II UK 215/07

uzasadnienie nieważności umowy o pracę w zakresie wysokości wynagrodzenia, bez wyraźnego przy tym wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Otóż trudno akceptować stwierdzenie, że zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego dotyczyło „krótkotrwałego wykonywania umowy o pracę”, skoro wnioskodawczyni pracowała od lipca a niezdolność do pracy powstała dopiero w listopadzie. Podobnie dogmatyczny charakter ma ocena, iż praca była wykonywana „za bardzo wysokim wynagrodzeniem”. Słabością obu tych stwierdzeń jest w pierwszej kolejności brak precyzji w określeniu przyjętej podstawy rozstrzygnięcia (obejścia ustawy, czy sprzeczności z zasadami współżycia społecznego) i jego następstwo, gdyż obie przesłanki nieważności z art. 58 § 1 i 2 k.c., odwołując się do innych norm prawnych i pozaprawnych, wymagają merytorycznego uzasadnienia takich ocen. Na tle takiego zaniechania albo braku argumentacji, nie można nie dostrzec, iż mieści się w ramach racjonalnej i obiektywnej oceny, stwierdzenie pierwszej instancji, że wynagrodzenie wnioskodawczyni nie odbiegało znacznie od wynagrodzeń jakie miała u poprzednich pracodawców. Natomiast Sąd Apelacyjny, o ile stwierdził, że umówione wynagrodzenie było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, bo „nacechowane zamiarem wyłudzenia świadczeń z ubezpieczenia społecznego”, to tak stanowczej kwalifikacji nie uzasadnił. Warunkiem prawa do zasiłku chorobowego nie było przepracowanie i opłacenie składek aż za sześć pełnych miesięcy przed powstaniem niezdolności do pracy. Tu nietrafny wniosek wysnuto ze sposobu ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego (art. 36 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa). Wszak pozwany nie zakwestionował stosunku pracy jako podstawy ubezpieczenia. Rozstrzygnięcia spraw, w których występują wątpliwości co do celowego zawyżania wysokości wynagrodzenia (tak jak to ujęto „nacechowanego zamiarem wyłudzenia świadczeń z ubezpieczenia społecznego”), nie można sprowadzać do schematu, w którym normą miałoby być redukowanie umownego wynagrodzenia za pracę do najniższego wynagrodzenia jako podstawy składek i świadczeń. Wystarczy stwierdzić, iż norma taka (schemat) nie wynika z przepisów prawa pozytywnego, w tym ubezpieczeń społecznych. Nie bez racji są tu zarzuty skargi, że takie podejście przekracza granice weryfikacji, gdyż decyzja pozwanego staje się arbitralna, skoro 7 przy niekwestionowanym zatrudnieniu pomija podstawowe zasady ustalania wysokości wynagrodzenia wynikające z prawa pracy (art. 11 i 13 k.p.). Skoro był stosunek pracy to i wynagrodzenie winno być odpowiednie (według zasady z art. 13 k.p. godziwe), przy tym nie może być całkowicie deprecjonowana wola stron (art. 11 k.p.). To, że spółka miała straty samo w sobie nie uprawnia do przyjęcia najniższego wynagrodzenia, gdyż wnioskodawczyni nie była jedynym pracownikiem i choćby w odpowiedniej relacji do innych stanowisk i wynagrodzeń nie dokonano tu żadnej oceny. Przy tym skoro decydujące i według uzasadnienia zaskarżonego wyroku samodzielne znaczenie miałyby mieć tylko zasady współżycia społecznego (bez rozważania czy miało miejsce obejście prawa), to również i one nie pozostają bez wpływu na dotychczasowe rozstrzygnięcie. Sąd Apelacyjny nie wyjaśnił, jaka norma lub normy pozaprawne (zasad współżycia społecznego) miałyby w sporze znaczenie. Uzasadnienie w ogóle milczy i nie rozważa sytuacji związanej z ciążą wnioskodawczyni oraz prawa do zabezpieczenia w społecznego w tym okresie. Tutaj wszak wnioski z prawa normatywnego (ochronnego) mogą rozmijać się z „nieokreślonymi” zasadami współżycia społecznego, a przynajmniej nie być z nimi sprzeczne. Zaskarżony wyrok podlega więc uchyleniu z tego względu, że opiera rozstrzygnięcie na sprzeczności wysokości ustalonego wynagrodzenia z zasadami współżycia społecznego, lecz nie uzasadnił takiego stanowiska. Było to konieczne, nie tylko ze względu na pominięcie w ocenie zarzucanego obejścia prawa (ustawy), zresztą również wyraźnie niewyjaśnionego przez pozwanego, lecz przede wszystkim dlatego, że sama klauzula generalna zasad współżycia społecznego ma wyjątkowe zastosowanie nawet na gruncie cywilnych stosunków prawnych (art. 58 k.c.). Rozwiązanie takie nie występuje bezpośrednio w systemie ubezpieczeń społecznych. W sprawach nie unormowanych do stosunku pracy klauzulę tę stosuje się odpowiednio (art. 58 k.c. w związku z art. 300 k.p.), stąd tym bardziej racjonalnie i zasadnie winna być rozważana w zakresie skutków w ubezpieczeniach społecznych. Równie wątpliwe było argumentowanie, że przeciętny stosunek wysokości świadczenia do wniesionej składki nie może pozostawać „w oderwaniu od ustawowych regulatorów sprawiedliwego rozłożenia kosztów świadczeń przez odniesienie do czasu opłacania składek”. Trudno rozszyfrować myśl zawartą w tym 8 stwierdzeniu. Można więc tylko ogólnie zauważyć, iż zasada solidaryzmu, na której oparty jest system ubezpieczeń społecznych, zasadniczo ma na uwadze ubezpieczenie określonych ryzyk występujących zwykle i przeciętnie. Tak obliczane jest bowiem średnie ryzyko ubezpieczanych zdarzeń i składka. Nie są jednak wykluczone sytuacje, że ubezpieczony uzyska więcej niż wpłacił do funduszu ubezpieczeń i takie przypadki również uwzględniane są proporcjonalnie do całości, gdyż w przeciwnym razie równowaga ta podlegałaby zachwianiu. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 39815 k.p.c. /tp/