybie orzeczenia. Tylko bowiem w takiej sytuacji sąd, w wyniku wznowienia postępowania, ma możliwość innego niż uprzednio rozstrzygnięcia sprawy. W niniejszym przypadku skarżący upatrywał podstawy wznowienia postępo- wania w fakcie wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z daty 24 czerwca 2008 r., SK 16/06 (OTK-A 2008 nr 5, poz. 85), w którym stwierdzono, że art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, rozumiany w taki sposób, iż w pod- stawie wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się wypłaconych pracownikowi - w okresie przyjętym do jej ustalenia - składników wynagrodzenia, od których pra- cownik ten uiścił składkę na ubezpieczenie chorobowe, a które nie są mu wypłacane w okresie pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby albo zasiłku chorobowego, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tymczasem zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny przepis nie miał zastosowania w rozstrzygnięciu sprawy zakończonej zaskarżonym wyrokiem Sądu Najwyższego. Przedmiotem sporu nie była bowiem kwestia sposobu ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego ale podleganie Stanisławy C. ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę zawartej z Józe- fem S. Przedsiębiorstwem Budowlano Usługowym „S.-P.” spółką jawną w S. Warto zauważyć, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych charakter sprawy i zakres kognicji sądów orzekających wyznaczony jest przez przedmiot decyzji organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601; z dnia 17 stycz- 11 nia 2001 r., II UZ 140/00, Praca i Zabezpieczenie Społeczne 2002 nr 7-8, s. 90; z dnia 25 kwietnia 2002 r., II UZ 11/02, niepublikowane i z dnia 18 stycznia 2006 r., II UZ 82/05, niepublikowane, jak również wyroki z dnia 6 września 2000 r., II UKN 685/99, OSNAPiUS 2002 nr 5, poz. 121 i z dnia 21 lutego 2001 r., II UKN 235/00, OSNAPiUS 2002 nr 19, poz. 470). W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziału w P. stwierdzono niepodleganie Stanisławy C. obowiązkowym ubez- pieczeniom społecznym: emerytalnemu i rentowemu oraz wypadkowemu i chorobo- wemu z racji zatrudnienia w ramach wspomnianej umowy o pracę z Józefem S. Przedsiębiorstwem Budowlano-Usługowym „S.-P.” spółką jawną w S. z uwagi na po- zorny charakter tejże umowy i próbę obejścia prawa polegającą na zamierzone uzy- skanie przez wnioskodawczynię ochrony ubezpieczeniowej, mimo niespełnienia ustawowej przesłanki w postaci prowadzenia działalności stanowiącej tytuł do tego. Materialnoprawną podstawą decyzji organu rentowego - a w konsekwencji również wyroków Sądów pierwszej i drugiej instancji oraz Sądu Najwyższego - były zatem przepisy art. 6 ust. 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a nadto art. 22 § 1 k.p. oraz art. 83 § 1 i art. 58 § 1 k.c. Żaden z Sądów nie orzekał natomiast w oparciu o przepis art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, którego konstytucyjność została za- negowana przez Trybunał Konstytucyjny w powołanym w skardze wyroku. Dla przy- jęcia, że skarga o wznowienie postępowania oparta jest na ustawowej podstawie, o jakiej mowa w art. 4011 k.p.c., nie wystarcza wskazanie jakiegokolwiek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ale powołanie takiego orzeczenia, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, umową międzynarodową lub ustawą przepisów, które stanowiły rzeczywistą podsta- wę prawną rozstrzygnięć objętych zaskarżonymi w tym trybie wyrokami sądowymi. Uznając, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania nie ma ustawo- wej podstawy, Sąd Najwyższy na mocy art. 410 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji po- stanowienia. ========================================