II UK 326/07

Wyrok z dnia 2 lipca 2008 r. II UK 326/07 Renta z tytułu niezdolności do pracy, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 2 in fine ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) powinna wynikać z pracowniczego ubezpieczenia społecznego. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lipca 2008 r. sprawy z wniosku Ryszarda R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w S. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 kwietnia 2007 r. [...] 1. o d d a l i ł skargę kasacyjną, 2. przyznał radcy prawnej Elżbiecie G. [...] od Skarbu Państwa kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosz- tów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2007 r. [...] Sąd Apelacyjny w Szczecinie zmienił, na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Od- działu w S., wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dnia 17 listopada 2006 r. i oddalił odwołanie wnioskodawcy Ry- szarda R. od decyzji ZUS z dnia 30 sierpnia 2005 r. w sprawie z jego wniosku o emeryturę. Sąd Apelacyjny, podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, nie zaaprobował jednak ich oceny prawnej i uznał, że wnioskodawca nie spełnił przesłanek określonych w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jed- nolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), a tym samym nie nabył prawa 2 do dochodzonego świadczenia, gdyż jego ostatnim ubezpieczeniem nie było ubezpieczenie pracownicze. Według ustaleń faktycznych, wnioskodawca (urodzony 7 kwietnia 1945 r.) ukończył 60 lat, wykazał łącznie 33 lata i 6 miesięcy okresów składkowych i nieskład- kowych z czego 13 lat, 7 miesięcy i 24 dni z tytułu ubezpieczenia pracowniczego. Decyzją z dnia 27 lutego 1996 r. ZUS Oddział w S. przyznał ubezpieczonemu od dnia 5 lutego 1996 r. (dzień zaprzestania pobierania zasiłku chorobowego) - rentę inwalidzką drugiej grupy (a później rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy). Bezpośrednio przed przyznaniem renty wnioskodawca był ubezpieczony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Następnie w okresie od dnia 1 lutego 2004 r. do dnia 30 czerwca 2006 r. pobierał rentę z tytułu okresowej całkowitej niezdolności do pracy. W dniu 29 czerwca 2005 r. złożył wniosek o przyznanie mu emerytury, a decyzją z dnia 30 sierpnia 2005 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do tego świadczenia. Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik wnioskodawcy i za- rzucając naruszenie prawa materialnego - art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez przyjęcie że „renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy o jakiej mowa w art. 29 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, musi być pochodną pracowniczego stosunku ubezpieczenia”, oraz przepisów postępowania - art. 233 § 1 k.p.c., poprzez pominiecie dowodu „z zaświadczenia z urzędu pracy wskazującego, iż powód w okresie przed uzyskaniem prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy zarejestrowany był jako osoba bezro- botna”, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji w całości, ewentu- alnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi dru- giej instancji do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępo- wania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona. Na wstępie trzeba zauważyć, że art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych już w tek- ście pierwotnym dotyczył tylko ubezpieczonych będących pracownikami (podlegają- cych pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu). Na gruncie tego przepisu Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że prawa do emerytury na jego podstawie nie może nabyć 3 osoba objęta ubezpieczeniem niepracowniczym (por. wyrok z dnia 7 grudnia 2001 r., II UKN 846/00, OSNP 2003 nr 18, poz. 445). Z kolei w wyroku z dnia 12 lutego 2004 r., II UK 239/03 (OSNP 2004 nr 20, poz. 356), Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do wcześniejszej emerytury mogą nabyć osoby będące pracownikami „w dacie, z jaką mogą przejść na emeryturę”, a w wyroku z dnia 24 września 2004 r., II UK 471/03 (OSNP 2005 nr 6, poz. 88) - także osoby, które w dniu rozwiązania stosunku pracy posiadały wymagany staż emerytalny oraz ustalone prawo do renty i w czasie pobie- rania tej renty osiągnęły wiek emerytalny uprawniający do wcześniejszej emerytury. Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Fun- duszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264) został zmieniony art. 29 ustawy (art. 1 pkt 14). Według tego przepisu w wersji obowiązującej od 1 lipca 2004 r., wcześniejsza emerytura przysługuje ubezpieczo- nym, którzy ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami oraz w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawali w stosunku pracy co naj- mniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę są upraw- nieni do renty z tytułu niezdolności do pracy. Warunków tych nie muszą spełniać osoby, które przez cały wymagany okres podlegały ubezpieczeniu z tytułu pozosta- wania w stosunku pracy. Stąd prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 29 ustawy przysługuje wyłącznie ubezpieczonemu z tytułu zatrudnienia (pozostawa- nia w stosunku pracy). Nie przysługuje zatem ubezpieczonym z innych tytułów. W przypadku wnioskodawcy ziściły się warunki zawarte w art. 29 ust. 1, był on bowiem na dzień wydania decyzji ponad 60-letnim całkowicie niezdolnym do pracy mężczyz- ną legitymującym się stażem ubezpieczeniowym przekraczającym 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, jednakże błędnie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż spełnił on również przesłanki wymienione w ust. 2, co przesądziło o podjęciu wadli- wego rozstrzygnięcia. Fakt, że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę wnioskodaw- ca był uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy, nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia, skoro renta taka - równoważąca pozostawanie w stosunku pracy - winna wynikać z pracowniczego ubezpieczenia społecznego. Jest niewątpliwe, że warunki wyrażone w art. 29 ust. 1 i 2 ustawy emerytalno - rentowej muszą został spełnione łącznie, aby istniały podstawy do przyznania ubez- pieczonemu prawa do wcześniejszej emerytury. Jedyny wyjątek wprowadza ust. 3 4 tego artykułu, który wyłącza wymóg spełnienia przesłanek z ust. 2, ale tylko w sto- sunku do ubezpieczonych, którzy przez cały wymagany okres, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 podlegali ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emery- talnemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy. W przedmiotowej spra- wie to wyłączenie jednakże nie znajduje zastosowania, ponieważ wnioskodawca w swym stażu ubezpieczeniowym legitymuje się jedynie okresem 13 lat, 7 miesięcy i 24 dni ubezpieczenia pracowniczego. Przedstawioną wykładnię art. 29 ustawy o eme- ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podzielaną przez skład rozpoznający niniejszą sprawę, przedstawił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 lutego 2006 r., III UZP 3/05 (OSNP 2007 nr 5-6, poz. 84). Opiera się ona na założe- niu, iż emerytura przyznawana w oparciu o art. 29 ustawy o emeryturach i rentach ma charakter uprawnienia pochodnego od pracowniczego ubezpieczenia społecz- nego. W ten sposób ustawodawca ograniczył krąg osób mogących skorzystać z tej, stanowiącej wyjątek regulacji, przy czym tak przeprowadzone rozróżnienie upraw- nień ubezpieczonych nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 września 2000 r. - K 1/00, OTK 2000 nr 6, poz. 185). W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca żadnego z warunków dodatkowych wskazanych art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie spełnił - jak trafnie przyjął Sąd Apelacyjny - co wyklucza przyznanie mu prawa do wcześniej- szej emerytury. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie § 11 ust. 2 w związku z §12 ust. 4 pkt 2 i § 15 rozrządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (...), Dz.U. Nr 163, poz.1349 ze zm. ========================================