II UK 166/07

Wyrok z dnia 26 lutego 2008 r. II UK 166/07 Decyzja Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w sprawie stwier- dzenia „ustania rolniczego ubezpieczenia” nie jest wydawana w wyniku wzno- wienia postępowania w sprawie zakończonej uprzednio wydaniem ostatecznej decyzji o „podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu” (art. 3a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie: SN Zbigniew Myszka, SA Jolanta Pietrzak. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2008 r. sprawy z wniosku Marzeny S. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w S. o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 9 stycznia 2007 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację wnioskodawczyni. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2007 r. [...] Sąd Apelacyjny w Szczecinie zmienił - na skutek apelacji wnioskodawczyni Marzeny S. - wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 czerwca 2006 r. i poprzedzającą go decyzję organu rentowego - Kasy Rolniczego Ubezpie- czenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w S. i orzekł ustanie objęcia wniosko- dawczyni ubezpieczeniem społecznym rolników od dnia 24 kwietnia 2006 r., to jest od daty wydania zaskarżonej decyzji, w sprawie o ustalenie podlegania ubezpiecze- niu społecznemu rolników. W okolicznościach faktycznych ustalono, że od dnia 14 czerwca 2002 r. Ma- rzena S., właścicielka gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,18 ha, została objęta 2 rolniczym ubezpieczeniem społecznym w pełnym zakresie. Decyzja zawierała po- uczenie o konieczności złożenia Kasie oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia społecznego rolników po podjęciu działalności gospodarczej. W dniu 16 lutego 2006 r. doręczono organowi rentowemu zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. o wysokości ryczałtu od przychodów wnioskodawczyni ewidencjonowanych za rok 2005. W postępowaniu wyjaśniającym zmierzającym do ustalenia daty podjęcia działalności gospodarczej, wobec oświadczenia wnioskodawczyni, że działalność gospodarczą rozpoczęła z dniem 1 lutego 2005 r., decyzją z dnia 26 kwietnia 2006 r. organ rentowy ustalił, że od dnia 1 kwietnia 2005 r. (od następnego kwartału), nie podlegała ona ubezpieczeniu społecznemu rolników. Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim oddalił, wskazując że wniosko- dawczyni od chwili podjęcia działalności gospodarczej nie złożyła w terminie oświad- czenia o kontynuowaniu ubezpieczenia ani nie udokumentowała opodatkowania tej działalności w formie zryczałtowanego podatku dochodowego, co zgodnie z art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jedno- lity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w lutym 2005 r., ustalonym ustawą z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpiecze- niu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 91, poz. 873 ze zm.), powoduje ustanie ubezpieczenia społecznego rolników z końcem kwartału, w którym wnioskodawczyni podjęła działalność gospodarczą. Sąd Apela- cyjny zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji wskazał, że art. 5a ust. 1 ustawy nie miał w sprawie zastosowania, gdyż wnioskodawczyni podjęła pozarolniczą działal- ność gospodarczą, nie podlegając ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie co najmniej 3 lata. Przed podjęciem działal- ności gospodarczej podlegała bowiem ubezpieczeniu rolniczemu jedynie w okresie od 14 czerwca 2002 r. do 1 grudnia 2004 r., tymczasem trzyletnie i nieprzerwane podleganie przez rolnika ubezpieczeniu rolniczemu w pełnym zakresie z mocy ustawy (art. 5a ustawy), musi przypadać bezpośrednio przed podjęciem pozarolni- czej działalności gospodarczej. Jednocześnie Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowi- ska Sądu pierwszej instancji, że ubezpieczona mogła zostać wstecznie wyłączona z rolniczego ubezpieczenia społecznego - od 1 kwietnia 2005 r., uznając że wyłączenie z ubezpieczenia mogło nastąpić dopiero z dniem wydania decyzji, czyli z dniem 24 kwietnia 2006 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego, jeśli organ rentowy nie wznawia po- stępowania zakończonego ostateczną decyzją, nie może, w wyniku wszczęcia kolej- 3 nego postępowania, zmienić ostatecznej decyzji, a stwierdzając ustanie ubezpiecze- nia od dnia 1 kwietnia 2005 r. organ rentowy tak właśnie uczynił. Powyższy wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik organu rentowego i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez „błędną wykładnię art. 36 ust.1 pkt 1 w związku z art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpie- czeniu społecznym rolników polegającą na przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, że prze- pisy te wymagają, by organ rentowy stwierdzając ustanie ubezpieczenia wznawiał postępowanie w sprawie zakończonej uprzednio wydaniem ostatecznej decyzji o podleganiu ubezpieczeniu, oraz art. 5a ust. 3 ustawy poprzez nie przyjęcie bezwa- runkowego ustania ubezpieczenia z końcem kwartału, w którym rolnik rozpoczął wy- konywanie pozarolniczej działalności gospodarczej w razie niezachowania terminów określonych w tym przepisie”, wniósł o jego zmianę i oddalenie odwołania wniosko- dawczyni. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Stosownie do art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orze- czenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania - tak jak w rozpoznawanej sprawie (bądź jeżeli taki zarzut okaże się niezasadny). Okolicz- ności faktyczne rozpoznawanej sprawy nie budzą wątpliwości, sporna pozostaje ich ocena w świetle przepisów prawa materialnego. Pogląd Sądu Apelacyjnego, że wy- łączenie wnioskodawczyni z rolniczego ubezpieczenia społecznego mogło nastąpić dopiero z dniem 24 kwietnia 2006 r., czyli z dniem wydania decyzji, nie jest trafny. Na wstępie i dla porządku, warto zauważyć, że przepisy ustawy o ubezpiecze- niu społecznym rolników regulujące postępowanie w indywidualnych sprawach z za- kresu ubezpieczenia nie zawierają regulacji odnoszącej się do tzw. wznowienia po- stępowania czy też ponownego postępowania w przypadku stwierdzenia, że prawo- mocna decyzja w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu była błędna. Zgodnie jed- nak z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w sprawach nie- uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń spo- łecznych. Obowiązujący od 1 stycznia 2003 r. przepis art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. - 4 wprowadzony ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubez- pieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 241, poz. 2074), zawiera regulację dotyczącą ponownego ustalenia prawa lub zobowiązania, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostały przedłożone nowe dowody lub ujaw- nione okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które miały wpływ na prawo lub zobowiązanie (ust. 1), a także regulację dotyczącą uchylania, zmiany lub unie- ważniania ostatecznych decyzji w drodze wznowienia postępowania na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (ust. 2). Powyższe jednak nie dotyczy rozpoznawanej sprawy, nie doszło w niej bowiem do „wznowienia postę- powania”, ale do wydania nowej - odnoszącej się do nowych okoliczności - decyzji. Za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2005 r., II UK 295/04, należy przypomnieć, że zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników określają przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 1), natomiast decyzje w sprawach „podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpie- czenia” wydaje z urzędu lub na wniosek Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (art. 36 ust. 1 pkt 1 i art. 36 ust. 2 w związku z art. 2 ust. 2 oraz art. 3 tej ustawy). Decyzje takie (jak wszystkie wydawane przez organy rentowe) mają przy tym charakter rozstrzygnięć deklaratoryjnych i są wydawane dla stwierdzenia w kon- kretnej sytuacji faktycznej, że albo osoba, która dotychczas nie była objęta tym ubez- pieczeniem, spełniła określone ustawą wymagania prawne, które uzasadniają „obję- cie” jej tym ubezpieczeniem (decyzja o podleganiu temu ubezpieczeniu), albo osoba dotychczas objęta tym ubezpieczeniem, przestała spełniać określone ustawą wyma- gania prawne, uzasadniające „objęcie” jej tym ubezpieczeniem, co prowadzi do usta- nia podlegania temu ubezpieczeniu. Oznacza to, że decyzja w sprawie stwierdzenia „ustania ubezpieczenia” nie jest wydawana w wyniku wznowienia postępowania w sprawie zakończonej uprzednio wydaniem ostatecznej decyzji o „podleganiu ubez- pieczeniu”, bowiem nie ma ona na celu ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, lecz jest wydawana w wyniku wszczęcia nowego postępowania, w którym organ rentowy stwierdza, że osoba podlegająca dotychczas ubezpieczeniu następnie przestała spełniać wymagania ustawowe konieczne dla dalszego objęcia jej tym ubezpieczeniem, to zaś następuje, wobec treści art. 3a ust.1 ustawy, z koń- cem kwartału, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie temu ubezpie- czeniu. 5 Podzielając to stanowisko, należało stwierdzić, że wyrok Sądu Okręgowego (jak i poprzedzająca decyzja organu rentowego) o ustaniu podlegania przez wnio- skodawczynię ubezpieczeniu społecznemu rolników odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================