III UZ 6/08

Postanowienie z dnia 4 września 2008 r. III UZ 6/08 Zakres pełnomocnictwa ograniczonego do poszczególnych czynności procesowych należy ustalać na podstawie art. 88 k.p.c., z uwzględnieniem art. 65 k.c. w związku z art. 92 k.p.c. Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz, Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września 2008 r. sprawy z odwołania Stanisława W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziału w L. o zasiłek chorobowy, na skutek zażalenia odwołującego się na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 28 maja 2008 r. [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 14 marca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w L. odmówił Stanisławowi W. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 18 marca 2001 r. do 27 lutego 2004 r. Z decyzją tą nie zgodził się Stanisław W. podnosząc, iż biegli sądowi uznali jego niezdolność do pracy za okres od 18 marca 2001 r. do 27 lutego 2004 r., a wszystkie brakujące dokumenty według wnioskodawcy znajdują się w dokumentacji ZUS. W toku postępowania przed Sądem Rejonowym na rozprawie w dniu 24 paź- dziernika 2007 r. stawił się wnioskodawca wraz z pełnomocnikiem Alicją W. Pełno- mocnik złożył do akt dokument pełnomocnictwa, z którego wynika, iż wnioskodawca upoważnił swoją siostrę Alicję W. do reprezentowania go na sprawie w dniu 24 paź- dziernika 2007 r. w Sądzie Rejonowym w Lublinie [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Na kolejny termin rozprawy w dniu 14 stycznia 2008 r. wnioskodawca 2 nie stawił się, zaś w jego imieniu stawiła się Alicja W., która nie przedstawiła dodat- kowego dokumentu pełnomocnictwa. Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2008 r. Sąd Rejonowy w Lublinie w sprawie [...] oddalił odwołanie Stanisława W. W dniu 30 stycznia 2008 r. (data stempla pocztowego) Alicja W. złożyła wnio- sek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 28 stycznia 2008 r. Po- wyższy wyrok wraz z uzasadnieniem został doręczony Alicji W. w dniu 22 lutego 2008 r. W dniu 6 marca 2008 r. Stanisław W. złożył do Sądu Rejonowego apelację. Dnia 12 marca 2008 r. Sąd Rejonowy wezwał wnioskodawcę, a właściwie pełnomoc- nika wnioskodawcy Alicję W. do usunięcia braków formalnych. Wśród licznych bra- ków apelacji Sąd nie wskazał na brak umocowania Alicji W. do występowania w imieniu swego brata. Kolejne pismo w sprawie usunięcia braków formalnych Sąd Rejonowy wysłał do Stanisława W. dnia 31 marca 2008 r. Również w tym piśmie Sąd pierwszej instancji nie dopominał się uzupełnienia pełnomocnictwa. Zarządzeniem z dnia 16 kwietnia 2008 r. kierownik Sekcji Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że braki formalne zostały uzupełnione i sprawę należy przedstawić Sądowi drugiej in- stancji. Sąd Okręgowy wyznaczył rozprawę apelacyjną na dzień 28 maja 2008 r. Jed- nocześnie Sąd Okręgowy wezwał Stanisława W. do złożenia pełnomocnictwa do zło- żenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Zarządzenie wysłano dnia 29 kwietnia 2008 r. Dnia 21 maja 2008 r. do Sądu Okręgowego wpłynęło pełnomocnictwo Stanisława W. z dnia 16 maja 2008 r., w którym upoważniał on swoją siostrę do reprezentowania „na sprawie o wypłatę zasiłku”. Po zamknięciu rozprawy w dniu 28 maja 2008 r. Sąd Okręgowy w Lublinie wy- dał postanowienie o odrzuceniu apelacji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okrę- gowy podniósł, iż apelacja wnioskodawcy została złożona po upływie przypisanego terminu. Zdaniem Sądu Okręgowego podczas pierwszej rozprawy przed Sądem Re- jonowym w dniu 24 października 2007 r. pełnomocnik złożył do akt pełnomocnictwo, którego treść jednoznacznie ograniczała prawo do reprezentowania Stanisława W. wyłącznie podczas tej rozprawy. Podczas kolejnej rozprawy Alicja W. nie przedsta- wiła pełnomocnictwa do dalszego występowania w sprawie w charakterze pełnomoc- nika. Natomiast Sąd omyłkowo dopuścił ją do udziału w sprawie w tym charakterze uznając, iż poprzednio złożone pełnomocnictwo uprawnia ją do uczestnictwa w roz- prawie w tym charakterze. Tymczasem zdaniem Sądu Okręgowego - jednoznaczna 3 treść pełnomocnictwa nadawała Alicji W. uprawnienia procesowe wyłącznie podczas pierwszej rozprawy. W konsekwencji złożenie przez Alicję W. wniosku o uzasadnie- nie orzeczenia było nieskuteczne, bowiem nie miała ona umocowania do występo- wania w sprawie jako pełnomocnik. Zdaniem Sądu Okręgowego Sąd pierwszej in- stancji omyłkowo doręczył wymienionej wyrok wraz z uzasadnieniem, natomiast czynność ta nie miała znaczenia procesowego i nie otwierała terminu do wniesienia odwołania przez skarżącego. Jednocześnie z uwagi na to, że skarżący Stanisław W. nie złożył osobiście wniosku o uzasadnienie wyroku, termin dwóch tygodni na wnie- sienie apelacji od przedmiotowego wyroku rozpoczął swój bieg od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Oznacza to zdaniem Sądu drugiej instancji, iż dla skarżącego termin do wniesienia środka zaskarżenia upłynął z końcem dnia 18 lutego 2008 r. Tymczasem Stanisław W. apelację złożył w dniu 6 marca 2008 r., a więc znacznie po upływie przypisanego terminu. Mając na uwadze art. 370 k.p.c., 3701 k.p.c. oraz art. 373 k.p.c. Sąd Okręgowy odrzucił apelację wnioskodawcy jako złożoną po terminie. W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 369 § 1 k.p.c. oraz art. 373 k.p.c. wnosząc o: 1) uchylenie zaskarżonego posta- nowienia; 2) zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przypi- sanych. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż stanowisko Sądu drugiej instancji o umocowaniu Alicji W. do występowania w imieniu skarżącego wyłącznie na jednej rozprawie w dniu 24 października 2007 r. nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpra- wie przed Sądem pierwszej instancji w dniu 24 października 2007 r. skarżący brał udział osobiście wraz z reprezentującą go siostrą Alicją W. Na tej rozprawie przedło- żone zostało pełnomocnictwo, a nadto skarżący ustnie podał, iż upoważnia siostrę do występowania w jego imieniu w niniejszej rozprawie. Na kolejnej rozprawie w dniu 28 stycznia 2008 r. skarżący nie był obecny, obecna była siostra, która okazała ko- lejne pełnomocnictwo z dnia 25 października 2007 r. Pełnomocnictwo to nie zostało jednakże przyjęte przez Sąd pierwszej instancji, wobec stwierdzenie tego Sądu, iż Alicja W. jest już umocowana do występowania w sprawie. Po otrzymaniu wezwania Sądu drugiej instancji z dnia 29 kwietnia 2008 r. do złożenia pełnomocnictwa dla Alicji W. do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji przesłane zostało w zakreślonym terminie 7 dni pełnomoc- nictwo z dnia 16 maja 2008 r. upoważniające do reprezentowania skarżącego w 4 sprawie o wypłatę zasiłku chorobowego. Treść tego pełnomocnictwa nie zawiera wprawdzie upoważnienia do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji lecz zawiera ogólne sformułowanie upoważniające do re- prezentowania na sprawie o wypłatę zasiłku chorobowego przez Zakład Ubezpie- czeń Społecznych. Brakuje zatem zdaniem skarżącego podstaw do przyjęcia, iż peł- nomocnictwo to stanowi umocowanie do występowania wyłącznie na rozprawie w dniu 28 maja 2008 r. W takiej sytuacji skarżący użyłby raczej sformułowania „na roz- prawie” a nie „na sprawie”. Skarżący podnosi, iż ad casum - przy uwzględnieniu ro- dzaju choroby wnioskodawcy (otępienie umiarkowanego stopnia o mieszanej etiolo- gii, charakteryzujące się między innymi osłabieniem funkcji pamięciowych, dysfunkcji psychicznych uwarunkowanych organicznym uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego) - sformułowanie „na sprawie o wypłatę zasiłku chorobowego” oznacza całą sprawę w wymienionym zakresie (wypłata zasiłku chorobowego) - od pierwszej rozprawy do czasu jej ukończenia. Sąd drugiej instancji nie kwestionował treści peł- nomocnictwa z dnia 16 maja 2008 r. ale nie zajął żadnego stanowiska co do jego znaczenia dla sprawy. Zdaniem skarżącego w świetle przedstawionych wyjaśnień i przedłożonych dowodów nie może budzić wątpliwości fakt, iż Alicja W. była należycie umocowana do występowania z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie wyroku Sądu pierwszej instancji wraz z uzasadnieniem. Tym samym apelacja została złożona przez skarżą- cego w terminie określonym w art. 369 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Na wstępie trzeba podnieść, iż zażalenie do Sądu Najwyższego na postano- wienie Sądu Okręgowego w Lublinie przysługuje stronie skarżącej na podstawie art. 3941 § 2 k.p.c. Postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu apelacji jest nie- wątpliwie postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. Zaskarżone postanowienie wymaga uchylenia, bowiem narusza art. 370 k.p.c. art. 369 k.p.c. w związku z art. 89 k.p.c., art. 91 k.p.c., art. 92 k.p.c. Sąd drugiej in- stancji odrzucił apelację jako złożoną po terminie tylko z tej przyczyny, iż pierwsze pełnomocnictwo dla siostry wnioskodawcy na piśmie wskazywało, iż jest ona upo- ważniona do występowania na konkretnej rozprawie w konkretnym dniu. Mimo takiej treści pełnomocnictwa Sąd Rejonowy przez całe postępowanie traktował siostrę 5 wnioskodawcy jako pełnomocnika. Nie uznał, iż wniosek o sporządzenie uzasadnie- nia wyroku wymaga uzupełnienia braku formalnego przez złożenie właściwego peł- nomocnictwa. Co więcej, doręczył siostrze wnioskodawcy wyrok z uzasadnieniem, a po wpłynięciu apelacji wnioskodawcy skierował sprawę do Sądu Okręgowego. Dopiero Sąd drugiej instancji „wychwycił”, iż w sprawie brakuje pełnomocnic- twa o właściwej treści i wezwał do złożenia pełnomocnictwa zawierającego umoco- wanie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Nawet jeśli uznać, że pierwsze pełnomocnictwo dla siostry wnioskodawcy miało charakter ograniczony do jednego posiedzenia sądu (aczkolwiek Sąd Rejonowy nie dokonał takiej oceny, do- puszczając siostrę wnioskodawcy do wszystkich czynności procesowych, a zatem ocenił na podstawie całokształtu okoliczności, iż wolą wnioskodawcy było umocowa- nie siostry do występowania w sprawie we wszystkich jej fazach), to takie rozumo- wanie nie jest prawidłowe w stosunku do pełnomocnictwa z dnia 16 maja 2008 r. Wnioskodawca - Stanisław W. złożył do Sądu Okręgowego w Lublinie pełno- mocnictwo dla swej siostry z dnia 16 maja 2008 r. W ocenie Sądu Najwyższego orzekającego w niniejszej sprawie, pełnomocnictwo to miało charakter ogólny. Za- kres bowiem pełnomocnictwa jeśli miałby być ograniczony do poszczególnych czyn- ności procesowych, należy badać biorąc pod uwagę nie tylko art. 88 k.p.c. i art. 91 k.p.c. lecz także normę prawną zawartą w art. 65 k.c. w związku z art. 92 k.p.c.. Przypomnijmy, iż art. 88 k.p.c. uznaje za regułę umocowanie do wszystkich łą- czących się ze sprawą czynności procesowych; z kolei art. 91 k.p.c. określa zakres pełnomocnictwa; natomiast art. 92 k.p.c. nakazuje oceniać zakres pełnomocnictwa z uwzględnieniem przepisów prawa cywilnego. Należy przeto zgodzić się ze skarżą- cym, iż biorąc pod uwagę art. 65 k.c. nie można wyciągać wniosku o ograniczeniu pełnomocnictwa procesowego z faktu użycia w nim sformułowania niestandardowe- go przez osobę ograniczoną w zdolności oceny spraw prawnych. Sąd drugiej instan- cji nie odniósł się do tej kwestii i nie uzasadnił dlaczego nie uznał pełnomocnictwa z dnia 16 maja 2008 r. za pełnomocnictwo ogólne. Wydając postanowienie z dnia 28 maja 2008 r. odrzucające apelację, Sąd Okręgowy w Lublinie nie respektował - zdaniem Sądu Najwyższego, orzekającego w niniejszej sprawie - zasady ogólnej procedury cywilnej wyrażonej w art. 5 k.p.c., real- izowanej także w sposób pośredni przez normy prawne zamieszczone w przepisach dotyczących pełnomocnictw procesowych, zakresów i sposobu potwierdzania tych pełnomocnictw. Zgodnie z tymi przepisami pełnomocnictwo ma z reguły charakter 6 ogólny, a każde działanie osoby nieumocowanej może zostać potwierdzone przez mocodawcę i wywołuje wówczas skutki prawne. Aprobata dokonanej czynności pro- cesowej może nastąpić w różny sposób, w tym: a) przez wydanie następcze pełno- mocnictwa, które trzeba utożsamiać z zatwierdzeniem dokonanych czynności ( art. 97 § 2 k.p.c. - por. orzeczenie z dnia 24 sierpnia 1937 r., C 2382/36- Zbiór Orzecz- nictwa 1938, poz. 282); b) przez dokonanie czynności procesowej przez stronę, z której wynika potwierdzenie czynności procesowych dokonanych przez osobę dzia- łająca w imieniu strony lecz przez nią prawidłowo nieumocowaną. W rozpatrywanej sprawie doszło dwukrotnie do zatwierdzenia dokonanych czynności procesowych przez pełnomocnika. Pierwszy raz wnioskodawca potwierdził czynności procesowe swej siostry, polegające na złożeniu wniosku o uzasadnienie wyroku i przesłanie wyroku z uzasadnieniem, składając apelację od wyroku. Trzeba bowiem uznać, że żądanie uzasadnienia wyroku jest naglącą czynnością procesową z art. 97 k.p.c., do której podjęcia sąd może dopuścić osobę, niemogącą na razie przedstawić pełnomocnictwa. Strona zatwierdza tę czynność, jeżeli wnosi - jak było w niniejszej sprawie - apelację przed terminem wyznaczonym przez sąd do złożenia pełnomocnictwa (por. orzeczenie z dnia 9 grudnia 1935 r., C II 1823/35 Zbiór Orze- czeń 1936, poz. 285). Kolejny raz wnioskodawca zatwierdził działania procesowe swej siostry składając pełnomocnictwo w dniu 16 maja 2008 r., które miało charakter ogólny i ostatecznie akceptowało wszystkie działania Alicji W. podjęte w niniejszej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę należy ocenić, że zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego w Lublinie narusza przepis art. 89 k.p.c., art. 91 k.p.c., art. 92 k.p.c., art. 97 § 2 k.p.c., przyjmując błędnie, że wnioskodawca nie żądał uzasadnie- nia wyroku ani nie zatwierdził czynności dokonanej za wnioskodawcę. Z uwagi na powyższe orzeczono jak na wstępie. ========================================