II PK 153/07

Wyrok z dnia 5 lutego 2008 r. II PK 153/07 Odbywanie przez absolwenta stażu na podstawie art. 37b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) jest szczególnym rodzajem zatrudnienia, odrębnym od zatrudnienia na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.). Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Roman Kuczyński (sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lutego 2008 r. sprawy z powództwa Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w W. oraz Edyty P. przeciwko Zespołowi Szkół Zawodowych [...] w Ś. o ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w W. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdni- cy z dnia 28 grudnia 2006 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy w W. działający jako organiza- cja społeczna na rzecz pracownika Edyty P., w pozwie złożonym przeciwko Zespo- łowi Szkół Zawodowych [...] w Ś., domagał się ustalenia, że pozwanego wiązał z pra- cownikiem stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, na stanowisku nauczyciela w okresie od dnia 6 marca 2000 r. do dnia 31 sierpnia 2000 r. Pełnienie przez powódkę funkcji nauczyciela odbywało się na podstawie umowy z dnia 28 lutego 2000 r. zawartej pomiędzy Starostą Ś. a Zespołem Szkół Zawodo- wych [...] w Ś. w przedmiocie odbywania stażu przez bezrobotnego absolwenta na stanowisku nauczyciela matematyki. Na podstawie powyższej umowy oraz skiero- wania Powiatowego Urzędu Pracy w Ś. z dnia 6 marca 2000 r. Edyta P. rozpoczęła 2 odbywanie stażu absolwenckiego u strony pozwanej. Staż na stanowisku nauczy- ciela matematyki powódka pełniła w okresie od dnia 6 marca do 31 sierpnia 2000 r. Wyrokiem z 11 września 2006 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy oddalił powództwo. Sąd stwierdził, że w myśl art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny, a skoro powódka domagała się ustalenia istnienia stosunku pracy łączącego ją ze stroną pozwaną w związku z toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu postępowaniem z jej skargi na decyzję D. Kuratora Oświaty w sprawie stwierdzenia nieważności aktu na- dania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego, Sąd uznał, że brak jest po stronie powódki interesu prawnego w sytuacji, gdy możliwe są inne formy ochrony jej praw. Powyższa okoliczność powodowała zatem, w myśl wyżej powoła- nego przepisu, oddalenie żądania. Niezależnie jednak od powyższego, powództwo było także niezasadne z innych przyczyn. W niniejszej sprawie zastosowanie miały przepisy ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 1) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 kwietnia 1996 r., w sprawie szczegółowych warunków odbywania u praco- dawcy stażu przez bezrobotnego absolwenta. Zgodnie z art. 37b tej ustawy starosta mógł na wniosek lub za zgodą absolwenta skierować go do odbycia u pracodawcy stażu przez okres nieprzekraczający 12 miesięcy. Staż odbywał się na podstawie umowy zawartej przez starostę z pracodawcą. Nadzór nad odbywaniem stażu przez absolwenta sprawował starosta. Absolwentowi w okresie odbywania stażu przysługi- wało stypendium w wysokości zasiłku, wypłacane przez starostę. W tym stanie rze- czy, wbrew twierdzeniom powódki, Sąd stwierdził, że sam fakt pełnienia stażu na stanowisku nauczyciela i wykonywanie w związku z tym określonych czynności nie prowadzi do zastosowania ustawy - Karta Nauczyciela. Od powyższego wyroku apelację złożył Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy w W., zaskarżając go w całości. Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2006r. Sąd Okręgowy stwierdził, że apelacja strony powodowej nie zasługiwała na uwzględnienie - w przedmiocie ustalenia, że stronę pozwaną z powódką łączyła umowa o pracę na czas określony - i podlegała oddaleniu. Sąd nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji jakoby powódka nie miała interesu prawnego w ustaleniu istnienia stosunku pracy ze stroną pozwaną. Jednakże pomimo istnienia interesu prawnego, przepisy prawa materialnego nie po- 3 zwalały w ocenie Sądu drugiej instancji, na ustalenie, iż powódka świadczyła u po- zwanej pracę na podstawie zawartej z nią umowy o pracę. Obowiązująca w spornym okresie (według stanu na marzec 2000 r.) ustawa z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w art. 2 ust 1 pkt 21a stanowiła, że staż to nabywanie umiejętności praktycznych do wykonywania pracy poprzez wykonywanie zadań w miejscu pracy przez absolwenta bez nawiązania stosunku pracy z pracodawcą. Po- wódka została skierowana na staż na podstawie wyżej wskazanej ustawy, a odbycie stażu było warunkiem skorzystania z uprawnień w niej określonych, między innymi prawa do stypendium. Ustawa powyższa regulowała sytuację prawną osób bezro- botnych, a oczywiste jest, że nie można być równocześnie osobą bezrobotną i za- trudnioną na podstawie umowy o pracę. W takiej sytuacji argumenty podniesione w apelacji, wskazujące na przepisy ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - w świetle których, według strony powodowej, nie było innej możliwości zatrudnienia powódki w charakterze nauczyciela, niż na podstawie umowy o pracę - były błędne. Status prawny powódki uregulowany był w przepisach wyżej wskazanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, powódka była bowiem w spornym okresie osobą bezrobotną. Strona powodowa wniosła skargę kasacyjną zarzucając powyższemu orze- czeniu naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 10 ust. 1 i 4 ustawy Karta Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym w ramach czasowych ni- niejszego przypadku (rok 2000), art. 37b ustawy z dnia 14 grudnia1994 r. o zatrud- nieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu i art. 58 k.c. w związku z umową pomiędzy Sta- rostą Ś. a Zespołem Szkół Zawodowych w Ś. o odbywanie stażu przez bezrobotnego absolwenta na stanowisku nauczyciela matematyki. Strona powodowa utrzymuje, że stanowisko nauczyciela w publicznej szkole można objąć wyłącznie w drodze nawią- zania stosunku pracy pomiędzy nauczycielem i szkołą, a Karta Nauczyciela kwestie te w „rozdziale 4 Nawiązanie, zmiana i rozwiązanie stosunku pracy", reguluje w spo- sób wyczerpujący i zupełny, a więc powierzenie stanowiska nauczyciela w drodze stażu bezrobotnego absolwenta jest niedopuszczalne. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona. W niniejszej sprawie podsta- wowy problem, jaki należało rozstrzygnąć, sprowadzał się do kwestii dopuszczalno- 4 ści powierzenia obowiązków nauczyciela w szkole publicznej bez nawiązywania z nim stosunku pracy na podstawie art. 10 ust. 1 Karty Nauczyciela - co w niniejszej sprawie miało miejsce na podstawie art. 37b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o za- trudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Innymi słowy, należy rozważyć, czy dopusz- czalne jest wykonywanie obowiązków nauczyciela na postawie szczególnych przepi- sów. Tym samym należy poddać ocenie treść przepisów składających się na „zakres stosowania ustawy", do którego odwołuje się art. 1 ustawy - Karta Nauczyciela. Przepis ten w stosunku do nauczycieli posługuje się terminem „zatrudnieni” i wska- zuje, że przepisy ustawy stosuje się do nauczycieli zatrudnionych we wskazanych tym przepisem placówkach oświaty. Pojęcie to nie przesądza o tym, na jakiej pod- stawie nawiązuje się stosunek pracy z nauczycielem. Z kolei w myśl art. 10 ust. 1, stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się na podstawie mianowania lub umowy o pracę. Nie oznacza to jednak, że świadczenie pracy przez nauczyciela zatrudnio- nego w placówkach określonych w art. 1 ustawy może odbywać się wyłącznie na zasadach określonych w art. 10 ust. 1. Zgodzić się trzeba, że zgodnie z ust. 1 art. 1, nauczyciele zatrudnieni w szkołach publicznych podlegają wyłącznie (co do zasady) tej ustawie, a więc także zastosowanie w stosunku do nich ma art. 10 ust 1. Jednak- że nie można utożsamiać użytego w tym przepisie pojęcia „zatrudnieni” z nawiąza- niem stosunku pracy wyłącznie na takiej podstawie, skoro w kolejnych ustępach wy- żej wymienionego przepisu ustawodawca posługuje się pojęciem „zatrudnieni”, także w stosunku do nauczycieli, do których ustawa nie ma pełnego zastosowania. I tak tylko w zakresie określonym ustawą podlegają jej nauczyciele zatrudnieni w orga- nach administracji (ust. 2 pkt 1), nauczyciele zatrudnieni w placówkach publicznych (ust. 2 pkt 1a oraz pkt 2 lit. a), nauczyciele zatrudnieni w placówkach niepublicznych (ust. 2 pkt 2 lit.b.). Przy czym do żadnej grupy tych nauczycieli, zgodnie z art. 91a - art. 91b, nie ma zastosowania art. 10 ust 1. Tak na przykład zakres stosowania ustawy jest ograniczony w stosunku do zatrudnionych nauczycieli w szkole niepu- blicznej o uprawnieniach szkoły publicznej w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązko- wego wymiaru zajęć. W stosunku do nich zastosowanie mają wyłącznie przepisy art. 6, art. 9-9i, art. 22 ust. 3 i 4, art. 26, art. 49 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 51, art. 70a ust. 3, 4 i 6 i art. 75-85. (art. 1 ust. 2 pkt 2 lit b w związku z art. 91b ust 1 pkt 4 Karty Nauczy- ciela). Ponadto dopuszczalne jest także świadczenie pracy przez tych nauczycieli na podstawie umów cywilnoprawnych - por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1994 r., I PZP 37/94 (OSNAPiUS 1995 nr 7, poz. 86). Mając powyższe na 5 uwadze należy stwierdzić, że poza wskazanymi w ustawie wyjątkami, do których nie ma zastosowania przepis art. 10 ust. 1, nauczyciel zatrudniony w szkole nie może wykonywać pracy na innej podstawie, niż umowy o pracę lub mianowanie. Niemniej jednak, w sytuacji gdy zatrudnienie (rozumiane jako powierzenie obowiązków nau- czycielskich) wynika z innej podstawy prawnej, a podstawą tą jest akt prawny rangi ustawowej, który w sposób szczególny reguluje tę kwestię - to przyjmując, że pojęcie „zatrudnieni” nauczyciele użyte w art. 1 Karty Nauczyciela nie przesądza o nawiąza- niu stosunku pracy na zasadach określonych w ustawie - stwierdzić należy, że samo powierzenie obowiązków nauczyciela w szkole bez nawiązania stosunku pracy w myśl art. 11 Karty Nauczyciela nie oznacza, że z mocy prawa nawiązał się taki sto- sunek tylko dlatego, że nauczyciel pełni obowiązki w szkole publicznej (art. 1 ust 1). W niniejszej sprawie powódka została skierowana na staż na podstawie ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Pełnienie przez po- wódkę funkcji nauczyciela odbywało się na podstawie umowy z dnia 28 lutego 2000 r., zawartej pomiędzy Starostą Ś. a Zespołem Szkół Zawodowych [...] w Ś. w przed- miocie odbywania stażu przez bezrobotnego absolwenta na stanowisku nauczyciela matematyki. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 21a wyżej wymienionej ustawy, pełnienie obowiązków nauczyciela w szkole publicznej odbywało się bez nawiązania stosunku pracy z pracodawcą - dyrektorem szkoły. Tym samym norma prawna rangi ustawo- wej wykluczała możliwość nawiązania stosunku pracy pomiędzy powódką a dyrekto- rem szkoły na podstawie art. 11 w związku z art. 10 ust. 1 Karty Nauczyciela. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że przepis art. 37b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowił lex specialis w stosun- ku do przepisów Karty Nauczyciela regulujących zasady zatrudnienia nauczyciela w szkole publicznej, a tym samym status prawny powódki uregulowany był w przepi- sach wyżej wskazanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================