II UK 116/06

Wyrok z dnia 29 stycznia 2007 r. II UK 116/06 Okres przedawnienia, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), biegnie od dnia wymagalności należności z ty- tułu składek na ubezpieczenia społeczne do dnia wydania decyzji zobowiązują- cej do zapłaty tej należności. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 stycznia 2007 r. sprawy z odwołania Urzędu Gminy S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G. o zapłatę składek ubezpieczeniowych, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 15 listopada 2005 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 15 stycznia 1999 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w G. ustalił, że zobowiązanie Urzędu Gminy S. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wynosi 34.108,65 zł, a odsetki na dzień wydania decyzji 58.840 zł, przy czym zaległości dotyczą składek od czerwca 1994 r. do listopada 1994 r. i od grudnia 1997 r. do maja 1998 r. oraz za wrzesień 1998 r. Po rozpoznaniu odwołania Urzędu Gminy S., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 24 kwiet- nia 2002 r. zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że Urząd Gminy S. nie ma zaległości w spłacie składek na ubezpieczenie społeczne. Sąd ustalił, że wprawdzie składki były opłacane nieterminowo, jednak Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przedsta- wił wyliczenia należności objętej decyzją. Wyrok ten na skutek apelacji Zakładu 2 Ubezpieczeń Społecznych został uchylony wyrokiem Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 16 maja 2003 r. i sprawa została prze- kazana Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Sąd Apela- cyjny uznał, że zgodnie z § 14 ust. 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.) składki powinny zostać zapłacone za każdy miesiąc do dnia 15 następ- nego miesiąca kalendarzowego. W przypadku dokonania zapłaty z opóźnieniem część wpłaty mogła być zaliczona na odsetki. Obowiązkiem Sądu pierwszej instancji jest ustalenie przy pomocy opinii biegłego księgowego należności z tytułu składek i odsetek przy zastosowaniu wskazanych zasad. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 6 czerwca 2005 r. [...] zmienił zaskarżoną decyzję ograniczając zobowiązanie z tytułu zaległych składek do kwoty 23.617,93 zł i odsetek do kwoty 54.909,40 zł i w tym zakresie oddalił odwoła- nie. Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłej z zakresu księgowości, która stwier- dziła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo z punktu widzenia rachunko- wego dokonał zaliczenia składek wpłaconych po terminie za wyjątkiem grudnia 1997 r. i roku 1998 . Dokonując korekty biegła ustaliła, że Urząd Gminy S. opłacał składki na ubezpieczenie społeczne z opóźnieniem za styczeń 1994 r., od maja 1994 r. do listopada 1994 r., za grudzień 1997 r. i (na koncie agentów) za luty 1998 r. Kwoty przekazywane po terminie płatności na poczet składki bez pełnej kwoty odsetek za zwłokę zaliczane są w części na kwotę zaległych składek, zaś w części na odpowia- dającą kwocie należności głównej kwotę odsetek za zwłokę. Nie istnieje możliwość, aby po terminie mogła zostać uregulowana tylko i wyłącznie należność główna, zaś odsetki za zwłokę od tej należności pozostawały nieuiszczone. W związku z tym bie- gła ustaliła, że zaległość z tytułu należności głównej wynosi 23.617,93 zł, a z tytułu odsetek na dzień 15 stycznia 1999 r. 54.909,40 zł. Sąd podzielił opinię biegłej i uznał, że proporcjonalne zaliczanie wpłacanych po terminie kwot na należność główną i odsetki jest zgodne z art. 27 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach po- datkowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.). Należności z tytułu składek i odsetek nie były w dniu wydania zaskarżonej decyzji (15 stycznia 1999 r.) przedawnione, gdyż najdawniejsza należność z tytułu składek za styczeń 3 1994 r. stała się wymagalna 15 lutego 1994 r. i od tej daty liczony jest pięcioletni termin przedawnienia. Apelacje obu stron od tego wyroku zostały oddalone wyrokiem Sądu Apela- cyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 15 listopada 2005 r. [...]. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji zastosował się do wią- żących go wytycznych zawartych w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 16 maja 2003 r., uchylającym pierwszy wyrok Sądu Okręgowego. Wprawdzie sentencja zaskarżo- nego wyroku została nie w pełni precyzyjnie sformułowana, jednakże jest ona na tyle jednoznaczna, iż wynika z niej, że Sąd Okręgowy zgodnie z art. 47714 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję. Z zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, jaką za- ległość składkową i w jakiej wysokości obowiązany jest zapłacić wnioskodawca. Określenie tej należności powoduje, że zaskarżony wyrok nadaje się do wykonania. Prawidłowo został zastosowany przepis art. 27 zdanie drugie ustawy o zobowiąza- niach podatkowych w sytuacji, gdy wnioskodawca dokonywał wpłat na poczet zale- głych składek ubezpieczeniowych, wskazując jednocześnie, jakie zaległe składki opłaca. Słuszny jest pogląd Sądu pierwszej instancji, że należność z tytułu zaległych składek nie jest przedawniona, gdyż zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 paź- dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) i art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) od dnia wymagalności należności do dnia wydania decyzji, która przerywa bieg przedawnienia, nie upłynął termin pięcioletni. Z tych przyczyn podlegała oddaleniu apelacja wnioskodawcy. Niezasadna okazała się także apelacja Zakładu Ubezpie- czeń Społecznych kwestionująca prawidłowość wyliczenia należności. W tym zakre- sie Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia Sądu pierwszej instancji oparte na opinii bie- głej. Urząd Gminy S. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku w części oddalającej jego apelację. Skargę oparł na obu podstawach wymienionych w art. 3983 § 1 k.p.c. wskazując w pierwszej kolejności naruszenie następujących przepisów postępowa- nia: „ a) art. 385 k.p.c. w związku z art. 233 k.p.c. i art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w związku z art. 104 i art. 107 § 1-3 k.p.a. z uwzględnieniem art. 77 § 1 k.p.a.; ewentu- alnie art. 210 § 1 i art. 187 w związku z art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej i art. 31, art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z 13.10.1998 r. o s.u.s. np w związku z art. 108 ust. 1 i 3 Or- 4 dynacji podatkowej i odpowiednio art. 5 § 3 ustawy z 19.12.1980 r. o zobowiązaniach podatkowych; b) art. 47714 § 2 k.p.c. i art. 386 § 6 k.p.c. przez przyjęcie, że sądom orzekającym w sprawie przysługiwało prawo do zmiany zaskarżonej decyzji oraz, że wytyczne udzielone przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku Sądowi Okręgowemu w Gdańsku zwalniają Sąd Apelacyjny od oceny ważności zaskarżonej decyzji oraz po- stępowania poprzedzającego jej wydanie pod kątem formalno-prawnym". Drugą pod- stawą skargi jest naruszenie prawa materialnego „art. 23 ust. 4 i 5 ustawy z 13.10.1998 r. o s.u.s. w związku z art. 59 § 2 pkt 5 Ordynacji podatkowej przez przy- jęcie, że w sprawie nie doszło do wygaśnięcia zobowiązań składkowych stanowią- cych przedmiot niniejszego postępowania i art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej przez przyjęcie, że wysokość zaległości składkowych wnioskodawcy precyzyjnie ustalono wyrokiem z 15 listopada 2005 r. Sądu Okręgowego w Gdańsku”. Uzasadniając pierwszą podstawę skargi skarżący podniósł, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Spo- łecznych jest wadliwa pod względem formalno-prawnym, gdyż ustalenie wysokości kilku zaległości wymaga wskazania daty powstania każdej z tych zaległości. Wska- zanie miesięcy, za które te zaległości liczono przedstawiono jedynie w treści uzasad- nienia decyzji. Decyzja wydana z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a. jest eliminowana z obiegu prawnego, nie było więc powodu do zmiany decyzji w trybie art. 47714 § 2 k.p.c. Zdaniem skarżącego do tego rodzaju decyzji ma zastosowanie przepis art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej, gdyż zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powstają w sposób oznaczony w tym przepisie. Oznacza to obowiązek oddania w decyzji pełnej treści rozstrzygnięcia. W razie zmiany decyzji na podstawie art. 47714 § 2 k.p.c. obowiązkiem sądu jest precyzyjne ustalenie zaległości. Precyzji tej zabrakło w wyroku Sądu Okręgowego, „co Sąd Apelacyjny także zauważył, stwierdzając o tym w wyroku, że Sąd Okręgowy nie dokonał samodzielnego ustale- nia zaległości wnioskodawcy z tytułu składek w oderwaniu od poprzedniej decyzji. Te stwierdzenia oddają to w jaki sposób Sąd Apelacyjny rozumie charakter decyzji z art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej, a mianowicie to, że nie rozumie istoty takich decyzji”. Oba Sądy błędnie uznały, że zobowiązania nie wygasły wobec upływu terminu przedawnienia. „Zgodnie z przepisem § 5 art. 24 ustawy o s.u.s., art. 35 ust. 4 ustawy z 25.11.86 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych bieg ter- minu przedawnienia takich należności przerywa każda czynność zmierzająca do ich ściągnięcia. Sąd Apelacyjny uznał, że wydanie zaskarżonej decyzji oznaczało jedno- cześnie wystawienie administracyjnego tytułu wykonawczego, co spowodowało prze- 5 rwę biegu przedawnienia zaległości składkowych ujętej w tej decyzji. Przedstawiony wyżej pogląd jest sprzeczny ze zwykłym rozumieniem przepisu art. 27 § 1 w związku z art. 26 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - w kwestii administracyjnego tytułu wykonawczego - art. 3 tej ustawy, co do uznania wydania decyzji deklaratoryjnej za czynność zmierzającą do ściągnięcia należności”. Oczywiste jest, że w realiach niniejszej sprawy w ogóle nie było możliwe wystawienie administracyjnego tytułu wykonawczego, a także podjęcie czynności zmierzających do ściągnięcia należności i dlatego nie ma podstaw do przyjęcia, że miało miejsce przerwanie biegu przedawnienia. W związku z tymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyro- ku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpo- znania, ewentualnie uchylenie także wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gdańsku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Bezpodstawne są zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Nie ma naru- szenia przepisu art. 385 k.p.c. w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji oddalił apelację, którą uznał za bezzasadną. Zakwestionowanie tej oceny może nastąpić w drodze zarzutu naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które spowodowało, że zasadna zdaniem skarżącego apelacja nie została uwzględniona, a nie w drodze zarzutu naruszenia art. 385 k.p.c. Naruszenie drugiego ze wskazanych przepisów - art. 233 k.p.c. regulującego zasady oceny dowodów - nie może być w ogóle podsta- wą skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące faktów lub oceny dowodów. Nie może być także pod- stawą skargi kasacyjnej naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyj- nego niezależnie od tego, czy miały one z mocy art. 123 ustawy o systemie ubezpie- czeń społecznych zastosowanie przy wydawaniu decyzji, czy też ustawa ta zawiera w tej kwestii odrębną regulację. Skarga kasacyjna jest skierowana przeciwko wyro- kowi sądu drugiej instancji (art. 3981 § 1 k.p.c.) i tylko naruszenie przepisów postę- powania przed sądem drugiej instancji może być podstawą skargi kasacyjnej, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Zarówno sąd pierwszej jak i drugiej instancji rozpoznaje sprawę według przepisów Kodeksu postę- 6 powania cywilnego a przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie mają w tym postępowaniu zastosowania. Rozpoznając odwołanie od decyzji organu rentowego sąd pierwszej instancji orzeka na podstawie art. 47714 k.p.c. i może albo oddalić odwołanie (§ 1), albo uwzględniając je zmienić zaskarżoną decyzję w całości lub części (§ 2). Sąd pierw- szej instancji rozpoznaje sprawę merytorycznie, a ewentualne wady zaskarżonej od- wołaniem decyzji są eliminowane w drodze jej zmiany. W tym przypadku zaskarżona decyzja została zmieniona w części. Zmiana decyzji przez Sąd Okręgowy nastąpiła zgodnie z art. 47714 § 2 k.p.c., z tym że sama redakcja orzeczenia była nieprofesjo- nalna, na co zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny. Prawidłowo zredagowane orzeczenie powinno zawierać zmianę decyzji przez ustalenie braku obowiązku zapłaty zaległych należności składkowych ponad kwotę 23.617,93 zł oraz odsetek ponad kwotę 54.909,40 zł i oddalenie odwołania w pozostałej części. Mimo wadliwej redakcji roz- strzygnięcie jest prawidłowe. Jest ono także zrozumiałe, a nawet gdyby były wątpli- wości co do jego treści, ich wyjaśnienie następuje w trybie żądania wykładni wyroku (art. 352 k.p.c.). Pomijając niezręczność redakcyjną sentencja wyroku Sądu Okręgo- wego zawiera wszystkie elementy wymagane przepisem art. 325 k.p.c., a w szcze- gólności rozstrzygnięcie sądu o żądaniach stron. Przepis ten nie nakłada na sąd obowiązku wymieniania poszczególnych składników żądania i ich tytułu prawnego. Te kwestie są omawiane w uzasadnieniu wyroku, ustnym lub pisemnym sporządzo- nym na wniosek strony. Kolejny zarzut dotyczy naruszenia art. 386 § 6 k.p.c., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiążą zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wytycznymi Sądu Apela- cyjnego w Gdańsku zawartymi w wyroku z dnia 16 maja 2003 r. był związany zarów- no Sąd Okręgowy wydający wyrok po ponownym rozpoznaniu sprawy jak i Sąd Apelacyjny rozpoznający apelację od tego wyroku. Przepis ten byłby naruszony wówczas, gdyby Sąd Apelacyjny nie zastosował się do własnych wytycznych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wytyczne te nie wiążą Sądu Najwyższego przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej, który mógłby wyrazić odmienny pogląd. W tym przypadku wytyczne były prawidłowe, gdyż - jak wyżej wskazano - sąd pierwszej in- stancji nie może uchylić się od merytorycznego rozpoznania przedmiotu sporu obję- tego zaskarżoną odwołaniem decyzją. 7 W zakresie drugiej podstawy skargi kasacyjnej - naruszenia prawa material- nego - przy przytoczeniu podstaw kasacyjnych zostały wskazane jako naruszone cztery przepisy: art. 23 ust. 4 i art. 23 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecz- nych oraz art. 59 § 2 pkt 5 i art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.). Zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach jej podstaw, co oznacza, że kontroli Sądu Najwyższego podlega naruszenie tylko tych przepisów, które zostały wskazane przy przytoczeniu podstaw kasacyjnych. Gdyby ściśle stoso- wać ten przepis, żaden z zarzutów naruszenia prawa materialnego nie zasługiwałby na szczegółowe ustosunkowanie się, gdyż przytoczone przepisy nie mogły mieć za- stosowania w niniejszej sprawie. Ordynacja podatkowa ma zastosowanie do zobowiązań podatkowych, natomiast do zobowiązań z tytułu składek na ubezpiecze- nie społeczne stosuje się tylko te jej przepisy, które są wymienione w sposób wy- czerpujący w art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Został tu wymie- niony przepis art. 59 § 1 pkt 1 i 3, natomiast nie jest wymieniony wskazany jako pod- stawa skargi przepis art. 59 § 2 pkt 5. Nie jest także wymieniony art. 21, zatem § 3 tego przepisu wskazany w skardze nie miał w sprawie zastosowania. W związku z tym nie ma potrzeby ustosunkowywania się do wywodów stanowiących uzasadnienie naruszenia tych przepisów. Przepis art. 23 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczy ewidencji i przekazywania składek przekazanych z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i regulacja ta nie ma żadnego związku z niniejszą sprawą. Jest to ostatni ustęp tego przepisu, który nie zawiera ustępu 5. Wskazanie niezwiązanej ze sprawą podstawy kasacyjnej można jednak potraktować jako błąd pisarski, gdyż w uzasadnieniu skargi został powołany przepis art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, traktujący o przerwie biegu przedaw- nienia. Zarzut naruszenia tego przepisu jest jednak nieuzasadniony, gdyż w niniejszej sprawie nie było potrzeby ustalania czy bieg przedawnienia został przerwany, czy też nie. Licząc bowiem termin przedawnienia od daty wymagalności najdawniejszej na- leżności, termin przedawnienia, nawet nieprzerwany, jeszcze nie upłynął. Przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w jego ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się 8 wymagalne. Okres przedawnienia, o którym mowa w pierwszej części tego przepisu, jest liczony od dnia wymagalności należności z tytułu składek na ubezpieczenia spo- łeczne do dnia wydania decyzji zobowiązującej do zapłaty tej należności, nie są na- tomiast liczone okresy przypadające po wydaniu decyzji. Przerwa w biegu przedaw- nienia powoduje, że pięcioletni termin zaczyna biec na nowo i okres, w którym należ- ność nie jest uważana za przedawnioną, przedłuża się. Zgodnie z art. 24 ust. 5 odro- czenie lub rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności przerywa bieg przedawnienia. Chodzi tu o czynności podej- mowane przed wydaniem decyzji zobowiązującej do zapłaty należności. Skoro decy- zja została wydana przed upływem okresu przedawnienia liczonego od wymagalno- ści należności, nie było potrzeby ustalania, czy została dokonana któraś z czynności wymienionych w art. 24 ust. 5 ustawy o systemiu ubezpieczeń społecznych. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną jako bezzasadną. ========================================