I PK 72/06

Wyrok z dnia 8 sierpnia 2006 r. I PK 72/06 Pobieranie przez mianowanego pracownika samorządowego wynagro- dzenia za czas pozostawania bez pracy na podstawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządo- wych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.) nie wyłącza na- bycia przez niego prawa do odprawy emerytalnej na podstawie art. 21 tej ustawy. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Józef Iwulski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 sierpnia 2006 r. sprawy z powództwa Ireny J. przeciwko Urzędowi Gminy G. w G. o odprawę emerytalną, ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, odszkodowanie, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 21 października 2005 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2003 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Zgierzu oddalił powództwo Ireny J. przeciwko Urzędowi Gminy w G. o odprawę emerytalną, ekwiwalent za urlop wypoczynkowy i odszkodowanie. Sąd Rejonowy ustalił, że po- wódka w okresie od 1 marca 1961 r. do 31 maja 1968 r. była zatrudniona w Prezy- dium Gromadzkiej Rady Narodowej w L., od 31 sierpnia 1968 r. w Urzędzie Gminy w G., a z dniem 1 stycznia 1973 r. została zatrudniona w nowo utworzonym Urzędzie Gminy w G. na stanowisku referenta. W tym Urzędzie pracowała także na stanowisku starszego referenta, inspektora, a ostatnio na stanowisku kierownika Referatu Orga- nizacyjnego i Spraw Obywatelskich. W dniu 28 lutego 2001 r. Rada Gminy G. podjęła uchwałę w sprawie reorganizacji i przyjęcia regulaminu organizacyjnego Urzędu 2 Gminy w G. Reorganizacja miała nastąpić z dniem 1 lipca 2001 r. i łączyć się ze zmniejszeniem zatrudnienia z 29 etatów do 22,5 etatu. W dniu 29 marca 2001 r. wrę- czono powódce oświadczenie o rozwiązaniu z nią stosunku pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia z powodu reorganizacji Urzędu połączonej ze zmniejszeniem zatrudnienia. W 2001 r. powódka planowała wykorzystanie urlopu wypoczynkowego od 30 lipca do 31 sierpnia, lecz pozwany Urząd udzielił jej urlopu w okresie od 24 maja do 29 czerwca 2001 r., zgodnie ze sporządzonym planem urlo- pów. Powódka otrzymała plan urlopów na 2 dni przed rozpoczęciem urlopu. Kartę urlopową wręczono powódce 23 maja 2001 r., a następnego dnia nie została dopusz- czona do pracy. W dniu 30 maja 2001 r. pozwany przesłał powódce wniosek o eme- ryturę z załączoną odpowiednią informacją. Powódka tego wniosku nie odesłała pra- codawcy po wypełnieniu, gdyż chciała, aby stosunek pracy nie uległ rozwiązaniu w związku z przejściem na emeryturę (chciała nadal pracować). W dniu 14 sierpnia 2001 r. pozwany wypłacił powódce kwotę 6.561 zł tytułem odprawy pieniężnej w wy- sokości trzymiesięcznego wynagrodzenia przewidzianej w art. 8 ust. 2 pkt 3 i art. 17 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow- nikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.). Pismem doręczonym pozwanemu w dniu 25 lu- tego 2002 r. powódka zawiadomiła, że nie podjęła pracy u innego pracodawcy, nie otrzymuje emerytury i nie uzyskała od pozwanego zaświadczenia Rp.7. Zażądała wypłaty wynagrodzenia za okres od 1 sierpnia 2001 r. do 31 marca 2002 r. Pozwany wypłacił powódce wynagrodzenie za okres 6 miesięcy pozostawania bez pracy (od 1 lipca do 31 grudnia 2001 r.), a powództwo o przywrócenie do pracy zostało oddalone. Organ rentowy przyznał powódce emeryturę od miesiąca, w którym złożyła wniosek, to jest od 1 marca 2002 r. Wysokość odprawy emerytalnej powódki wynosiłaby 20.061,60 zł, a ekwiwalentu za urlop 3.243,60 zł. W ocenie Sądu Rejonowego powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powódka była pracownikiem samorządowym, a więc - zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.) - przysługuje jej jednorazowa odprawa pieniężna przy przechodzeniu na emeryturę. Zdaniem Sądu Rejonowego, uzyskanie prawa do tej odprawy jest uzależnione od ustania stosunku pracy i przejścia na emeryturę, po- między którymi występuje związek czasowy. W sytuacji powódki przesłanki te nie zostały spełnione, gdyż przeszła na emeryturę z dniem 1 marca 2002 r. i w tym cza- 3 sie nie była pracownikiem samorządowym. Od zakończenia stosunku pracy powódki do przejścia na emeryturę upłynęło 8 miesięcy, a zatem pomiędzy tymi zdarzeniami nie istniał związek czasowy, a nastąpiło to z woli powódki, gdyż nie złożyła praco- dawcy wniosku o przyznanie emerytury. Dlatego Sąd Rejonowy uznał żądanie zasą- dzenia odprawy emerytalnej za nieuzasadnione. Co do żądania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, Sąd Rejonowy stwierdził bezzasadność roszczenia, gdyż urlop wy- poczynkowy został powódce udzielony w okresie wypowiedzenia, zgodnie z planem urlopów ustalonym przez pracodawcę. Sąd Rejonowy nie znalazł także podstaw do uwzględnienia roszczenia o odszkodowanie z tytułu utraconych świadczeń emerytal- nych za miesiące styczeń i luty 2002 r., gdyż brak dokumentacji potrzebnej do uzy- skania emerytury, w tym druku Rp-7, był zawiniony przez powódkę. Wyrokiem z dnia 21 października 2005 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że zasądził na rzecz powódki kwotę 11.961,60 zł tytułem odprawy emerytalnej, a w pozostałej części jej apelację oddalił. Sąd Okręgowy uznał, że w zakresie roszczenia o odprawę, kwestią podstawową jest zagadnienie związku między ustaniem stosunku pracy powódki a jej przejściem na emeryturę. Powódka w dacie ustania zatrudnienia spełniała warunki do przyznania jej emerytury i pracodawca przesłał jej stosowną dokumentację do wypełnienia i podpisania. Za okres od ustania zatrudnienia, to jest od 1 lipca do 31 grudnia 2001 r., pozwany wypłacił powódce wynagrodzenie na pod- stawie art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych. W dniu 1 marca 2002 r. uprawomocnił się wyrok oddalający powództwo o przywrócenie do pracy, a od dnia 1 marca 2002 r. przyznano powódce świadczenie emerytalne. W ocenie Sądu Okręgo- wego, mimo że od ustania stosunku pracy do uzyskania prawa do emerytury upłynął okres kilku miesięcy, to należy przyjąć łączność między ustaniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę. Powódka nie podjęła w tym okresie innego zatrudnienia, a wniosku emerytalnego nie złożyła bezpośrednio po upływie okresu wypowiedzenia, gdyż chciała nadal pracować i oczekiwała na rozstrzygnięcie sprawy o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę. Sąd Okręgowy uznał, że w tym stanie faktycznym powódka spełniła przesłanki do odprawy przewidzianej w art. 21 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych. Sąd Okręgowy zasądził jednak z tego tytułu kwotę 11.961,60 zł stanowiącą różnicę pomiędzy wysokością odprawy emerytalnej, a wypłaconą wcześniej powódce, odprawą na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., kierując się treścią art. 8 ust. 4 tej ustawy, zgodnie z którą, w razie zbiegu 4 prawa do odprawy przewidzianej w art. 8 ust. 1 i jednorazowej odprawy pieniężnej w związku z przejściem na emeryturę lub rentę inwalidzką, pracownikowi przysługuje jedna, korzystniejsza dla niego odprawa. Sąd Okręgowy oddalił natomiast apelację powódki w części dotyczącej ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i odszkodowania z tytułu utraconych świadczeń emerytalnych, uznając, że rozstrzygnięcie Sądu Rejono- wego w tym zakresie zostało oparte na prawidłowych ustaleniach faktycznych i traf- nie zastosowanych przepisach prawa materialnego. Od tego wyroku skargę kasacyjną wniósł pozwany Urząd, który zarzucił naru- szenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. w związku z art. 17 tej ustawy i art. 10 ust. 3 ustawy o pra- cownikach samorządowych oraz błędną wykładnię art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych pozwany wywiódł, że powódka jako mianowany pracownik samorządowy została zwolniona z pracy z przyczyn okre- ślonych w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych w związku z tym, że po ustaniu zatrudnienia pozostawała bez pracy od 1 lipca do 31 grudnia 2001 r., otrzymała wynagrodzenie z art. 10 ust. 3 tej ustawy. Od dnia 1 marca 2002 r. po- wódka otrzymywała emeryturę, a także wystąpiła do pozwanego o wypłatę odprawy emerytalnej w kwocie 20.061,60 zł. Pozwany odmówił wypłaty tej odprawy, gdyż uznał, że otrzymane sześciomiesięczne wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy wyklucza wypłatę odprawy emerytalnej. Pozwany wskazał na orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2005 r., I PK 175/04 oraz z dnia 17 marca 2005 r., III PK 100/04, w których uznano, że mianowany pracownik samorządowy, któremu przy- sługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy na podstawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych nie nabywa prawa do odprawy określonej w art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Dlatego po- zwany nie wpłacił powódce tej odprawy. Zatem niewłaściwe jest rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji zasądzające powódce różnicę pomiędzy wysokością odprawy eme- rytalnej a odprawą z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Według art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych, rozwiązanie stosunku pracy z pra- cownikiem samorządowym mianowanym może nastąpić w drodze wypowiedzenia w razie likwidacji lub reorganizacji urzędu gminy lub innych jego jednostek połączonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia . W przypadku ustania zatrudnienia z tej przy- czyny pracownikowi przysługuje wynagrodzenie obliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy za czas pozostawania bez pracy, przez okres nie dłuższy niż 6 mie- 5 sięcy (art. 10 ust. 3 tej ustawy). Zdaniem pozwanego, przesłanka otrzymania wyna- grodzenia za czas pozostawania bez pracy (rozwiązanie stosunku pracy z powodu likwidacji lub reorganizacji urzędu połączonego ze zmniejszeniem zatrudnienia) jest tożsama z przyczyną wskazaną w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Po- nieważ mianowany pracownik samorządowy na podstawie przepisów regulujących jego prawa i obowiązki otrzymuje w takim przypadku szczególne świadczenie, a jest to równocześnie rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 tej ustawy, to zgodnie z jej art. 17 zdanie drugie, nie może otrzymać odprawy okre- ślonej w art. 8 tej ustawy. Przepis art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., na którym oparł swój wyrok Sąd Okręgowy, stwierdza, że w razie zbiegu prawa do od- prawy przewidzianej w ust. 1 i jednorazowej odprawy pieniężnej w związku z przej- ściem na emeryturę lub rentę inwalidzką, pracownikowi przysługuje jedna, korzyst- niejsza dla niego odprawa. Przepis ten dotyczy zbiegu tylko tych dwóch odpraw, a w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze zbiegiem odprawy emerytalnej i „in- nego świadczenia" z art. 17 tej ustawy w związku z art. 10 ust. 3 ustawy o pracowni- kach samorządowych. Zdaniem pozwanego, przepis ten powinien być interpreto- wany tak samo w tym przypadku. Inna wykładnia „rodzić może sytuacje sprzyjające nadużyciu prawa, polegające na świadomym pozostawaniu pracownika mianowa- nego bez pracy przez okres 6-ciu miesięcy i pobieraniu wynagrodzenia mimo posia- dania uprawnień do świadczenia emerytalnego, a następnie przejściu na emeryturę i otrzymanie 6-cio miesięcznej odprawy emerytalnej". Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W rozpoznawanej sprawie występuje potrzeba rozważenia możliwości zbiegu praw do trzech świadczeń przysługujących mianowanemu pracownikowi samorządo- wemu w przypadku rozwiązania stosunku pracy w razie reorganizacji urzędu połą- czonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia, następnie pozostawania bez pracy przez okres sześciu miesięcy i uzyskania po upływie tego okresu emerytury. Pierw- szym z tych świadczeń jest odprawa pieniężna przysługująca pracownikowi, z którym został rozwiązany stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (art. 8 tej ustawy). Taką odprawę w kwo- cie 6.561 zł pozwany wypłacił powódce. Drugim świadczeniem jest wynagrodzenie 6 obliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy za czas pozostawania bez pracy, przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy, przysługujące w razie rozwiązania sto- sunku pracy z pracownikiem samorządowym mianowanym w drodze wypowiedzenia w przypadku reorganizacji urzędu połączonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia (art. 10 ust. 3 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pra- cownikach samorządowych). Również to świadczenie pozwany wypłacił powódce. I wreszcie trzecim świadczeniem jest odprawa emerytalna przysługująca pracownikom samorządowym przy przechodzeniu na emeryturę na podstawie art. 21 ustawy o pra- cownikach samorządowych w związku z art. 28 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.). Tego świadczenia pozwany powódce nie wypłacił i dotyczy go żądanie sta- nowiące wyłączny przedmiot rozpoznania w postępowaniu kasacyjnym, przy czym pozwany nie kwestionuje już spełnienia przez powódkę przesłanek nabycia tej od- prawy emerytalnej. Aby ocenić rzeczywiście występujący problem prawny należy ustalić istotę rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji. Otóż Sąd Okręgowy uznał, że wypłacona powódce odprawa z art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. była świad- czeniem nienależnym. Nie dostrzegł natomiast przeszkód w jednoczesnym nabyciu prawa do odprawy emerytalnej i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Dlatego też na poczet odprawy emerytalnej zaliczył (potrącił) powódce wypłaconą (nienależnie) odprawę z art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1990 r., I PR 351/90, OSP 1991 nr 7-8, poz. 169 oraz z dnia 5 maja 1999 r., I PKN 665/98, OSNAPiUS 2000 r. nr 14, poz. 535). Dokonanie tego zaliczenia (potrącenia) nie może już być przedmiotem rozpoznania w postępo- waniu kasacyjnym, a ocena, że odprawa wypłacona na podstawie art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. była świadczeniem nienależnym jest niewątpliwie trafna. Po- wódka otrzymała bowiem wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy na pod- stawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorzą- dowych, a to z mocy art. 17 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. wyłącza możliwość na- bycia prawa do odprawy z art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. (tak w szczególno- ści wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2005 r., I PK 175/04, OSNP 2005 nr 20, poz. 317, według którego mianowany pracownik samorządowy, któremu przysłu- guje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy na podstawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych nie nabywa prawa do odprawy określonej w art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczegól- 7 nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą- cych zakładu pracy). Jednakże, wskazane wyżej zaliczenie przez Sąd Okręgowy od- prawy określonej w art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. na poczet odprawy emery- talnej oznacza, że istota problemu prawnego występującego przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej polega na odpowiedzi na pytanie, czy otrzymanie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy na podstawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych wyłącza nabycie prawa do odprawy emery- talnej na podstawie art. 21 tej ustawy w związku z art. 28 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Na to pytanie należy odpowiedzieć przecząco, a w każdym razie nabycie prawa do tych świadczeń nie jest wyłączone przez wskazany w skar- dze kasacyjnej jako jej podstawa art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. (zgod- nie z art. 39813 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę wyłącznie w granicach jej podstaw). Przepis art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. (w brzmieniu usta- lonym przez art. 3 pkt 3 lit. d ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o zmianie niektórych ustaw dotyczących zatrudnienia oraz zaopatrzenia emerytalnego, Dz.U. Nr 21, poz. 84) stanowi, że w razie zbiegu prawa do odprawy przewidzianej w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. i jednorazowej odprawy pieniężnej w związku z przejściem na emeryturę lub rentę inwalidzką, pracownikowi przysługuje jedna, ko- rzystniejsza dla niego odprawa. Przepis ten nie dotyczy więc zbiegu odprawy emery- talnej z wynagrodzeniem za czas pozostawania bez pracy przysługującym na pod- stawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorzą- dowych, lecz zbiegu dwóch odpraw (emerytalnej i przysługującej z mocy art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.). Wskutek dokonania przez Sąd Okręgowy wyżej opisanego zaliczenia świadczeń, powódka nie otrzymała jednak tych dwóch odpraw, lecz odprawę emerytalną i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Te dwa świadczenia oparte są na różnych podstawach faktycznych i prawnych i przysługują niezależnie, a w każdym razie ich zbiegu nie wyłącza art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. (wobec związania podstawami skargi kasacyjnej nie ma potrzeby ani możliwości rozważania, czy w obowiązującym stanie prawnym nie występują prze- pisy, które uzasadniać mogą wyłączenie jednoczesnego nabycia prawa do tych świadczeń). Odwołać należy się natomiast do wykładni przedstawionej w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2004 r., III PK 53/04 (OSNP 2005 nr 13, poz. 191), według którego urzędnikowi państwowemu przysługuje jednorazowa odprawa na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych w razie 8 przejścia na emeryturę bezpośrednio po następujących po sobie bez przerwy okre- sach pobierania świadczenia na podstawie art. 131 tej ustawy i świadczenia przed- emerytalnego. Dotyczy on bowiem zbiegu prawa do odprawy emerytalnej przysługu- jącej na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych (w przypadku powódki w związku z art. 21 ustawy o pracownikach samorządowych) z wynagrodzeniem za czas pozostawania bez pracy (świadczeniem pieniężnym ze środków budżetu państwa) przysługującym na podstawie art. 131 ustawy o pracowni- kach urzędów państwowych, które ma analogiczny charakter, jak wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące na podstawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych. Z trafnych wywodów uzasadnienia tego wyroku wynika, że pobieranie przez pracownika mianowanego (urzędnika państwowego, pracownika samorządowego) przez okres 6 miesięcy wy- nagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, nie wyłącza nabycia przez niego prawa do odprawy emerytalnej, w przypadku uzyskania emerytury bezpośrednio po tym okresie. Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. ========================================