I BU 11/07

Wyrok z dnia 14 lutego 2008 r. I BU 11/07 Zasadna jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku, któ- rym orzeczono o obowiązku świadczenia bez podstawy prawnej. Przewodniczący SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lutego 2008 r. sprawy z odwołania Przedsiębiorstwa Turystycznego „Ł.” Spółki z o.o. w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. z udziałem zainte- resowanego Józefa O. o zwrot nienależnie pobranych świadczeń, na skutek skargi ubezpieczonego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 2007 r. [...] 1. s t w i e r d z i ł niezgodność z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego w Kra- kowie z dnia 27 lutego 2007 r., 2. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. na rzecz skarżącego 150 zł ( sto pięćdziesiąt ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. U z a s a d n i e n i e Przedsiębiorstwo Turystyczne „Ł.” Spółka z o.o. w K. (dalej: Spółka) wniosło o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sąd Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 2007 r. Wyrokiem tym oddalono apelację Spółki od wyroku Sądu Okręgo- wego w Kielcach z dnia 13 lipca 2005 r., którym oddalono jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. z dnia 30 września 2004 r., zobo- wiązującej ją do zwrotu - na podstawie art. 84 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - kwoty 451,74 zł nienależnie wypłaconej Jó- zefowi O. części emerytury, wobec ustalenia jej na podstawie wadliwego zaświad- czenia pracodawcy. Rozstrzygnięcie oparto na ustaleniu, że Józef O. był pracowni- kiem Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Turystycznego „Ł.” w K. (przedsiębiorstwa 2 państwowego - dalej: Przedsiębiorstwo) i od 1 lipca 1994 r. pobiera emeryturę, którą ustalono na podstawie wadliwego zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu (Rp-7), wydanego przez Przedsiębiorstwo. Po wniosku (z 2004 r.) o przeliczenie podstawy wymiaru emerytury wyjawiono, że w związku z nieprawidłowym zaświad- czeniem z 1994 r. organ emerytalny wypłacał zainteresowanemu zawyżoną emery- turę. Nienależna część emerytury wynikała z błędu pracodawcy i dlatego organ eme- rytalny decyzją z dnia 30 września 2004 r. wydaną na podstawie art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mógł ustalić obowiązek zwrotu przez Spółkę nienależnie wypłaconego świadczenia. Likwidacja Przedsiębiorstwa Turystycznego „Ł.” w K. nastąpiła z dniem 29 września 1994 r. na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, na mocy decyzji Wojewody K. Likwidacja prywatyzacyjna Przedsiębiorstwa nie oznaczała przejęcia wszystkich praw i obowiązków (sukcesji uniwersalnej) przez Spółkę. O za- kresie przejętych wierzytelności i długów decydowała zawarta wówczas umowa nota- rialna. Spółka jednak nie wykazała, aby treść tej umowy wyłączała jej odpowiedzial- ność z tytułu nieprawdziwych danych mających wpływ na wysokość emerytury. Spo- rządzenie przez nią nowego zaświadczenia (Rp-7) na podstawie przejętej zapewne w całości dokumentacji płacowej i osobowej, zdaje się potwierdzać „kwestionowane następstwo”. W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 2007 r. Spółka zarzuciła naruszenie art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawy systemowej), przez przyjęcie, iż możliwe było przejęcie przez nią długu płatnika składek, określonego w tym prze- pisie, w drodze umowy cywilnoprawnej. Nie jest bowiem następcą prawnym Przed- siębiorstwa, choć nabyła część jego likwidowanego mienia (na podstawie leasingu). Zawarta w związku z tym umowa mogła dotyczyć tylko cywilnych zobowiązań i nie obejmowała spornego długu. Poza tym umowne przejęcie długu nie ma zastosowa- nia w prawie podatkowym i ubezpieczeń społecznych. Przejęcie nie wynikało również z ustawy, gdyż przepisy art. 231 k.p., art. 519 k.c. i art. 554 k.c. (poprzednio art. 526 k.c.) nie mają zastosowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Odpo- wiedzialność według zasad podatkowych odnosi się tylko do składek na ubezpiecze- nie społeczne (art. 31 ustawy systemowej). Przepis art. 84 ust. 6 ustawy systemowej nie mógł stanowić podstawy prawnej nałożonego obowiązku. 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, gdyż objęty nią wyrok narusza prawo materialne. Roz- strzygnięta prawomocnie sprawa dotyczyła problemu przejęcia długu. Każdorazowo nakładany obowiązek świadczenia musi mieć podstawę prawną w ustawie albo w zobowiązaniu. Oznacza to zwykłą konieczność wyartykułowania i wyjaśnienia pod- stawy prawnej orzeczonej odpowiedzialności, zwłaszcza gdy wynika z władczego rozstrzygania i podmiot zobowiązany jej przeczy. Prowadzi to do stwierdzenia, że skarga w trybie art. 4241 k.p.c. skierowana do prawomocnego wyroku, który podaje nieprawidłową podstawę odpowiedzialności skarżącego lub który nie określa tej pod- stawy, nie może być uznana za niezasadną. Wyrok ustalający obowiązek świadcze- nia bez podstawy prawnej musi być uznany za niezgodny z prawem. Wadliwość taka nie może skpowodować szkody dla skarżącego z tytułu jego wykonania (art. 417 k.c., art. 77 ust. 1 Konstytucji). Analiza wyroku objętego skargą nie pozwala przyjąć, iżby podana przez Sąd