II UK 216/06

uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane tym przepisem elementy - ustalenia faktyczne i ocenę prawną. Zawiera także odniesienie do prawi- dłowości obliczenia odsetek. Fakt, że wyrażony w tym przedmiocie pogląd prawny nie satysfakcjonuje skarżącego, nie uzasadnia zarzutu naruszenia powołanego prze- pisu. Pierwszy zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczy wykładni przepisu art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74). Przepis ten stanowi, że na- leżności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części. Jest to regula- cja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu podobna do regula- cji funkcjonującej w obrocie cywilnym, określonej w art. 508 k.c. Zwolnienie z długu uzależnione jest wyłącznie od woli wierzyciela, natomiast dłużnik nie ma możliwości prawnych pozwalających na uzyskanie od wierzyciela oświadczenia w tym przed- miocie. W obrocie cywilnym swoboda wierzyciela co do zwolnienia dłużnika z długu nie jest niczym ograniczona. Nie może być natomiast dowolności w tym zakresie w 6 przypadku wierzycieli będącymi podmiotami dysponującymi środkami publicznym, do których należy Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W takim przypadku ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności wprowadza daleko idące ograniczenia. I tak, przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecz- nych stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w ust. 3 wymienione są w siedmiu punktach sytua- cje, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy. Są to takie sytuacje, jak śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku ma- jątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), brak środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego (pkt 4), znikoma wyso- kość nieopłaconej składki (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku ma- jątku (pkt 5) oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). Z zestawienia tych sytuacji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. W przypadku wnioskodawcy nie występują przesłanki, na które powołuje się w skar- dze kasacyjnej, to jest wymienione w punktach 3 i 6 analizowanego tu artykułu. Pierwszy z tych przepisów, w którym jest mowa o tym, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egze- kwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialno- ści na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa, nie do- tyczy osób fizycznych. W pierwotnym brzmieniu (do dnia 1 stycznia 2003 r.) przepis ten określał całkowitą nieściągalność, jeżeli w przypadku dłużników - osób prawnych nastąpiło wykreślenie dłużnika z właściwego rejestru osób prawnych przy jednocze- snym braku majątku, z którego można egzekwować należność i jednocześnie nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. W wyniku zmiany re- gulacja ta objęła także podmioty będące płatnikami składek a nieposiadające osobo- wości prawnej, na przykład spółki osobowe. Na podstawie drugiego z powołanych w skardze przepisów całkowita nieściągalność zachodzi, jeżeli jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzeku- cyjne. Dłużnik nie może wywodzić swoich praw z tego, że jego zdaniem zaniechanie prowadzenia egzekucji leży w interesie wierzyciela. Ocena, czy ponoszenie wydat- 7 ków egzekucyjnych jest zbędne, czy też może przynieść korzyści, należy wyłącznie do wierzyciela. Nawet jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 3 sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieją szanse na ich wyegzekwowanie. Przy przyjęciu, że umorzenie należności jest wyłącznie prawem wierzyciela, dłużnik nie mógłby kwestionować decyzji odmownej. Ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 150, poz. 1248) nadano nowe brzmienie przepisowi art. 83 ust. 4, który obecnie stanowi, że od decyzji przyznającej świad- czenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadcze- nia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubez- pieczenie społeczne odwołanie nie przysługuje. Do czasu tej zmiany wyłączone było odwołanie tylko w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku. W stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji odmowa umorzenia należności podlegała kontroli sądu. Sąd mógł więc badać, czy nieskorzystanie przez wierzyciela z prawa umorzenia należności nie krzywdzi dłużnika. Dotyczyło to głów- nie sytuacji określonych w przepisach, których skarżący nie przytacza w skardze ka- sacyjnej, a które brały pod uwagę oba Sądy oceniając sytuację osobistą i rodzinną wnioskodawcy oraz jego możliwości zarobkowe. Chodzi tu o przepis art. 28 ust. 3a i wydane na podstawie art. 28 ust. 3b rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarza- nia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Przepisy te dotyczą płatników składek na własne ubezpieczenie, których sytu- acja rodzinna, zdrowotna lub materialna spowodowana stratami w wyniku klęski ży- wiołowej czy innego nadzwyczajnego zdarzenia, uzasadnia umorzenie należności mimo braku całkowitej nieściągalności. W stosunku do innych płatników w przypadku braku całkowitej nieściągalności możliwe jest umorzenie należności na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń spo- łecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074) tylko w zakresie składek na ubezpieczenia rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwa- rantowanych Świadczeń Pracowniczych należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r., gdy zobowiązana do ich opłacenia jest osoba fizyczna, jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby. Żaden z przytoczonych przepisów nie 8 daje podstawy do zastosowania art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń spo- łecznych i umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia. Wnioskodawca ma takie możliwości, a jego żądanie zmierza do zwolnienia z egzekucji przyszłych spodziewa- nych dochodów. Żądanie zgłoszone w celu zachowania czystego konta kosztem środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Funduszu Zdrowia i Funduszu Pracy nie mogło zostać uwzględnione. Nie może być także uwzględniony drugi zarzut dotyczący naruszenia przepisu art. 58 ustawy - Ordynacja podatkowa, zobowiązującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad naliczania odsetek za zwłokę i opłaty prolongacyjnej. W zakresie odsetek za zwłokę przepis ten odnosi się do art. 56 tej ustawy, który ma brzmienie następujące: „§ 1. Stawka odsetek za zwłokę wynosi 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Pol- skim, § 2. Stawka odsetek za zwłokę ulega obniżeniu lub podwyższeniu w stopniu odpowiadającym obniżeniu lub podwyższeniu podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, poczynając od dnia, w którym stopa ta uległa zmianie i § 3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych ogłasza, w drodze obwieszczenia, stawkę odsetek za zwłokę w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Mo- nitor Polski”. Wydane na podstawie art. 58 ustawy rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty pro- longacyjnej, a także zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach (Dz.U. Nr 165, poz. 1373) obowiązuje dopiero od dnia 1 września 2005 r. Określony w nim został wzór naliczania odsetek za zwłokę (§ 2). Jednakże z faktu, że od dnia wejścia w życie ustawy - Ordynacja podatkowa (1 stycznia 1998 r.) do dnia 1 wrze- śnia 2005 r. nie było wzoru określonego w drodze rozporządzenia, nie można wycią- gać wniosku, iż nie było podstawy prawnej do naliczania odsetek. Podstawą tą był zacytowany przepis art. 56 ustawy, określający sposób ustalania stawki odsetek i odsyłający do kolejnych obwieszczeń wysokości stawki uzależnionej od zmieniającej się stopy oprocentowania. Znając kwotę zadłużenia oraz stawkę oprocentowania rocznego za dany okres, można było wyliczyć kwotę odsetek za każdy dzień zwłoki poczynając od daty wymagalności należności do końca okresu obowiązywania stawki, powtórzyć tę operację w kolejnych okresach, a następnie zsumować uzyska- ne wyniki. Wzór ma na celu uproszczenie działań matematycznych, natomiast wynik 9 w każdym wypadku musi być taki sam. Dla celów podatkowych wzór został opraco- wany w piśmie Ministra Finansów z dnia 13 stycznia 1998 r. opublikowanym w Biu- letynie Skarbowym nr 1, poz. 3, stanowiącym zalecenie sposobu naliczania odsetek. Jest to wzór identyczny z wzorem określonym w rozporządzeniu. Dla celów nalicza- nia odsetek od należności z tytułu składek wzór został określony w komunikacie Pre- zesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 stycznia 1998 r. Słusznie Sąd Okręgowy stwierdza, że komunikat ten dotyczy kwestii czysto technicznej. Jeżeli skarżący kwestionuje wyliczenie wysokości odsetek, powinien wskazać na błąd, czy to w samym wzorze, czy też w podstawieniu do wzoru i przedstawić własne wylicze- nie wykonane jakąkolwiek metodą, byleby odpowiadało zasadom określonym w ustawie. W skardze kasacyjnej brak jest wskazania błędu, nie zostały więc wykazane nieprawidłowości w ustaleniu kwoty odsetek. Podniesiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut, że przepis art. 56 Ordy- nacji podatkowej jest niezgodny z przepisami art. 2, art.87 i art.217 Konstytucji RP nie ma żadnego uzasadnienia. Nie można mówić o naruszeniu zasad równości i sprawiedliwości w sytuacji, gdy ustalone w ustawie stawki odsetek są jednakowe w stosunku do wszystkich dłużników, a uzależnia się je jedynie od zmieniającej się sy- tuacji na rynku pieniężnym. Nieuprawnione jest stwierdzenie, że ustalenie stawki wy- noszącej 200% podstawowej stawki kredytu lombardowego, prowadzi do zbiegu sankcji administracyjnej i karno-skarbowej. W przepisie art. 56 Ordynacji podatkowej nie ma mowy o jakiejkolwiek sankcji. W zakresie zalegania z zapłatą składek na ubezpieczenie społeczne sankcja w postaci opłaty dodatkowej (100% nieopłaconych składek) określona jest w art. 24 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w odniesieniu do podatków sankcje są przewidziane w ustawach regulujących po- szczególne rodzaje podatków. Odsetki określone w art. 56 Ordynacji podatkowej spełniają taką samą rolę jak odsetki za opóźnienie określone w art. 481 k.c., który to przepis w § 2 przewiduje, w braku odmiennej umowy, odsetki ustawowe. Obowiązek zapłaty odsetek może dyscyplinować dłużnika, jednak celem jego wprowadzenia nie jest ukaranie dłużnika lecz ochrona interesu wierzyciela. Odsetki za opóźnienie lub zwłokę mają rekompensować wierzycielowi spadek siły nabywczej pieniądza (infla- cję) oraz utratę korzyści, które odniósłby, gdyby obracał należną mu kwotą pienięż- ną. Stąd powiązanie stawek, zarówno odsetek ustawowych od należności wynikają- cych ze zobowiązań prywatnych, jak i odsetek od należności publicznych, ze stopami procentowymi ustalanymi przez Narodowy Bank Polski. Nie ma przy tym istotnej 10 różnicy między odsetkami ustawowymi a odsetkami od zaległości podatkowych. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 października 2005 r. w sprawie określe- nia wysokości odsetek ustawowych (Dz.U. Nr 201, poz. 1662) wysokość odsetek ustawowych została ustalona na 11,5% w stosunku rocznym. W obwieszczeniu Mini- stra Finansów z dnia 6 marca 2006 r. w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zale- głości podatkowych (M.P. Nr 19, poz. 207) stawka odsetek została ustalona na 11% w stosunku rocznym. Ostatnia podwyżka stóp procentowych w kwietniu 2007 r. spo- woduje wzrost tej ostatniej stawki do 11,5%. Obie stawki są porównywalne, a więc nie można uznać, że określenie w art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej stawki w wyso- kości 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego narusza za- sadę sprawiedliwości. Z tych przyczyn wobec bezzasadności wszystkich podniesionych zarzutów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną. ========================================