II UK 305/07

Wyrok z dnia 4 czerwca 2008 r. II UK 305/07 Przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu in- walidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.) dotyczy działań wojennych lub działań mających taki charakter w czasie pełnienia przez żołnierza służby wojskowej w okresie wojny 1939-1945, we wszystkich formacjach i organizacjach wojskowych wymienio- nych w tym przepisie. Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 czerwca 2008 r. sprawy z wniosku Jana W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w B. o rentę inwalidy wojennego, na skutek skargi kasacyjnej wniosko- dawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 22 lutego 2007 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2005 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy oddalił odwołanie Jana W. od decyzji Zakładu Ubezpie- czeń Społecznych-Oddziału w B. z dnia 20 kwietnia 2005 r., którym odmówiono wnioskodawcy prawa do renty inwalidy wojennego. Podstawę rozstrzygnięcia stano- wiły następujące ustalenia. Wnioskodawca (urodzony 24 sierpnia 1919 r.), w okresie od października 1944 r. do 15 marca 1946 r. pełnił służbę w Polskich Siłach Zbroj- nych na Zachodzie, walcząc na Morzu Północnym i pełniąc funkcję nawigatora. W okresie tym przeszedł stan zapalny zęba, przebywając z tego powodu w szpitalu. Celem stwierdzenia, czy warunki i właściwości służby pełnionej przez wnioskodawcę we wskazanym wyżej okresie wpłynęły na jego stan zdrowia w takim stopniu, że spowodowały powstanie całkowitej niezdolności do pracy w związku z działaniami 2 wojennymi i czy w okresie od daty poprzedniego badania przeprowadzonego przez biegłych sądowych (6 grudnia 2001 r.) stan zdrowia wnioskodawcy uległ zmianie, Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłych z zakresu neurologii, okulistyki, psy- chiatrii, urologii i kardiologii. Biegli, po przeprowadzeniu badań własnych i zapozna- niu się z dokumentacją z leczenia wnioskodawcy rozpoznali u niego miażdżycę uogólnioną naczyń mózgu, serca oraz tętnic kończyn dolnych, miażdżycopochodne zwyrodnienie mięśnia sercowego z zaburzeniami rytmu serca w okresie niewydolno- ści krążenia IIo NYHA, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, przewlekły zespół bólo- wy szyjny i lędźwiowo-krzyżowy objawowy, nadciśnienie tętnicze I/IIo , przerost gru- czołu krokowego IIo , zespół psychoorganiczny otępienny miernie nasilony oraz po- urazowy brak paliczka dalszego prawego wskaziciela i uznali, że stan zdrowia czyni wnioskodawcę trwale całkowicie niezdolnym do pracy i do samodzielnej egzystencji, jednakże nie pozostaje w związku z pełnieniem służby w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, a spowodowany jest naturalnym starzeniem się organizmu. Opierając się na powyższych ustaleniach Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i woj- skowych oraz ich rodzin, renta inwalidzka przysługuje inwalidom wojennym. Inwalidą wojennym jest żołnierz, który został uznany za osobę niezdolną do pracy, co naj- mniej częściowo, w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojen- nych w czasie pełnienia w okresie wojny 1939-1945 służby w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych. Jednakże ani udział w tych walkach, ani doznane cierpienia, kontuzje i urazy same przez się nie mogą być podstawą do przy- znania renty. O prawie do tego świadczenia decyduje istnienie związku przyczyno- wego pomiędzy ówcześnie doznanymi między innymi kontuzjami i przebytymi choro- bami a aktualnym stanem zdrowia, przy czym istniejące obecnie schorzenia powinny być na tyle nasilone, aby czyniły ubezpieczonego co najmniej częściowo niezdolnym do pracy. Subiektywne odczucia wnioskodawcy odnośnie do stanu zdrowia w związku z udziałem w walkach zbrojnych na Zachodzie i wynikających z tego konse- kwencji zdrowotnych nie znajdują potwierdzenia w badaniach lekarskich, brak jest również jakichkolwiek dokumentów leczenia po zakończeniu działań wojennych, które pozwoliłyby na ustalenie takiego związku. W okresie powojennym wnioskodaw- ca wykonywał prace na budowach w warunkach szczególnych, a jego stan zdrowia uległ pogorszeniu po doznanym w 1973 r. urazie głowy z wgłębieniem kości ciemie- niowej i wstrząśnieniem mózgu, w wyniku którego przebył trepanację czaszki. 3 Wyrokiem z dnia 22 lutego 2007 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację wnioskodawcy od powyższego wyroku, wskazując, że niesporne jest w sprawie, iż wnioskodawca pełnił służbę w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie w okresie od 18 października 1944 r. do 6 lutego 1946 r., a do Polski powrócił w dacie 19 marca 1946 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, dzia- łając na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, uznał okres od 18 października 1944 r. do maja 1945 r. za okres działalności kom- batanckiej wnioskodawcy jako „pełnienie służby w Polskich Siłach Zbrojnych na Za- chodzie podczas działań wojennych”. W tej sytuacji ocena wpływu działań wojennych na stan zdrowia wnioskodawcy może dotyczyć tylko okresu do maja 1945 r., a okres przypadający już po zakończeniu wojny nie ma znaczenia dla nabycia uprawnień inwalidy wojennego. Sąd Apelacyjny wskazał, że warunkiem przyznania prawa do renty inwalidy wojennego na podstawie ustawy z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojen- nych i wojskowych oraz ich rodzin, jest stwierdzenie inwalidztwa (obecnie niezdolno- ści do pracy przynajmniej częściowej) pozostającego w związku z działaniami wojen- nymi, a będącego następstwem zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób dozna- nych i odniesionych w okolicznościach oraz w czasie, o których mowa w art. 6 i 7 tej ustawy. W ocenie wnioskodawcy, jego obecna całkowita niezdolność do pracy i sa- modzielnej egzystencji jest następstwem służby w marynarce wojennej, w szczegól- ności jej warunków i stresów, którym wnioskodawca był poddany, a także stresów, które przeżywał po powrocie do Polski. Sąd Apelacyjny podkreślił, że warunki służby wojskowej wnioskodawcy były bardzo trudne, a związane z nimi przeżycie trauma- tyczne, ale nie sposób stanu zaawansowania rozpoznanych schorzeń i ich rodzaju oceniać bez uwzględnienia wieku wnioskodawcy i jego powojennej wieloletniej ak- tywności zawodowej aż do uzyskania emerytury w 1979 r. W tym czasie wniosko- dawca przez wiele lat pracował w warunkach szczególnych przy pracach ciesiel- skich, montażowych i innych w budownictwie, przy budowie dróg, we własnym go- spodarstwie rolnym, a w 1973 r. uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał między innymi urazu głowy wymagającego wykonania trepanacji czaszki. Nadto, pomimo traumatycznych przeżyć wojennych, wnioskodawca nigdy nie leczył się psychiatrycz- nie. 4 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił: 1) na- ruszenie prawa materialnego, to jest art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, poprzez: a) przyję- cie błędnej interpretacji okresu działań wojennych jako elementu stanowiącego prze- słankę w definicji inwalidy wojennego, co spowodowało znaczne skrócenie okresu oddziaływania negatywnych czynników mających ewidentnie wpływ na stan zdrowia wnioskodawcy, podczas gdy definicja ta winna zgodnie z wykładnią teleologiczną i aksjologiczną ulec zmianie po transformacji ustrojowej roku 1989 i to w taki sposób, by służba w siłach zbrojnych państw sprzymierzonych była zrównana w zakresie uprawnień ze służbą na terenie kraju; b) całkowite pominięcie przy interpretacji art. 7 powołanej ustawy faktu, że wnioskodawca w związku z pełnieniem służby na Zacho- dzie nie miał możliwości ani powrotu do kraju bezpośrednio po formalnym ustaniu działań wojennych ani ujawniania swojej przeszłości wojskowej (trafił do obozu repa- triacyjnego), w tym eksponowania faktu częściowej utraty zdrowia w okolicznościach, gdy służba ta przez władze komunistyczne była negatywnie oceniania i mogła utrud- nić znalezienie pracy w sytuacji, gdy powszechnie wiadomą okolicznością jest repre- sjonowanie w okresie powojennym osób, które służyły Polsce pod obcym dowódz- twem państw ocenianych przez władze PRL jako imperialistyczne; w konsekwencji wnioskodawca nie mógł artykułować bez narażenia się na szykany nieodwracalnych defektów zdrowotnych, jakich nabawił się w czasie służby na Zachodzie; 2) narusze- nie przepisów postępowania, poprzez nieuwzględnienie zarzutu apelacyjnego doty- czącego braku inicjatywy dowodowej w zakresie wyjaśnienia rozbieżności co do sta- nowisk opiniujących w sprawie biegłych oraz lekarzy kierujących na rentę i aktualnie leczących wnioskodawcę, którzy wskazują na związek przyczynowy między obec- nym stanem jego zdrowia a doznanym w latach 1944-1946 uszczerbkiem na zdro- wiu, w szczególności zakażeniem organizmu. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie żądania w zakresie renty inwalidy wojennego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów. W pierwszym rzędzie należy zaznaczyć, że stosownie do art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy roz- poznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, bio- 5 rąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że Sąd Najwyższy jest związany granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi przez jej pod- stawy, a w konsekwencji nie może uwzględniać naruszenia innych przepisów niż wskazane przez skarżącego. Sąd Najwyższy nie jest zatem uprawniony do samo- dzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów, stawiania hipotez odnośnie do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej bądź zastępowania skarżącego w przytoczeniu przepisów, które mogłyby być naruszone przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia. W rezultacie Sąd Najwyższy może skargę kasacyjną rozpoznawać w ramach podstawy, na której ją oparto i z odniesieniem się wyłącznie do tych przepi- sów, których naruszenie w podstawie tej zarzucono. Skarga kasacyjna wnioskodawcy została oparta na obu podstawach określo- nych w art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., jednakże w ramach podstawy naruszenia przepi- sów postępowania (pkt 2) nie przytoczono jakiegokolwiek przepisu prawa proceso- wego, naruszenie którego mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytua- cji Sąd Najwyższy związany jest z mocy art. 39813 § 2 k.p.c. poczynionym w sprawie i niezakwestionowanym przez skarżącego ustaleniem, że wnioskodawca służył w ma- rynarce wojennej jako żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i brał udział w działaniach wojennych od 18 października 1944 r. do maja 1945 r., a jego niezdol- ność do pracy nie pozostaje w związku z tymi działaniami. Powołane w ramach kasacyjnej podstawy naruszenia prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) zarzuty naruszenia art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.) zostały niewłaściwie sformułowane. Przepisy te zawierają po kilka mniejszych jednostek redakcyjnych normujących odmienne sytu- acje. Powołanie w całości artykułu ustawy, składającego się z kilku mniejszych jed- nostek systematyzacyjnych normujących odmienne kwestie, nie spełnia zasadnicze- go wymogu stawianego skardze kasacyjnej, jakim jest przytoczenie podstaw kasa- cyjnych (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.). Już tylko ta okoliczność uniemożliwia kasacyjną kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Dla porządku należy wskazać, że przedmiotem rozpoznania w sprawie jest prawo wnioskodawcy do renty inwalidy wojennego. Definicję inwalidy wojennego za- wiera art. 6 powołanej wyżej ustawy. W myśl ust. 1 tego artykułu, inwalidą wojennym jest żołnierz, który został zaliczony do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych w 6 czasie: pełnienia w okresie wojny 1939-1945 służby w Wojsku Polskim, w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych oraz w oddziałach ruchu pod- ziemnego lub partyzanckiego prowadzących na terenie Państwa Polskiego walkę z hitlerowskim okupantem (pkt 1), uczestniczenia w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii lub grupami Wehrwolfu (pkt 2). Stosownie do ust. 2 art. 6 ustawy za inwalidę wojennego uważa się również żołnierza mającego obywatelstwo polskie, który został zaliczony do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych w czasie pełnie- nia w okresie wojny 1939-1945 służby w Armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz w innych armiach sojuszniczych, a także w oddziałach antyfaszy- stowskiego ruchu podziemnego lub partyzanckiego działających na obszarze innych państw. Z kolei zgodnie z art. 7 ustawy, za inwalidztwo powstałe w związku z działa- niami wojennymi lub mającymi charakter wojennych uważa się inwalidztwo będące następstwem zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób doznanych: w walce z wrogiem (pkt 1); na froncie lub w związku z pobytem na froncie (pkt 2); wskutek wy- padku pozostającego w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej w okresie określonym w art. 6 (pkt 3); w związku z pobytem w niewoli lub w obozie dla interno- wanych (pkt 4); w związku z udziałem w ruchu podziemnym lub partyzanckim oraz z pobytem w niewoli, w obozach koncentracyjnych lub w więzieniach za udział w tym ruchu (pkt 5). Z ustaleń faktycznych sprawy wynika, że do skarżącego znajduje zastosowa- nie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Wskazany przepis jednoznacznie odnosi działania wojenne lub działania mające taki charakter do czasu pełnienia przez żołnierza służby wojskowej w okresie wojny 1939-1945, a więc II wojny światowej, przy czym odniesienie to dotyczy służby pełnionej we wszystkich formacjach i organizacjach wojskowych wymienionych w tym przepisie (Wojsku Polskim, polskich formacjach wojskowych przy armiach so- juszniczych, oddziałach ruchu podziemnego lub partyzanckiego prowadzących na obszarze Państwa Polskiego walkę z hitlerowskim okupantem). W świetle tego nie- budzącego wątpliwości unormowania brak jest jakichkolwiek przesłanek do uznania za działania wojenne lub działania mające taki charakter okresu służby wojskowej wnioskodawcy po zakończeniu II wojny światowej w maju 1945 r. Takim samym czasokresem działań wojennych lub mających charakter wojennych (okres wojny 1939-1945) posługuje się również art. 6 ust. 2 ustawy. Jedynie dotyczący uczestni- 7 ków walk z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy ze zrozumiałych względów nie zawiera odesłania do okresu wojny. Skoro zatem skar- żący nie był żołnierzem, o którym stanowi art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy, przeto bezza- sadne jest domaganie się przez niego takiej „interpretacji okresu działań wojennych jako elementu stanowiącego przesłankę definicji inwalidy wojennego”, aby „służba w siłach zbrojnych państw sprzymierzonych była zrównana w zakresie uprawnień ze służbą na terenie kraju”. Natomiast kwestia ewentualnych uprawnień skarżącego do świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 17 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) uchyla się spod rozważań Sądu Najwyższego z uwagi na brak w skardze kasacyjnej stosownych zarzutów. Zarzut naruszenia art. 7 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojsko- wych oraz ich rodzin jest niezrozumiały. Przepis ten wymienia należące do sfery faktu, a nie prawa okoliczności, w jakich musi dojść do zranień, kontuzji i innych ob- rażeń lub chorób, aby możliwe było przyjęcie związku pomiędzy ich skutkami w po- staci inwalidztwa (niezdolności do pracy) a działaniami wojennymi lub mającymi cha- rakter wojennych prowadzonymi w czasie określonym w art. 6 tej ustawy. Skoro więc z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że aktualna niezdolność wnioskodawcy do pracy nie pozostaje w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi w czasie peł- nienia przez niego służby wojskowej, przeto nieporozumieniem jest powoływanie się przez skarżącego w ramach zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego na fakty związane z występującą w okresie powojennym niemożnością „artykułowania bez narażenia się na szykany” okoliczności związanych z „nabawieniem się w czasie służby na Zachodzie nieodwracalnych defektów zdrowotnych”. Z tych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. ========================================