II PZP 5/07

Uchwała z dnia 11 września 2007 r. II PZP 5/07 Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2007 r. sprawy z powództwa Anny G. przeciwko K.P. Markety Spółce z o.o. w W. o zadość- uczynienie i rentę, na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego postanowie- niem przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2007 r. [...] „Czy w sprawie z zakresu prawa pracy, w której wartość przedmiotu sporu przekracza kwotę 50.000 zł, od apelacji pozwanego pracodawcy, której wartość przedmiotu zaskarżenia nie przekracza tej kwoty, pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 zł, zgodnie z art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) czy zgodnie z art. 35 ust. 1 zdanie drugie tejże ustawy opłatę stosunkową obliczoną od wartości przedmiotu sporu, czy też opłatę stosunkową obliczoną od wartości przed- miotu zaskarżenia ?" p o d j ą ł uchwałę: W sprawie z zakresu prawa pracy z powództwa pracownika, w której war- tość przedmiotu sporu przekracza 50.000 zł, od apelacji pozwanego pracodaw- cy, w przypadku gdy wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od tej kwoty, pobiera się opłatę stosunkową obliczoną od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 35 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych-Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.). U z a s a d n i e n i e Przedstawione zagadnienie prawne wystąpiło przy rozpoznawaniu zażalenia w sprawie o naprawienie szkody wyrządzonej pracownikowi przez pracodawcę. Po- 2 wódka Anna G. wnosiła o zasądzenie od pozwanej K.P. Markety Spółki z o.o. w W. kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz renty uzupeł- niającej w kwocie 5.000 zł miesięcznie. Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2006 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu zasądził od pozwa- nej na rzecz powódki kwotę 15.000 zł i oddalił powództwo w pozostałej części. Od tego wyroku w części uwzględniającej powództwo wniosła apelację pozwana ozna- czając wartość przedmiotu zaskarżenia na 15.000 zł i uiszczając opłatę podstawową w kwocie 30 zł. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2006 r. Sąd Okręgowy we Wro- cławiu odrzucił apelację. Sąd Okręgowy uznał, że przepis art. 35 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), nakładający obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej w kwocie 30 zł wy- łącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, ma zastosowanie jedynie do pracownika do- chodzącego roszczeń z zakresu prawa pracy. Pracodawca nie jest bowiem zwolnio- ny z mocy art. 96 ust. 1 pkt 4 tej ustawy od obowiązku ponoszenia kosztów sądo- wych i w związku z tym ponosi od apelacji opłatę stosunkową. Nienależycie opłacona apelacja wniesiona przez radcę prawnego podlega odrzuceniu na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. bez wzywania do uiszczenia opłaty. Rozpoznając zażalenie pozwanej na to postanowienie Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu powziął wątpliwości co do wykładni art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywil- nych. Pierwsza wątpliwość wynika z braku precyzyjnego określenia rodzaju opłaty od apelacji - podstawowej czy stosunkowej - w sytuacji, gdy wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50.000 zł, a wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od tej kwoty. Druga wątpliwość dotyczy sposobu obliczenia opłaty stosunkowej w przy- padku istnienia obowiązku jej uiszczenia - czy opłatę tę oblicza się od wartości przedmiotu sporu czy od wartości przedmiotu zaskarżenia. Powołany przepis stanowi, że w sprawach z zakresu prawa pracy pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 zł wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyj- nej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Jed- nakże w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50.000 zł, pobiera się od wszystkich podlegających opłacie pism opłatę stosunkową. Może on być rozumiany na trzy sposoby. Można prezentować pogląd, że w sprawie z po- wództwa pracownika, w której wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50.000 3 zł, od apelacji strony pozwanej, w której wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od tej kwoty, pobiera się opłatę podstawową. Za takim stanowiskiem przemawia to, że na etapie postępowania odwoławczego mamy do czynienia z wartością przed- miotu zaskarżenia, o której nie wspomina przepis art. 35 ust. 1 w zdaniu drugim, od- noszącym się jedynie do wartości przedmiotu sporu. Tym samym w sytuacji, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od 50.000 zł, rodzaj opłaty powinien być ustalony na podstawie zdania pierwszego przepisu. W konsekwencji obie strony - pracodawca i pracownik - obowiązane są do poniesienia opłaty podstawowej. Moż- liwe jest również takie rozumienie przepisu, że od pozwanego pracodawcy pobiera się opłatę stosunkową liczoną od wartości przedmiotu sporu. Taka interpretacja przepisu znajduje uzasadnienie w wykładni językowej. W art. 35 ust. 1 zdanie drugie jest bowiem mowa o pobieraniu opłaty stosunkowej od wszystkich podlegających opłacie pism procesowych, a zatem również od apelacji. Bez znaczenia dla samego rodzaju opłaty - podstawowej czy stosunkowej - jest wartość przedmiotu zaskarżenia, gdyż przepis nie wspomina o wartości przedmiotu zaskarżenia. Z kolei wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że opłata stosunkowa od apelacji pozwanego w sprawie, w której wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od 50.000 zł przy war- tości przedmiotu sporu wyższej od tej kwoty, winna być naliczona od wartości przedmiotu zaskarżenia. Wynika to z treści art. 13 ustawy określającego wysokość opłaty stosunkowej - 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia. Opłata naliczana jest zatem w zależności od tego, czy pismo podlegające opłacie dotyczy postępowania przed sądem pierwszej instancji (na przykład pozew), czy przed sądem drugiej instancji (na przykład apelacja i zażalenie). Odmienne rozumie- nie tego przepisu prowadziłoby do sytuacji, w której strona wnosząca apelację za- skarżając orzeczenie w zakresie dużo niższym od wartości przedmiotu sporu, pono- siłaby niewspółmiernie wysokie opłaty sądowe w stosunku do żądania apelacji. Przyjęcie jednego z przedstawionych stanowisk ma zasadnicze znaczenie dla roz- strzygnięcia niniejszej sprawy. Odpowiadając na przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zagadnienie prawne wystąpiło w sprawie, w której pracownik dochodzi od pracodawcy roszczeń związanych ze stosunkiem pracy. W związku z tym rozważania 4 w zakresie obowiązku ponoszenia przez strony kosztów sądowych i wysokości opłat w sprawach z zakresu prawa pracy ograniczają się do interpretacji regulacji dotyczą- cej spraw z powództwa pracownika przeciwko pracodawcy. Zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych pracownik wnoszący powództwo z za- strzeżeniem art. 35. Przepis art. 35 ust. 1, w całości zacytowany w uzasadnieniu po- stanowienia przedstawiającego zagadnienie prawne, zawiera dwa odstępstwa od zasady braku obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach z powództwa pracownika. W zdaniu pierwszym przepis nakłada obowiązek uiszczenia opłaty podstawo- wej od wymienionych w nim środków zaskarżenia. Zostało tu użyte określenie „wy- łącznie”, co oznacza, że opłacie podlega tylko apelacja, zażalenie, skarga kasacyjna i skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nato- miast inne pisma w sprawach ze stosunku pracy nie podlegają opłacie. Opłatę pod- stawową w kwocie 30 zł pobiera się od wymienionych środków zaskarżenia wnoszo- nych zarówno przez pracownika (powoda) jak i pracodawcy (pozwanego). Kwestia ta została rozstrzygnięta uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2007 r., II PZP 5/06, stwierdzającą, że w sprawie z zakresu prawa pracy, w której wartość przed- miotu sporu nie przekracza 50.000 zł, od apelacji pozwanego pobiera się opłatę pod- stawową w kwocie 30 zł. W innych postanowieniach (z dnia 18 grudnia 2006 r., II PZ 59/06 i z dnia 6 lutego 2007 r., II PZ 75/06) Sąd Najwyższy prezentował takie samo stanowisko. Zastrzeżenie zawarte w zdaniu drugim art. 35 ust. 1 powinno być zamieszczo- ne w przepisie jako pierwsze, gdyż oznacza w zakresie opłat sądowych wyłączenie z generalnego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, zawartego w art. 96 ust. 1 pkt 4, pewnej kategorii spraw z powództwa pracownika. Przepis art. 35 ust. 1 byłby wówczas bardziej zrozumiały, gdyż byłoby jasne, że opłata podstawowa, o której mowa w zdaniu pierwszym, nie odnosi się do spraw wyłączonych ze zwol- nienia. Użycie w zdaniu drugim sformułowania: „w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50.000 złotych, pobiera się od wszystkich pod- legających opłacie pism opłatę stosunkową” oznacza, że sprawy te w zakresie opłat sądowych są traktowane tak, jak wszystkie sprawy cywilne rozpoznawane na zasa- dach ogólnych. Opłatę sądową pobiera się na zasadach określonych w art. 13 ustawy - 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia. Pozew, w któ- 5 rym pracownik żąda kwoty wyższej niż 50.000 zł, podlega opłacie stosunkowej obli- czonej od wartości przedmiotu sporu, natomiast opłata od apelacji lub innego środka zaskarżenia liczona jest od wartości przedmiotu zaskarżenia. Jeżeli roszczenie przewyższające 50.000 zł zostanie uwzględnione w części nieprzekraczającej 50.000 zł, a część, w której żądanie zostało oddalone również nie przekracza tej kwoty, w przypadku zaskarżenia wyroku przez obie strony każda z nich uiszcza opłatę stosun- kową obliczoną od wskazanej w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia. W spra- wie z powództwa pracownika, w której żądał on w pozwie kwoty wyższej niż 50.000 zł, zdanie pierwsze przepisu art. 35 ust. 1 nie ma w ogóle zastosowania. Niezależnie od tego, która ze stron zaskarży wyrok i w jakiej części, nie ma możliwości zastąpie- nia opłaty stosunkowej obliczanej na zasadach ogólnych opłatą podstawową okre- śloną w zdaniu pierwszym. Przedstawiony problem prawny był przedmiotem orzeczeń Sądu Najwyższe- go, które, podobnie jak wyżej powołane orzeczenia, nie były dotychczas publikowa- ne. W postanowieniach z dnia 21 września 2006 r., II PZ 34/06, z dnia 23 listopada 2006 r., II PZ 45/06, z dnia 11 grudnia 2006 r., I PK 197/06 i z dnia 6 czerwca 2007 r., III PK 22/07 Sąd Najwyższy stwierdził, że rodzaj opłaty sądowej w sprawach z za- kresu prawa pracy (podstawowa czy stosunkowa) jest uzależniony od wartości przedmiotu sporu przewyższającego kwotę 50.000 zł, nie zaś od wartości przedmiotu zaskarżenia. W kolejnym postanowieniu z dnia 23 listopada 2006 r., II PZ 43/06, stwierdził, że jeżeli wartość przedmiotu sporu przekracza kwotę 50.000 zł, to od apelacji lub skargi kasacyjnej należy uiścić opłatę stosunkową od wartości przed- miotu zaskarżenia, choćby wartość ta była niższa od 50.000 zł. Opłaty od skargi ka- sacyjnej dotyczy postanowienie z dnia 15 lutego 2007 r., I PK 283/06, w którym Sąd Najwyższy uznał, że skarga kasacyjna strony reprezentowanej przez radcę prawne- go, złożona w sprawie z zakresu prawa pracy, w której wartość przedmiotu sporu przewyższa 50.000 zł, jeżeli uiszczono od niej opłatę podstawową, podlega odrzuce- niu na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. w związku z art. 35 ust. 1 zdanie drugie ustawy o kosztach sądowych, choćby wartość przedmiotu zaskarżenia nie przekraczała kwoty 50.000 zł. W świetle utrwalonego orzecznictwa przepis art. 35 ust. 1 zdanie drugie ustawy o kosztach sądowych należy rozumieć w ten sposób, że w sprawach wymienionych w tym przepisie od pozwu pobiera się opłatę stosunkową obliczoną od wartości przedmiotu sporu, a od apelacji pobiera się opłatę stosunkową obliczoną od 6 wartości przedmiotu zaskarżenia także wówczas, gdy wartość ta jest niższa od kwoty 50.000 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy udzielił na przedstawione zagad- nienie prawne odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały. ========================================