II PZ 65/07

Postanowienie z dnia 9 maja 2008 r. II PZ 65/07 Stwierdzenie na posiedzeniu niejawnym dopuszczalności wznowienia postępowania (art. 410 § 1 k.p.c.) obejmuje także ustalenie, czy wskazana pod- stawa wznowienia rzeczywiście istnieje. Przewodniczący SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca), Sędzio- wie SN: Zbigniew Korzeniowski, Romualda Spyt. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 maja 2008 r. sprawy z powództwa Zygmunta P., Piotra G., Ryszarda G., Romana P., Zbi- gniewa K., Jacka N., Marka W. przeciwko Stefanii M., Krzysztofowi M., Bożenie M. i Arkadiuszowi P.-B. o zapłatę i ustalenie, na skutek zażaleń pozwanych Stefanii M., Krzysztofa M. i Bożeny M. na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 25 lipca 2007 r. [...] 1) o d d a l i ł zażalenia; 2) oddalił wniosek adwokata Anny Z. o zasądzenie kosztów zastępstwa pro- cesowego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie posta- nowieniem z dnia 25 lipca 2007 r. odrzucił skargę pozwanych Stefanii M., Krzysztofa M. i Bożeny M. o wznowienie postępowania w sprawie [...] z powództwa Zygmunta P., Piotra G., Ryszarda G., Romana P., Zbigniewa K., Jacka N. i Marka W., zakoń- czonej prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 14 marca 2003 r. Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 403 § 2 k.p.c. stanowiącym podsta- wę skargi pozwanych, można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia ta- kich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowa- niu. Wynika zatem z niego, że chodzi o powzięcie przez stronę wiadomości o takich 2 okolicznościach faktycznych, na które strona nie mogła powołać się w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem. W ocenie Sądu okoliczności, które wskazali pozwani, a mianowicie zeznania Romana P., Piotra G. i Tomasza W. złożone w po- stępowaniu karnym w sprawie prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową w G. [...], a następnie przez Sąd Rejonowy w K. [...], z których miałoby wynikać, że ich zeznania w toczącej się wcześniej sprawie pracowniczej nie polegały na prawdzie, nie stano- wią podstawy wznowienia postępowania po myśli art. 403 § 2 k.p.c., albowiem mogły być przez pozwanych wykazywane w sprawie [...]. Wszystkie te osoby zostały bo- wiem przesłuchane w sprawie pracowniczej, a więc skarżący mieli możliwość zada- wania im pytań i podważania wiarygodności ich zeznań za pomocą przeciwdowo- dów, powoływanych na określoną okoliczność, którą chcieli wykazać. Fakty, które skarżący przytoczyli jako podstawę skargi o wznowienie postępowania nie są więc okolicznościami, na które nie mogli powołać się w postępowaniu zakończonym pra- womocnym wyrokiem. Nie były one dla nich nieujawnialne, gdyż mogli je wykazać przez odpowiednie prowadzenie procesu. Sąd drugiej instancji podkreślił również, że zeznania powodów P. i G. oraz świadka W. nie były jedyną podstawą orzekania w poprzednim postępowaniu, bowiem tak Sąd Rejonowy, jak i Sąd Okręgowy, oparły swoje rozstrzygnięcia także na innych dowodach, między innymi w postaci doku- mentów, w których zeznania powodów i świadków znalazły potwierdzenie. Według Sądu drugiej instancji, podstawy wznowienia w przedmiotowej spra- wie nie stanowił też fakt, że Arkadiusz P.-B. został skazany prawomocnym wyrokiem za fałszowanie dokumentów na szkodę PPHU M. Technika Budowlana s.c. w S., al- bowiem okoliczność ta nie ma zasadniczego znaczenia dla zapadłego w sprawie pracowniczej rozstrzygnięcia. Sfałszowane dokumenty w postaci faktury VAT i umowy o roboty budowlane dotyczyły jedynie stosunków pomiędzy Arkadiuszem P.- B. a firmą M., a zatem pozostawały poza istotą sporu w sprawie [...], którą stanowiło ustalenie, kto był podmiotem zatrudniającym powodów. Z tych względów Sąd Okrę- gowy uznał, że wskazywana przez pozwanych podstawa wznowienia w rzeczywisto- ści nie występuje, wobec czego z mocy art. 410 § 1 k.p.c. odrzucił ich skargę. Zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego złożyli pozwani Stefania M. oraz Bożena M. i Krzysztof M. Pozwana Stefania M. zaskarżyła postanowienie w ca- łości i wniosła o jego uchylenie oraz „rozstrzygnięcie kosztów postępowania w/g norm przepisanych”. Pozwani Bożena M. i Krzysztof M. zaskarżyli postanowienie w 3 całości oraz wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy do rozstrzygnięcia Sądowi Okręgowemu. W obu zażaleniach skarżący zakwestionowali możliwość odrzucenia przez Sąd Okręgowy skargi o wznowienie postępowania jako nieopartej na ustawowej pod- stawie. Wyrazili pogląd, że na wstępnym etapie postępowania Sąd nie bada trafności powołanych podstaw, a jedynie dokonuje oceny, czy zostały sformułowane w sposób odpowiadający ustawowym wymaganiom (art. 401 i 403 k.p.c.). Badanie dopuszczal- ności skargi o wznowienie postępowania nie jest bowiem równoznaczne ze stwier- dzeniem jej zasadności. Chodzi w nim jedynie o ustalenie, czy zachowane zostały warunki, które umożliwiają rozpatrywanie samej skargi o wznowienie postępowania. Skarżący Bożena M. i Krzysztof M. podnieśli nadto, że wskazane w skardze okolicz- ności faktyczne i dowody ujawniły się po zakończeniu sprawy pracowniczej, wobec czego pozwani nie mogli z nich skorzystać w tym postępowaniu. Świadczą one zaś o tym, że powodowie faktycznie byli zatrudnieni u Arkadiusza P.-B., a nie u pozwa- nych, wobec czego mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenia są nieuzasadnione. Przepis art. 410 § 1 k.p.c. w aktualnym brzmie- niu stanowi, że sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, nie- dopuszczalną lub nieopartą na ustawowej podstawie, a postanowienie w tym przed- miocie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Przytoczone uregulowanie wy- kracza poza ramy postępowania wstępnego ze skargi o wznowienie postępowania. Zastosowanie tego przepisu oznacza, że przedmiotem badania sądu jest zachowa- nie terminu oraz oparcie skargi na jednej z ustawowych podstaw wznowienia, a w konsekwencji także dopuszczalności skargi z mocy ustawy i legitymacji do jej wnie- sienia. Stwierdzenie na posiedzeniu niejawnym dopuszczalności wznowienia nie ogranicza się do badania, czy wskazane przez skarżących okoliczności dają się pod- ciągnąć pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, lecz obejmuje badanie i ustalenie, czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje. Nastąpiła bowiem - wskutek uchylenia art. 411 k.p.c. - eliminacja dwustopniowego postępowania. Skarga o wznowienie postępowania podlega - w myśl art. 410 § 1 k.p.c. - odrzuceniu jeżeli - w okolicznościach konkretnej sprawy - podawana podstawa nie zostanie przez Sąd stwierdzona (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r., III CSK 56/07, 4 LEX nr 334985, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2006 r., I PZ 33/05, OSNP 2007 nr 3 - 4, poz. 42, czy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, LEX nr 155376). Trafnie zatem Sąd Okręgowy uznał za konieczne zbadanie, czy sformułowana przez skarżących podstawa wznowienia w rzeczywistości występuje i prawidłowo stwierdził jej brak. Ponieważ jako podstawę wznowienia postępowania wskazano w skardze nowe okoliczności faktyczne i dowody, możliwość wznowienia postępowania uwa- runkowana była tym, czy okoliczności te mieszczą się w kategoriach, o których mowa w art. 403 § 2 k.p.c. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia w razie póź- niejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Sformułowanie tego przepisu wskazuje na to, że podsta- wą wznowienia mogą być takie okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które istniały przed wydaniem prawomocnego wyroku, lecz były stronie nieznane, lub strona nie miała do nich dostępu. Mowa jest tu bowiem o późniejszym wykryciu, a nie o późniejszym zaistnieniu nowych okoliczności lub wystawieniu nowych dokumentów czy też powstaniu innych nowych dowodów. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68 (OSNCP 1969 nr 12, poz. 208), stwierdzając, że środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się wyroku nie stanowi podstawy wznowienia przewidzianej w art. 403 § 2 k.p.c. Z końcowego zwrotu art. 403 § 2 k.p.c. wynika, że „wykrycie" odnosi się do okoliczno- ści i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych i wówczas nie- ujawnialnych, bo nieznanych stronom. Nie odnosi się ono zatem do okoliczności i dowodów jawnych z materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżonych przez stronę. Inaczej bowiem skarga o wznowienie służyłaby korygowaniu błędów popełnionych przez stronę przy prowadzeniu poprzedniej sprawy. Rację ma zatem Sąd Okręgowy, że zeznania złożone przez wskazywane przez skarżących osoby w postępowaniu karnym nie należą do okoliczności, o jakich mowa w art. 403 § 2 k.p.c., albowiem te same osoby składały zeznania w postępo- waniu prowadzonym w sprawie pracowniczej, były one zatem znane pozwanym, a więc jawne w tym postępowaniu, zaś brak inicjatywy po stronie skarżących, aby wy- kazać ich ewentualną niewiarygodność, czy zgłosić dowody przeciwne nie stanowi podstawy skargi o wznowienie postępowania. Ta nadzwyczajna możliwość wzrusze- 5 nia prawomocnego wyroku nie służy bowiem do eliminacji braku aktywności czy błę- dów popełnionych przez stronę przy prowadzeniu sprawy. Z art. 403 § 2 k.p.c. wynika ponadto, że można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Logiczna wykładnia tego przepisu pro- wadzi do wniosku, iż chodzi w nim o takie okoliczności faktyczne względnie dowody, które dotyczą podstawy pozwu, w szczególności jego podstawy faktycznej. Fakt, że Arkadiusz P.-B. fałszował dokumenty na szkodę PPHU M. Technika Budowlana s.c. nie pozostaje w tego rodzaju związku z domaganiem się przez powodów w sprawie pracowniczej ustalenia istnienia stosunków pracy między nimi a pozwanymi, wobec czego stwierdzenie tej okoliczności prawomocnym wyrokiem skazującym Arkadiusza P.-B. nie mogłoby mieć wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy w rozumie- niu art. 403 § 2 k.p.c., a zatem nie stanowi ustawowej podstawy wznowienia, jak traf- nie przyjął Sąd Okręgowy. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy, z mocy art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814 k.p.c. postanowił jak w pkt 1 sentencji. Wniosek adwokata Anny Z., ustanowionej z urzędu dla pozwanej Stefanii M., o „rozstrzygnięcie kosztów postępowania w/g norm przepisanych” nie mógł być uwzględniony, bowiem nie zawiera niezbędnego dla przyznania od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oświadczenia, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części (§ 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 wrze- śnia 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). ========================================