I PK 15/07

Postanowienie z dnia 12 kwietnia 2007 r. I PK 15/07 Ocena dopuszczalności skargi kasacyjnej ze względu na wartość przed- miotu zaskarżenia (art. 3982 § 1 k.p.c.) powinna być odniesiona odrębnie do rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji o powództwie głównym i powództwie wzajemnym. Sędzia SN Katarzyna Gonera. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2007 r. sprawy z powództwa Telekomunikacji Polskiej SA Obszaru Telekomunikacji w O. przeciwko Teresie K. o zapłatę kwoty 28.943,60 zł oraz z powództwa wzajem- nego Teresy K. przeciwko Telekomunikacji Polskiej SA Obszarowi Telekomunikacji w O. o zapłatę kwoty 6.800 zł z udziałem Niezależnego Samorządnego Związku Zawo- dowego Pracowników Telekomunikacji z siedzibą w O. na skutek skargi kasacyjnej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Pracowników Telekomunikacji z siedzibą w O. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 28 września 2006 r. [...] 1. o d r z u c i ł skargę kasacyjną w części dotyczącej powództwa wzajemne- go; 2. o d m ó w i ł przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w części dotyczą- cej powództwa głównego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy- Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie wyrokiem z 30 września 2005 r. [...] w sprawie z powództwa Telekomunikacji Polskiej SA w Warszawie - Obszaru Telekomunikacji w O. przeciwko Teresie K. o zapłatę kwoty 28.943.60 zł oraz z powództwa wzajemnego Teresy K. przeciwko Telekomunikacji Polskiej SA w Warszawie - Obszarowi Telekomunikacji w O. o zapłatę kwoty 6.800 zł, (1) zasądził od pozwanej Teresy K. na rzecz strony powodowej Telekomunikacji 2 Polskiej SA w Warszawie - Obszaru Telekomunikacji w O. kwotę 23.435 zł z usta- wowymi odsetkami, (2) oddalił w pozostałym zakresie powództwo główne, (3) oddalił w całości powództwo wzajemne Teresy K. przeciwko Telekomunikacji Polskiej SA w Warszawie - Obszarowi Telekomunikacji w O., (4) orzekł o kosztach procesu. W po- stępowaniu brał udział - po stronie pozwanej i powódki wzajemnej Teresy K. - Nie- zależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Telekomunikacji z siedzibą w O. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie wyrokiem z 13 stycznia 2006 r. [...] oddalił apelację pozwanej Teresy K. oraz apelację NSZZ Pra- cowników Telekomunikacji w O., wniesione od wyroku Sądu Rejonowego. Skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z 13 stycznia 2006 r. wniósł NSZZ Pracowników Telekomunikacji w O. Skargę o wznowienie postępowania wniosła również pozwana Teresa K. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie wyrokiem z 28 września 2006 r. [...] (1) wznowił postępowanie zakończone prawomocnym wyro- kiem tego Sądu z 13 stycznia 2006 r. [...], (2) oddalił apelację Niezależnego Samo- rządnego Związku Zawodowego Pracowników Telekomunikacji w O. oraz apelację pozwanej Teresy K., a ponadto (3) zmienił wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Olsztynie z 30 września 2005 r. [...], w ten sposób, że orzekł odmiennie o kosztach procesu. Ponadto orzekł o kosztach postępowania wywołanego skargą o wznowienie postępowania. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego z 28 września 2006 r. wniósł Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Telekomunikacji w O., zaskarżając wyrok ten w całości. Jako podstawy skargi kasacyjnej skarżący wskazał: 1) naruszenie prawa materialnego, a w szczególności: a) art. 410, art. 405, art. 409, art. 411 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 300 k.p.; b) w części III pkt 1, pkt 2 lit b, c i d, pkt 3, pkt 4, pkt 5 w, części VII pkt 1, pkt 2 Pakietu Socjalnego, c) uchwały zarządu TP SA nr 257/02 z 23 grudnia 2002 r. w sprawie zasad przyznawania w 2003 r. pracow- nikom TP SA dodatkowych wypłat (odszkodowań) wynikających z Pakietu Socjalne- go, d) w części VI pkt 1, pkt 2 pkt 3, w części IV pkt 6, w części VIII pkt 1, pkt 2 Pa- kietu Socjalnego, e) art. 45 § 1 w związku z art. 47 i 471 k.p., art. 51 § 2 k.p., f) art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p., g) art. 55 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy, 2) naruszenie przepisów postępowania: art. 411 i art. 412 § 1 i 2 k.p.c., art. 3 233 § 1 i 2 k.p.c., art. 232 k.p.c., art. 377 k.p.c., art. 390 § 1 k.p.c., art. 100, 102 i 463 § 2 k.p.c., art. 299 k.p.c. i art. 217 § 2 k.p.c. Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej (w części dotyczącej powództwa głównego) skarżący podał istotną rozbieżność w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Zdaniem skarżącego, wyrok Sądu Najwyższego z 9 listopada 1990 r., I PR 351/90, OSP 1991 nr 7, poz. 169 oraz uchwała Sądu Naj- wyższego z 13 grudnia 1990 r., III PZP 22/90, OSNCP 1991 nr 5-6, poz. 64, są w istotny sposób sprzeczne z wyrokiem z 23 października 2005 r., III PK 82/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 239, istnieje zatem konieczność wydania wiążącej interpretacji charakteru odprawy-odszkodowania wypłaconej pozwanej na podstawie części III Pakietu Socjalnego w związku z art. 409 i 411 k.c. w związku z art. 300 k.p. Drugą okolicznością uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej (w części dotyczącej powództwa wzajemnego) jest istotne zagadnienie prawne dotyczące tego, czy pracodawca, wypłacając odszkodowanie za gwarantowane miesiące pa- kietowe, po przywróceniu pracownika do pracy obowiązany jest okres pakietowy wli- czyć do okresu zatrudnienia i przyznać przysługujące na jego rzecz świadczenia, takie jak urlop i składki na rzecz pracowniczego funduszu emerytalnego, wymienione w pozwie wzajemnym. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie roszczeń pra- codawcy oraz uwzględnienie powództwa wzajemnego pracownicy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi niższej instancji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona powodowa (pozwana wzajemna) wniosła o jej odrzucenie, ewentualnie o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. W pierwszej kolejności rozważenia wymagała dopuszczalność skargi kasa- cyjnej ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia. Skarżący oznaczył tę wartość na kwotę 30.235,60 zł, ale oznaczenie to jest nieprawidłowe, ponieważ stanowi zsu- mowanie wartości przedmiotu zaskarżenia roszczeń objętych powództwem głównym (Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo główne do kwoty 23.435,60 zł) oraz roszczeń objętych powództwem wzajemnym (Sąd Rejonowy oddalił w całości powództwo wzajemne o zapłatę kwoty 6.800 zł). Tymczasem, ocena dopuszczalności skargi ka- sacyjnej powinna być odniesiona osobno do powództwa głównego oraz do powódz- 4 twa wzajemnego. Przy oznaczaniu wartości przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyj- ną nie sumuje się należności dochodzonych pozwem głównym i wzajemnym. War- tość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną nie może przekraczać wartości przedmiotu sporu z pozwu wzajemnego ani wartości przedmiotu zaskarżenia w czę- ści dotyczącej rozstrzygnięcia o tym przedmiocie w postępowaniu apelacyjnym. Przedmiot zaskarżenia nie jest bowiem samodzielny i nie może być większy od przedmiotu sporu oznaczonego w pozwie wzajemnym, chyba że nastąpiło rozsze- rzenie powództwa z pozwu wzajemnego albo zasądzenie ponad jego żądanie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lutego 2006 r., I CZ 1/06, LEX nr 201019). W wypadku wytoczenia skutecznie powództwa wzajemnego (art. 204 k.p.c.) w istocie rzeczy ma miejsce połączenie dwóch samodzielnych, odrębnych procesów, które łączy pewna więź materialnoprawna wyrażająca się w tym, że „roszczenie wzajemne jest w związku z roszczeniem powoda lub nadaje się do potrącenia”. W tej sytuacji rzeczą sądu pierwszej instancji jest rozstrzygnięcie o zasadności każdego powódz- twa - głównego i wzajemnego - i w przypadku stwierdzenia, że są one w całości bądź w części zasadne, zasądzenie na rzecz każdego z powodów - głównego i wzajem- nego - od strony przeciwnej stosownych kwot (jeżeli powództwo jest niezasadne - oddalenie go w całości). Rzeczą zaś sądu drugiej instancji jest rozpoznanie apelacji od każdego z tych rozstrzygnięć (odnośnie do powództwa głównego i wzajemnego). Powyższy pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który przyjmuje, między innymi, że o dopuszczalności skargi kasacyjnej w świetle art. 3982 § 1 k.p.c. decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia - niezależnie od tego, czy chodzi o powództwo główne, czy wzajemne - osobno dla każdego z tych powództw (por. postanowienie z 25 listopada 1998 r., II CZ 120/98, Wokanda 1999 nr 2, poz. 8), o wartości przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną decyduje wartość roszczenia ob- jętego powództwem lub powództwem wzajemnym (por. postanowienie z 4 lutego 1998 r., III CKN 346/97, OSNC 1998 nr 9, poz. 147), a ustalając wartość przedmiotu zaskarżenia w kasacji nie sumuje się wartości przedmiotu rozstrzygnięcia powództwa głównego i wzajemnego (por. postanowienie z 23 maja 1997 r., I PZ 21/97, OSNAPiUS 1998 nr 4, poz. 126). Skarga kasacyjna wniesiona w rozpoznawanej sprawie w części dotyczącej rozstrzygnięcia o powództwie wzajemnym jest niedopuszczalna, a to z tej przyczyny, że wartość przedmiotu zaskarżenia w tej części - 6.800 zł - nie przekracza kwotowe- go progu dopuszczalności skargi (art. 3982 § 1 k.p.c.). Z tych przyczyn Sąd Najwyż- 5 szy odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Telekomunikacji w O. w części rozstrzygającej o powódz- twie wzajemnym, gdyż w tej części wartość przedmiotu zaskarżenia nie przekraczała kwotowego progu dopuszczalności tej skargi (art. 3982 § 1 k.p.c.). 2. Z kolei w części dotyczącej powództwa głównego skarga kasacyjna nie za- sługuje na przyjęcie jej do rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) za- chodzi nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasad- niona. Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej w części dotyczącej powództwa głównego skarżący podał istotną rozbieżność w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Zdaniem skarżącego, wyrok Sądu Najwyższego z 9 listopada 1990 r., I PR 351/90, OSP 1991 nr 7, poz. 169 oraz uchwała Sądu Naj- wyższego z 13 grudnia 1990 r., III PZP 22/90, OSNCP 1991 nr 5-6, poz. 64, są w istotny sposób sprzeczne z wyrokiem z 23 października 2005 r., III PK 82/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 239, istnieje zatem konieczność wydania wiążącej interpretacji charakteru odprawy-odszkodowania wypłaconej pozwanej na podstawie części III Pakietu Socjalnego w związku z art. 409 i 411 k.c. w związku z art. 300 k.p. Przedstawione rozbieżności w istocie nie istnieją. W wyroku z 9 listopada 1990 r., I PR 351/90, LEX nr 13602, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że odprawa wy- płacona pracownikowi, w związku z rozwiązaniem stosunku pracy, na podstawie art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra- cownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 18 ze zm.), po przywróceniu pracownika do pracy, podlega zaliczeniu na poczet wynagrodzenia, o jakim mowa w art. 47 § 1 k.p. Po przywróceniu pracownika do pracy odpada podstawa prawna wypłaty tej odprawy, którą wypłaca się w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy. Inaczej mó- wiąc, po przywróceniu do pracy świadczenie to staje się nienależne i w zasadzie strona pozwana mogłaby żądać jego zwrotu (art. 410 § 2 i 405 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Dlatego podlega ono zaliczeniu na poczet wynagrodzenia za czas pozostawa- nia bez pracy. Podobnie w wyroku z 3 października 2005 r., III PK 82/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 239, Sąd Najwyższy stwierdził, że pracownik, który odwołał się od wy- powiedzenia umowy o pracę, złożonego na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 6 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.), kwestionując istnienie przyczyny wypowiedzenia, powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu odprawy z art. 8 tej ustawy (art. 409 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Odszkodowanie z tytułu nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych (podobnie jak uznanie wypowie- dzenia za bezskuteczne czy przywrócenie do pracy) i odprawa pieniężna wypłacana z tytułu zwolnień grupowych to dwie odrębne instytucje prawne, a prawo do nich po- wstaje w ściśle określonych przypadkach. Z logicznego punktu widzenia pomiędzy zakresami zastosowania obu regulacji zachodzi relacja alternatywy rozłącznej. Jeśli bowiem pracodawca rozwiązał umowę na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy o zwolnie- niach grupowych i przyczyny wypowiedzenia są prawdziwe, to powstaje obowiązek zapłaty odprawy. W takiej sytuacji pracownik nie nabywa prawa do odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę z tej przyczyny. Jeśli zaś przy- czyny, o których mowa w powołanej regulacji są nieprawdziwe, to wówczas pracow- nik nabywa uprawnienia, o których mowa w art. 45 k.p., tracąc jednocześnie prawo do świadczeń na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych. Mimo zasądzenia na rzecz pracownika odszkodowania, odprawa nie staje się świadczeniem nienależnym wówczas, gdy istniała przyczyna z art. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, a od- szkodowanie zasądzono ze względu na inne wadliwości wypowiedzenia. Poglądy Sądu Najwyższego wyrażone w przytoczonych orzeczeniach - wy- roku z 9 listopada 1990 r., I PR 351/90 i wyroku z 3 października 2005 r., III PK 82/05 - są zbieżne. Można je uznać za utrwalone, nie wymagają zatem ponownej wypo- wiedzi Sądu Najwyższego w ramach rozpoznania kolejnej skargi kasacyjnej. Pozornie odmienny pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 13 grudnia 1990 r., III PZP 22/90, OSNC 1991 nr 5-6, poz. 64, w której stwierdzono, że odprawa pieniężna przewidziana w art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 grud- nia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy przysługuje pracownikowi, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 wymienionej ustawy, niezależnie od zasądzonego na jego rzecz odszkodowania na podstawie art. 45 § 2 w związku z art. 471 k.p., wynikał ze szczególnego stanu faktycznego wystę- pującego w sprawie będącej przedmiotem rozważań tego Sądu. Mianowicie, w spra- wie, w której została podjęta ta uchwała, doszło do zwolnienia pracownika z przyczyn 7 ekonomicznych, dotyczących zakładu pracy (w związku z zaprzestaniem produkcji towaru, przy którego wytwarzaniu pracownik był zatrudniony), co uzasadniało wypła- cenie odprawy na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, a jedno- cześnie doszło do naruszenia przez pracodawcę trybu dokonywania zwolnień opisa- nego w art. 2-4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwią- zywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Dlatego przyznano pracownikowi zarówno odszkodowanie na podstawie art. 45 § 2 k.p. w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia, uznając że wypowiedzenie do- konane zostało z naruszeniem art. 2-4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., zwolnienia bowiem miały charakter grupowy, a zakład pracy poprzestał na zwykłej konsultacji związkowej z art. 38 k.p., jak i odprawę z art. 8 ust. 1 tej ustawy, ponieważ istniały do tego podstawy, albowiem zwolnienie miało charakter ekonomiczny. Uchwała jest zatem całkowicie zbieżna z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z 3 paź- dziernika 2005 r., III PK 82/05, zgodnie z którym mimo zasądzenia na rzecz pracow- nika odszkodowania z art. 45 § 1 k.p. odprawa nie staje się świadczeniem nienależ- nym, jeżeli istniała przyczyna jej wypłacenia (art. 1 i art. 8 ustawy o zwolnieniach grupowych), a jednocześnie wypowiedzenie umowy o pracę było niezgodne z pra- wem ze względu na inne wadliwości. W tych okolicznościach brak jest istotnej przyczyny do przyjęcia skargi kasa- cyjnej do rozpoznania. Inaczej mówiąc, skarżący nie przedstawił wystarczająco prze- konujących argumentów prawnych, które mogłyby skłonić Sąd Najwyższy do meryto- rycznego rozpoznania tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia przysługującego od prawomocnych wyroków sądu drugiej instancji. Z tych względów na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. ========================================