I UK 66/07

Wyrok z dnia 17 sierpnia 2007 r. I UK 66/07 Prawo do emerytury górniczej osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r., zależało od łącznego spełnienia warunków wymienionych w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 r., w tym od rozwiązania stosunku pracy. Przewodniczący SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca), Sędzio- wie SN: Katarzyna Gonera, Romualda Spyt. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 sierpnia 2007 r. sprawy z wniosku Jerzego A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w S. o prawo do emerytury górniczej, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 września 2006 r. [...] 1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok i zmienił wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 22 grudnia 2004 r. [...], w ten sposób , że oddalił odwołanie; 2) zasądził od Jerzego A. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Od- działu w S. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępo- wania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro- kiem z dnia 22 grudnia 2004 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych- Oddziału w S. z dnia 14 lutego 2002 r. i przyznał ubezpieczonemu Jerzemu A. prawo do emerytury górniczej od 1 grudnia 2001 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że ubez- pieczony udowodnił wymagany przepisem art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych minimalny okres 25 lat pracy górniczej, równorzędnej i zaliczalnej do pracy górniczej, po uwzględnieniu brakujących 3 lat, 7 miesięcy i 11 dni okresów pracy równorzędnej z górniczą, tj. od 2 maja 1977 r. do 31 lipca 1978 r. (1 rok i 2 miesiące) oraz od 1 sierpnia 1978 r. do 31 maja 1982 r. (3 lata i 10 miesięcy) na podstawie art. 36 ust. 3 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jako zatrudnienia przy innych pracach, do których osoby wykonujące pracę górniczą przeszły w drodze zalecenia jednostki nadrzędnej. Sąd Okręgowy ustalił bowiem, że ustanie stosunku pracy wnioskodawcy w KWK „G.” w B. z dniem 30 kwietnia 1977 r. nastąpiło faktycznie wskutek zaleceń ówczesnego Zjednoczenia Węglowego jako jednostki nadrzędnej, a dotyczących redukcji zatrudnienia w kopalni. Skoro zaś przejście ubezpieczonego do innej pracy poza kopalnią odbyło się w warunkach, o których stanowi powołany przepis, to doliczyć na jego podstawie należało także dal- szy okres zatrudnienia wnioskodawcy w przedsiębiorstwie „C.” w T., uwzględniając treść pisma z dnia 29 lipca 1978 r. o przekazaniu Jerzego A. do tego zakładu. Sąd Okręgowy wskazał, że zaliczenie tych okresów jest wystarczające dla ustalenia prawa wnioskodawcy do emerytury górniczej, choć uwzględnieniu podlegałoby rów- nież zatrudnienie od 1 lipca 1998 r. w spółce mieszkaniowej, poprzedzone pracą górniczą w P.W.S., gdyż ubezpieczony udowodnił, że do pracy tej przeszedł w związku z likwidacją zakładu górniczego. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro- kiem z dnia 13 września 2006 r. oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu pierwszej instancji, uznając za prawidłowe ustalenia faktyczne tego Sądu dotyczące zaliczenia wskazanych okresów zatrudnienia do pracy górniczej jako z nią równo- rzędnych oraz akceptując tym samym stanowisko, iż ubezpieczony udowodnił 25 lat pracy górniczej, równorzędnej i okresów zaliczanych, w tym 15 lat pracy górniczej w rozumieniu art. 36 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a że wiek 50 lat osiągnął 20 sierpnia 2001 r., na dzień zgłoszenia wniosku o emeryturę (21 grudnia 2001 r.) spełniał przesłanki z art. 34 ust. 2 ustawy do przyznania mu prawa do emerytury, tj. dwa warunki określone w jej art. 49 ust. 1 pkt 1 i 2. Sąd drugiej instancji przyznał rację apelującemu, że jednym z warunków przysługiwania prawa do emerytury jest, na mocy art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy, rozwią- zanie stosunku pracy. Wypłata świadczenia może zatem nastąpić faktycznie dopiero po spełnieniu tej przesłanki (art. 129 ustawy). Okoliczność, że ubezpieczony nie roz- 3 wiązał stosunku pracy nie stanowi jednak, w ocenie Sądu Apelacyjnego, przeszkody do przyznania mu prawa do emerytury. Organ rentowy odmówił bowiem prawa do tego świadczenia nie z tej przyczyny, że wnioskodawca nie rozwiązał stosunku pracy, ale w związku z zakwestionowaniem posiadania przez niego wymaganych ustawą okresów pracy górniczej, równorzędnej i zaliczalnej. Ubezpieczony w takiej sytuacji nie mógł rozwiązać stosunku pracy, pozbawiając się środków do życia, a poza tym organ rentowy „nie żądał tego warunku”. Sąd drugiej instancji uznał zatem, że wyrok Sądu Okręgowego dotyczy ustalenia, iż wnioskodawca spełnił warunki z art. 34 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a więc z dniem zgłoszenia wniosku powstało na mocy art. 100 ustawy jego prawo do emerytury, co nie jest równoznaczne z wypłatą świadczenia. Wypłata nastąpi bo- wiem dopiero od dnia faktycznego rozwiązania stosunku pracy, zgodnie z art. 129 i art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Spo- łecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S. wywiódł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego i opierając ją na podstawie naruszenia prawa material- nego w postaci art. 49 ust. 1 w związku z art. 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wniósł o uchylenie w całości oraz zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, z uwzględnieniem kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie w całości tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpo- znania z uwzględnieniem kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z literalnym brzmieniem art. 49 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, prawo do emerytury górniczej, o której mowa w art. 34 lub 48, przysłu- guje pracownikom urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r., jeżeli spełniają łącznie następujące warunki: 1. nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego; 2. warunki do uzyskania emerytury spełnił do dnia 31 grud- nia 2006 r.; 3. nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy. Wszystkie te warunki musza być spełnione łącznie, co oznacza, że ubezpieczony nie nabył prawa do świadcze- nia, albowiem nie doszło do rozwiązania stosunku pracy. Przeciwne stanowisko Sądu drugiej instancji nie znajduje więc żadnego uzasadnienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Skarga kasacyjna organu rentowego ma usprawiedliwione podstawy. W myśl art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.; powoływanej dalej jako „ustawa emerytalna”), prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Ubezpieczony Jerzy A. (urodzony 2 sierpnia 1951 r.) w dniu 21 grudnia 2001 r. wystąpił o emeryturę górniczą. Stosownie do treści art. 49 ust. 1 ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 r., prawo osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r. do emerytury górniczej, o której mowa w art. 34 lub 48 ustawy, zależało od łącznego spełnienia wymienionych tam warunków, tj. nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego, spełnienia warunków do uzyskania emerytury określonych w art. 34 lub 48 do dnia 31 grudnia 2006 r. i rozwiązania stosunku pracy. W niniejszej sprawie nie było sporne to, że wnioskodawca nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego. Wobec poczynio- nych w niniejszej sprawie ustaleń, uznać należy także, iż spełnił warunki wynikające z art. 34 ust. 2 ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 r., tj. udowodnił 25 lat okresów pracy górniczej, równorzędnej i okresów zali- czalnych do pracy górniczej, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 36 ust. 1 i ukończył 50 lat życia. Rację ma jednak skarżący, iż na dzień złoże- nia wniosku o świadczenie nie był spełniony kolejny wymagany przez art. 49 ust. 1 ustawy emerytalnej warunek, a mianowicie, nie nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy, w którym wnioskodawca bezspornie wówczas pozostawał. Tym samym nie było podstaw do stwierdzenia, że ubezpieczony nabył prawo do emerytury górniczej od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie, bowiem bezsprzecznie nie spełnił wówczas przesłanek wymaganych przez ustawę. Zaznaczyć należy przy tym, że prawo do świadczenia, jak wskazano wyżej, powstaje z dniem spełnienia przez ubezpieczonego warunków określonych przez ustawę, a decyzja organu rentowego jedynie potwierdza te okoliczności, wobec czego niezrozumiałe jest stanowisko Sądu drugiej instancji, iż brak w tym zakresie mógłby być konwalidowany tym, że „organ rentowy nie żądał tego warunku”. Wbrew poglądowi Sądu Apelacyjnego bez znacze- nia jest także to, iż rozwiązanie stosunku pracy pozbawiłoby wnioskodawcę środków do życia, bowiem ustawa emerytalna nie zawiera żadnego przepisu, który umożli- 5 wiałby odstąpienie od wymaganego przez ustawę warunku z jakichkolwiek przyczyn. Na marginesie warto jednak zaznaczyć, że tego rodzaju stwierdzenie Sądu drugiej instancji pomija całkowicie okoliczność pobierania przez ubezpieczonego renty z ty- tułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową, a tym samym jest co najmniej nieprecyzyjne. Stanowiska Sądu drugiej instancji nie uzasadnia też powołanie się na art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym świadczenia wypłaca się, poczynając od dnia powstania do nich prawa, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Przepis ten dotyczy bowiem wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy można stwierdzić, że wniosko- dawca nabył do niego prawo. Nie może być natomiast stosowany wówczas, gdy tak, jak w sprawie niniejszej, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o świadczenie z tej przyczyny, że ubezpieczony nie spełnił wymaganych ustawą warunków, bowiem wówczas nie dochodzi do nabycia prawa do emerytury, co czyni niemożliwym roz- strzyganie o dacie jej wypłaty. Z powyższych względów uznać należy, że wnioskodawca nie spełnił jednego z warunków wymaganych przez art. 49 ust. 1 ustawy emerytalnej w brzmieniu obowią- zującym przed 1 stycznia 2007 r., bowiem nie rozwiązał stosunku pracy, w którym pozostawał nieprzerwanie do 30 września 2006 r., wobec czego decyzja organu rentowego odmawiająca prawa do emerytury górniczej była prawidłowa, a tym sa- mym odwołanie ubezpieczonego od tej decyzji nie podlegało uwzględnieniu, jak słusznie zarzucił skarżący. Podstawa naruszenia prawa materialnego okazała się zatem oczywiście uzasadniona, co biorąc pod uwagę wniosek organu rentowego zawarty w skardze kasacyjnej, uprawniało do orzeczenia co do istoty sprawy poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zmianę poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i oddalenie odwołania Jerzego A. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z dnia 14 lutego 2002 r. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39816 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. oraz art. 98 k.p.c. i art. 99 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================