II UKN 122/00

Wyrok z dnia 24 stycznia 2001 r. II UKN 122/00 Warunkiem uzyskania prawa do renty rodzinnej (art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) jest posiadanie okresu zatrudnienia nie krótszego niż wymagany do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy. Uważa się go za spełniony, jeżeli okres zatrudnienia wynosi co najmniej 5 lat, gdy niezdol- ność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat i przypada w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę (art. 33 ust. 1 pkt 5 oraz ust. 2 tej ustawy). Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Jerzy Kuźniar (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2001 r. sprawy z wniosku Krzysztofa B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w L. o prawo do renty rodzinnej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apela- cyjnego w Lublinie z dnia 2 grudnia 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 1 grudnia 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Lublinie oddalił odwołanie wnioskodawcy Krzysztofa B. od de- cyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. z dnia 30 grudnia 1997 r., odmawiającej przyznania renty rodzinnej po zmarłym w dniu 18 września 1997 r. ojcu Ryszardzie, po ustaleniu, że ojciec wnioskodawcy nie osiągnął w chwili śmierci wieku 50 lat (urodził się w dniu 22 marca 1948 r.), a w ostatnim dziesięcioleciu przed zgo- nem, posiadał okres zatrudnienia wynoszący 2 lata i 27 dni. Nie spełniał on więc ko- niecznej przesłanki dla przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, wymaganej art. 32 i 33 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowni- 2 ków i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), wykazania co najmniej 5 lat okresów składkowych uzupełnionych okresami nieskładkowymi w takim dziesięcioleciu. Stanowisko to w pełni podzielił Sąd Apelacyjny w Lublinie i oddalił apelację wnioskodawcy (wyrok z dnia 2 grudnia 1999 r. [...]). Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 37 ust. 1 i niewłaściwe zastosowanie art. 33 ust. 2 ustawy o z.e.p. oraz naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 382 KPC - przez pominięcie części materiału dowodowego zebranego w pierwszej instancji, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania „organowi rentowemu”. Ojciec wnioskodawcy w chwili śmierci prowadził indywidualną kancelarię adwokacką i w dziesięcioleciu przed zgonem posiadał okres zatrudnienia wynoszący 2 lata i 27 dni, co wynika z faktu, że przez około 8 lat przebywał za grani- cą w związku z pracą naukową, nie wykonując w tym czasie pracy adwokata. We- dług skarżącego, brak w przepisach o rencie rodzinnej odesłania do art. 33 ust. 2 ustawy o z.e.p., co oznacza, że został on zastosowany bezpodstawnie. „Prawo do renty rodzinnej przysługuje uprawnionym niezależnie od tego czy zmarły spełniał wszystkie warunki do otrzymania świadczenia z ubezpieczenia społecznego, czy nie. Można zasadnie twierdzić, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym tylko na gruncie art. 37 ust. 2; jest zaś świadczeniem samoistnym w przypadku określonym w art. 37 ust. 1”. Sąd Apelacyjny pominął nadto, że zmarły miał łącznie okres uprawniający do nabycia prawa do renty, aczkolwiek nie spełniał przesłanki 5 lat zatrudnienia w ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią, ale ponieważ w chwili śmierci pozostawał w zatrudnieniu, „nie ma potrzeby badania czy istnieje ta przesłanka”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie jest uzasadniona. Przede wszystkim stwierdzić należy, że nie do- szło do naruszenia przez Sąd art. 382 KPC. Przepis ten stanowi, że sąd drugiej in- stancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej in- stancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Wyrokując w sprawie Sąd Apelacyjny nie prowadził uzupełniającego postępowania dowodowego, wobec braku stosownych wniosków stron, akceptując ustalenie faktyczne Sądu pierwszej instancji, że ojciec wnioskodawcy, w chwili zgonu nie osiągnął 50 lat, zaś w ostatnim dziesięcioleciu 3 przed zgonem posiadał okres zatrudnienia wynoszący 2 lata i 27 dni. Ustalenie to, niezakwestionowane w kasacji, powoduje, że Sąd Najwyższy jest związany stanem faktycznym stanowiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku (art. 39315 KPC ). Przy takich ustaleniach zarzut naruszenia przez Sąd wskazanych przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, nie jest uzasadniony. Trafnie przyjął Sąd Apelacyjny, że renta rodzinna ma charakter świad- czenia pochodnego, a więc że osoby ubiegające się o to świadczenie wywodzą swoje uprawnienia z prawa swego poprzednika prawnego. Zgodnie z art. 37 ust. 1 i 2 ustawy o z.e.p., renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny pracow- nika, w tym zstępnym, który bądź to w chwili śmierci pozostawał w zatrudnieniu i miał okres zatrudnienia nie krótszy niż wymagany do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy, bądź też, o ile w chwili śmierci nie pozostawał w zatrudnieniu, miał ustalo- ne prawo do emerytury lub renty, albo spełniał warunki wymagane do uzyskania jed- nego z tych świadczeń. Ponieważ w chwili śmierci Ryszard B. pozostawał w zatrud- nieniu, należało zbadać czy miał wymagany okres zatrudnienia. Przepis art. 37 ust. 1 ustawy stawia jeden tylko warunek, którego spełnienie pozwala na przyznanie świad- czenia, a mianowicie posiadanie przez zmarłego pracownika okresu zatrudnienia nie krótszego niż wymagany do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy. Warunek posiadania wymaganego okresu zatrudnienia uważa się za spełniony, jeżeli wynosi on co najmniej pięć lat, gdy niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Okres pięciu lat zatrudnienia, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę (art. 33 ust. 1 pkt 5 oraz ust. 2 ustawy). W świetle niekwestionowanych ustaleń faktycznych, zmarły nie spełnił warunku pięcioletniego okresu zatrudnienia, a więc jego następca prawny nie może mieć uprawnień do renty rodzinnej. Wobec twierdzeń kasacji, należy zauważyć, że przepis art. 37 ustawy o z.e.p. reguluje dwie odrębne sytuacje. W jego ust. 1 określa się uprawnienia do renty ro- dzinnej członków rodziny, jeżeli w chwili śmierci ich poprzednik prawny pozostawał w zatrudnieniu, zaś ust. 2 jeżeli w tym czasie w zatrudnieniu nie pozostawał. W obu tych przypadkach - co oczywiste - świadczenie ma charakter pochodny, przy czym z uwagi na fakt, że w chwili śmierci poprzednik prawny wnioskodawcy pracował, ko- nieczne było zbadanie jedynej okoliczności, a mianowicie czy miał on wymagany przez prawo okres zatrudnienia. Według poczynionych niewadliwych ustaleń, warun- ku tego Ryszard B. nie spełniał, co daje podstawę do przyjęcia, że jego syn nie nabył 4 prawa do renty rodzinnej. Na marginesie i z uwagi na zarzut kasacji należy zauważyć, że przepis art. 37 ust. 2 - nie znajdujący zastosowania w sprawie, skoro ojciec wnioskodawcy pozosta- wał w chwili śmierci w zatrudnieniu - formułuje inny jeszcze, poza wykazaniem od- powiedniego okresu zatrudnienia warunek, to jest aby zdarzenie (śmierć pracownika) wystąpiło nie później niż 18 miesięcy od ustania okresów, o których mowa w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasa- dach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm. ). Gdy więc nie zostały również naruszone przepisy prawa materialnego wskazane w kasacji, należało orzec jak w sentencji, po myśli art. 39312 KPC. ========================================